Kinh nghiệm du lịch làng cổ Hùng Lô: Hành trình tìm về di sản đất Tổ từ A-Z

1 Tổng quan và lịch sử hình thành làng cổ Hùng Lô

Làng cổ Hùng Lô nằm ở vị trí rất đắc địa, chỉ cách trung tâm thành phố Việt Trì khoảng 5km và cách thủ đô Hà Nội tầm 100km. Với diện tích khoảng 1,2km² cùng hơn 2.000 hộ dân sinh sống, nơi đây vẫn giữ được cấu trúc không gian làng quê truyền thống với cây đa, bến nước, sân đình và những con ngõ gạch nghiêng rợp bóng mát.

Ngược dòng lịch sử, mình khá bất ngờ khi biết vùng đất này từng trải qua nhiều lần đổi tên. Từ thời phong kiến, làng có tên là Trang Khả Lãm, sau đổi thành làng Xốm, làng An Lãm rồi An Lão. Ngay giữa lòng làng, ngôi miếu cổ thờ Vua Hùng đã có niên đại hơn 800 năm, còn quần thể đình làng Hùng Lô uy nghiêm cũng đã sừng sững tồn tại qua hơn 3 thế kỷ.

2 Hướng dẫn di chuyển và thời điểm du lịch lý tưởng

2.1. Cách di chuyển từ Hà Nội đến làng cổ Hùng Lô

Cung đường từ Hà Nội về Hùng Lô khá thẳng và dễ đi, bạn có thể lựa chọn các phương tiện sau:

• Tàu hỏa: Bạn mua vé tuyến Hà Nội – ga Việt Trì. Khi xuống ga, bạn chỉ cần đón taxi hoặc xe ôm công nghệ đi thêm khoảng 5km là vào tới cổng làng cổ.

• Xe khách: Bắt các tuyến xe khách Hà Nội – Việt Trì tại bến xe Mỹ Đình (quãng đường khoảng 100km). Xe trả khách tại trung tâm thành phố, từ đây di chuyển vào làng rất thuận tiện.

• Phương tiện cá nhân (Ô tô/Xe máy): Chạy theo hướng Quốc lộ 2 hoặc cao tốc Hà Nội – Lao Cai (rẽ IC7 vào Việt Trì). Thời gian di chuyển chỉ mất khoảng 1,5 đến 2 giờ đồng hồ.

2.2 Thời điểm đẹp nhất để tham quan

Theo kinh nghiệm của mình, hai thời điểm tuyệt nhất để bạn lên lịch ghé thăm Hùng Lô Phú Thọ là:

• Mùa xuân (Tháng 1 - 3 âm lịch): Không khí xuân tràn ngập khắp làng quê với nhiều lễ hội truyền thống náo nhiệt, đặc biệt là dịp Giỗ Tổ Hùng Vương (mùng 10 tháng 3 âm lịch).

• Mùa thu (Tháng 8 - 10): Thời tiết miền Bắc lúc này mát mẻ, nắng nhẹ, rất thích hợp để bạn dạo bước trên những con đường gạch cổ và vãn cảnh sông Lô thanh bình.

Mùa xuân, đặc biệt vào mùng 10 tháng Ba âm lịch là thời điểm lý tưởng để bạn đến Hùng Lô. Ảnh minh hoạ: Báo Thanh Niên

3 Khám phá những di tích kiến trúc cổ "vượt thời gian"

3.1 Đình cổ Hùng Lô (Đình Xốm) - Tinh hoa kiến trúc Hậu Lê

Điểm dừng chân đầu tiên khiến mình choáng ngợp chính là đình cổ Hùng Lô. Được khởi dựng vào năm 1697 dưới thời Hậu Lê trên khuôn viên rộng tới 5.000m², ngôi đình gần như giữ nguyên vẹn trọn vẹn các hạng mục: Đại đình, Phương đình, Lầu chuông và Lầu trống. Nghệ thuật chạm khắc gỗ tại đây đạt đến trình độ điêu luyện với các tích cổ sống động như "Bát tiên quá hải", "Thầy trò Đường Tăng" hay "Đinh Bộ Lĩnh tập trận".

3.2 Miếu cổ Hùng Lô - Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Nằm sát quần thể đình làng là ngôi miếu cổ thờ các Vua Hùng. Tương truyền, nơi đây xưa kia là gò đất cao rậm rạp, các Vua Hùng thường dừng chân nghỉ ngơi trong những chuyến du ngoạn và dạy dân cày cấy. Ngôi miếu cổ là không gian tâm linh thiêng liêng, gắn bó chặt chẽ với tín ngưỡng thờ cúng vua Hùng – di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Lưu ý nhỏ dành cho bạn: Khi tìm hiểu về Hát Xoan trên đất Phú Thọ, di tích gốc gắn liền với sự tích ra đời của điệu hát này là Miếu Lãi Lèn thuộc xã Kim Đức lân cận. Tuy nhiên, đình và miếu Hùng Lô chính là không gian diễn xướng cửa đình cửa miếu độc đáo bậc nhất mà bạn không thể bỏ qua.

