Đình Hùng Lô Phú Thọ: Kiến trúc cổ và dấu ấn văn hóa Đất Tổ

1 Đình Hùng Lô Phú Thọ: Nơi lưu giữ hồn xưa của vùng Đất Tổ

Nằm trong làng cổ Hùng Lô, nay thuộc phường Vân Phú, tỉnh Phú Thọ và cách trung tâm thành phố Việt Trì khoảng 5 km, Đình Hùng Lô là một công trình tiêu biểu thuộc quần thể di tích lịch sử - văn hóa của địa phương. Ngôi đình có niên đại gần 400 năm, gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương của người dân Đất Tổ.

Trong lần ghé thăm nơi đây, mình đã được cảm nhận rõ vẻ cổ kính ngay từ khi bước qua cổng đình. Không gian yên tĩnh, mái ngói nhuốm màu thời gian cùng hệ kết cấu gỗ được gìn giữ qua nhiều thế hệ tạo nên một cảm giác trầm mặc rất riêng. Nếu bạn đang lên kế hoạch du lịch Phú Thọ kết hợp khám phá các tỉnh lân cận miền Trung và miền Bắc, đây cũng là một địa điểm giàu giá trị lịch sử, văn hóa rất đáng để ghé thăm trong hành trình của mình.

2 Lịch sử hình thành Đình Hùng Lô

Theo tư liệu về di tích, Đình Hùng Lô được xây dựng vào năm 1647, dưới thời Lê Trung Hưng. Trải qua gần 400 năm, ngôi đình vẫn là nơi thờ các Vua Hùng và tổ chức nhiều nghi lễ, sinh hoạt văn hóa của cộng đồng địa phương.

Khi tìm hiểu công trình, mình đặc biệt ấn tượng với quần thể gồm Đại đình, nhà Tiền tế, Phương đình, lầu Chuông và lầu Trống. Các hạng mục được dựng từ những loại gỗ như đinh, lim, sến, táu, kết hợp nhiều chi tiết chạm khắc mang dấu ấn nghệ thuật thời Hậu Lê.

Đình hiện còn lưu giữ 5 cỗ kiệu sơn son thếp vàng và 43 câu đối cổ ca ngợi cảnh sắc quê hương, công đức các Vua Hùng. Năm 1990, Đình Hùng Lô được xếp hạng Di tích lịch sử cấp quốc gia, trở thành điểm tham quan tiêu biểu trong hành trình khám phá văn hóa Đất Tổ.

3 Kiến trúc cổ đặc sắc của Đình Hùng Lô

3.1 Tổng thể kiến trúc hình chữ Công

Vừa bước qua cổng đình, mình đã chú ý đến cách các công trình được sắp xếp ngay ngắn trên cùng một trục. Tổng thể kiến trúc mang kiểu chữ Công, tạo cảm giác cân đối và liên kết rõ ràng giữa các khu vực:

• Đại đình: Không gian thờ tự trung tâm của ngôi đình.
• Long đình: Nằm giữa quần thể, kết nối khu vực phía trước và phía sau.
• Tiền tế: Nơi diễn ra các nghi lễ trước khu vực thờ chính.
• Lầu chuông và gác trống: Được bố trí hai bên Long đình, tạo sự cân xứng.
• Các công trình khác: Gồm miếu cổ, Văn chỉ, nhà Yến Lão, nhà thờ Phật và bệ thờ Thần Nông.

3.2 Đại đình và hệ mái ngói cổ

Đi sâu vào khu vực trung tâm, tòa Đại đình là công trình khiến mình dừng lại quan sát lâu nhất. Tòa nhà được xây theo kiểu ba gian, hai chái, cả ba gian đều có bàn thờ. Bốn mái rộng phủ ngói mũi hài, kết hợp với các góc đao cong và hệ khung bằng gỗ đinh, lim, sến, táu, tạo nên vẻ trầm mặc đặc trưng của một ngôi đình cổ.

3.3 Nghệ thuật chạm khắc mang dấu ấn Hậu Lê

Ở khoảng cách gần, những đường chạm trên cột, kèo và các cấu kiện gỗ hiện ra rõ nét hơn. Mình đặc biệt ấn tượng với kỹ thuật chạm bong tạo độ nổi và chiều sâu cho từng hình ảnh. Bên cạnh các họa tiết cây cỏ, linh vật và cảnh sinh hoạt, đình còn có những mảng chạm gắn với các tích như Đinh Bộ Lĩnh tập trận và ông lão câu cá, phản ánh tay nghề cùng tư duy thẩm mỹ của người thợ thời Hậu Lê.

3.4 Những cổ vật còn được lưu giữ

Rời khu vực kiến trúc gỗ, mình tiếp tục tìm hiểu những hiện vật đã được gìn giữ tại đình qua nhiều thế hệ. Nổi bật trong số đó có:

• 5 cỗ kiệu sơn son thếp vàng dùng trong các nghi lễ truyền thống.
• 43 câu đối cổ ca ngợi quê hương và công đức các Vua Hùng.
• Cuốn An Lão thần tích viết bằng chữ Hán vào năm 1752.
• Bia đá và chuông cổ có niên đại hàng trăm năm.
• Đỉnh, đèn, lư hương, hạc và nhiều đồ thờ cổ phục vụ hoạt động tín ngưỡng.

Phần lớn đồ thờ tại đình đã có niên đại trên 300 năm. Qua những hiện vật này, mình hiểu rõ hơn về lịch sử, nghi lễ và đời sống tinh thần của người dân Hùng Lô.

4 Lễ hội Đình Hùng Lô có gì đặc biệt?

Nếu kiến trúc cổ tạo nên vẻ trầm mặc cho Đình Hùng Lô thì lễ hội lại mang đến một không khí hoàn toàn khác, vừa trang nghiêm vừa rộn ràng. Lễ hội được tổ chức lớn nhất vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, thường tập trung trong hai ngày mùng 9 và mùng 10 tháng 3 âm lịch. Năm 2022, Lễ hội Đình Hùng Lô được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

4.1 Nghi lễ rước kiệu về Đền Hùng

Điểm khiến mình ấn tượng nhất là đoàn rước kiệu xuất phát từ đình làng để dâng lễ vật lên Đền Hùng. Đoàn rước có quy mô hơn 200 người, với cờ, lọng, chiêng trống, đội tế và những người tham gia mặc trang phục truyền thống. Theo tư liệu du lịch Phú Thọ, đoàn rước sử dụng 4 cỗ kiệu, đi từ Hùng Lô đến Đền Hùng để dự lễ tế Tổ tại Đền Thượng rồi mới trở về làng.

Trên đường đi, mình có thể cảm nhận rõ tính cộng đồng của lễ hội qua cách người dân chuẩn bị nước uống, hoa quả và bánh kẹo để tiếp sức cho đoàn. Khi kiệu trở về, dân làng tiếp tục thực hiện nghi lễ đón rước, đại tế và cất kiệu, khép lại hành trình trong tiếng chiêng trống rộn ràng.

4.2 Các nghi thức và hoạt động cộng đồng

Không chỉ có lễ rước kiệu, Đình Hùng Lô còn duy trì 7 nghi lễ truyền thống theo một trình tự chặt chẽ:

• Lễ mở cửa đình: Dâng hương, vệ sinh đồ thờ và chuẩn bị không gian lễ hội.
• Lễ mộc dục: Lấy nước từ giếng đình để dùng trong các nghi thức tâm linh.
• Lễ tế ra quan: Khoác áo, mũ cho bài vị thần linh.
• Lễ rước thần: Đưa kiệu qua các tuyến đường trong làng.
• Lễ nhập tịch: Cung thỉnh các vị Thánh Vương về ngự tại đình.
• Đại lễ: Dâng lễ vật, đọc văn tế và nhắc lại công lao tiền nhân.
• Lễ tạ: Hạ lễ, thu dọn đồ tế và kết thúc phần nghi lễ.

Rời không gian tế lễ, mình bắt gặp phần hội sôi động với nhiều hoạt động như thi gói và nấu bánh chưng, kéo co, chọi gà, bịt mắt đập niêu, cờ tướng và biểu diễn Hát Xoan. Lễ hội còn duy trì yến tiệc tại nhà Yến Lão dành cho các cụ cao niên từ 75 tuổi trở lên, thể hiện truyền thống kính trọng người cao tuổi của người dân Hùng Lô.

5 Kinh nghiệm tham quan Đình Hùng Lô

5.1 Nên đến Đình Hùng Lô vào thời điểm nào?

Thời điểm lý tưởng để mình đến Đình Hùng Lô là dịp mùng 9–10 tháng 3 âm lịch, khi lễ rước kiệu và các nghi thức gắn với Giỗ Tổ Hùng Vương được tổ chức.

Ngoài ra, ngày 12 tháng 9 âm lịch cũng là dịp đáng cân nhắc vì diễn ra lễ tiệc Thánh hóa của làng Hùng Lô. Nếu bạn muốn tham quan kiến trúc, quan sát các chi tiết chạm khắc và chụp ảnh trong không gian yên tĩnh hơn, mình gợi ý bạn nên chọn buổi sáng ngày thường. Lịch lễ hội có thể thay đổi theo từng năm, vì vậy mình nên kiểm tra trước khi khởi hành.

5.2 Cách di chuyển đến Đình Hùng Lô

Từ trung tâm Việt Trì, mình di chuyển đến Đình Hùng Lô bằng xe máy và mất khoảng 10–15 phút. Bạn cũng có thể đi ô tô cá nhân hoặc taxi nếu đi cùng gia đình, nhóm đông người. Khi tìm đường, mình nhập trực tiếp “Đình Hùng Lô” trên ứng dụng bản đồ và kiểm tra điểm đến nằm trong làng cổ Hùng Lô, vì một số nơi vẫn hiển thị địa chỉ cũ là xã Hùng Lô, thành phố Việt Trì. Nếu đã tham quan Khu di tích lịch sử Đền Hùng, bạn có thể kết hợp ghé đình trong cùng ngày vì hai địa điểm cách nhau khoảng 9-10 km.

5.3 Một số lưu ý khi tham quan

Đình Hùng Lô vừa là điểm tham quan vừa là nơi thờ tự và tổ chức sinh hoạt tín ngưỡng. Vì vậy, trong chuyến đi, mình chú ý một số điều sau:

• Mặc trang phục lịch sự, hạn chế nói lớn tại khu vực thờ tự.
• Không tự ý chạm, di chuyển hoặc dựa vào đồ thờ, câu đối và các cấu kiện gỗ cổ.
• Hỏi phép trước khi quay phim, chụp ảnh nghi lễ, đoàn rước hoặc nghệ nhân hát Xoan.
• Kiểm tra lịch lễ hội trước khi đi vì thời gian và chương trình có thể thay đổi theo từng năm.
• Đặt lịch sớm nếu muốn nghe hát Xoan, trải nghiệm làng nghề hoặc đi theo đoàn đông người.
• Chuẩn bị giày dễ đi và dành thêm thời gian dạo quanh làng, nơi hiện còn lưu giữ khoảng 50 ngôi nhà gỗ cổ từ 100 năm tuổi trở lên.

Nếu có dịp du lịch Phú Thọ, bạn hãy dành thời gian ghé thăm ngôi đình cổ này để chiêm ngưỡng những công trình giàu dấu ấn lịch sử, hòa mình vào không gian lễ hội truyền thống và cảm nhận vẻ đẹp bình yên của làng cổ Hùng Lô. Trước khi lên đường, đừng quên chuẩn bị một chiếc vali gọn nhẹ cùng những vật dụng cần thiết để chuyến khám phá Đình Hùng Lô thêm thuận tiện và trọn vẹn.