3.3 Hệ thống nhà cổ hàng trăm năm tuổi tại làng cổ Hùng Lô

Ghé Hùng Lô, bạn sẽ bất ngờ khi làng vẫn bảo tồn được gần 50 ngôi nhà cổ tập trung chủ yếu ở khu 2 và khu 3. Những ngôi nhà này mang đặc trưng kiến trúc nhà gỗ 5 gian (2 gian 3 trái), mái lợp ngói âm dương rêu phong, hệ thống cửa bức bàn chạm trổ hoa sen, rồng phượng tinh xảo. Tiêu biểu nhất là ngôi nhà cổ của gia đình bà Nguyễn Thị Yến với tuổi đời hơn 300 năm, nơi mình được nhâm nhi tách trà thơm và nghe gia chủ kể những câu chuyện xưa cũ.

4 Những trải nghiệm văn hóa không thể bỏ lỡ tại làng cổ Hùng Lô

4.1 Thưởng thức Hát Xoan - Di sản văn hóa phi vật thể nhân loại

Đến Hùng Lô mà chưa ngồi ở gian Đại đình nghe Hát Xoan thì coi như chưa trọn vẹn chuyến đi. Món quà tuyệt vời nhất ở đây là bạn được thưởng thức làn điệu "Khúc môn đình" (hát cửa đình) do chính các nghệ nhân phường Xoan biểu diễn. Không chỉ lắng nghe giọng hát vang trong, dẻo dai, bạn còn có thể trực tiếp giao lưu, học các điệu múa và nhịp gõ phách cơ bản cùng nghệ nhân.

4.2 Trải nghiệm làm nghệ nhân tại làng nghề truyền thống

Nhắc tới Hùng Lô, không thể không kể đến nghề làm mì gạo lâu đời đã được chứng nhận OCOP nổi tiếng khắp vùng. Dạo bước vào các xưởng làm mì, bạn sẽ được tận mắt quan sát trọn vẹn quy trình sản xuất sạch sẽ, tỉ mỉ và tự tay thử sức ở các công đoạn thú vị như tráng bánh, bắt mì hay đem phơi trên những giàn tre dưới nắng tươi.

Bên cạnh đó, bạn còn có cơ hội thực hành gói những chiếc bánh chưng xanh vuông vức trong khi lắng nghe các nghệ nhân kể lại câu chuyện tích xưa thời Quốc vương Lang Liêu. Hành trình khám phá làng nghề sẽ càng trọn vẹn hơn khi bạn ghé thăm các cơ sở sản xuất kẹo lạc, kẹo vừng hay tận tay quạt những chiếc bánh đa vừng thơm nức mũi ngay bên bếp than hồng.

5 Ăn gì ở làng cổ Hùng Lô? Ẩm thực đặc sản Phú Thọ

Chuyến dạo chơi sẽ thêm phần trọn vẹn khi bạn thưởng thức những món ăn quê mộc mạc mà đậm đà vị đất Trung du:

• Mì gạo Hùng Lô: Sợi mì trắng ngần, nấu không bị nát, dẻo thơm. Đây là món ăn sáng thanh vị và là quà mua về chuẩn nhất.

• Thịt chua Phú Thọ: Vị chua thanh tự nhiên từ thính ngô quyện với vị bùi ngậy của thịt lợn đồi cùng lá đắng.

• Bánh tai (Bánh hòn): Món bánh dân dã làm từ bột gạo dẻo quánh ôm lấy nhân thịt lợn mộc nhĩ hấp dẫn.

• Các đặc sản khác: Canh rau sắn kho cá trắm, trám om kho thịt hột vịt, bánh sắn nướng làng cổ thơm lừng.

6 Gợi ý lịch trình và dịch vụ lưu trú

6.1 Lịch trình du lịch làng cổ Hùng Lô 1 ngày

• Buổi sáng (08: 00 – 11:30): Dâng hương tại Khu di tích Đền Hùng, thăm Bảo tàng Hùng Vương.
• Buổi trưa (11: 30 – 13:30): Thưởng thức mâm cơm đặc sản miền đất Tổ (thịt chua, rau sắn kho cá, bánh tai).
• Buổi chiều (14: 00 – 17:00): Về làng cổ Hùng Lô tham quan Đình cổ, viếng Miếu thờ, dạo chơi các nhà cổ 300 năm, trải nghiệm làm mì gạo OCOP và thưởng thức không gian Hát Xoan tại đình làng trước khi khởi hành về lại Hà Nội.

6.2 Dịch vụ lưu trú tại làng cổ Hùng Lô

Nếu muốn nghỉ lại qua đêm, mình khuyên bạn nên chọn các homestay nhà cổ ngay trong làng để trải nghiệm sinh hoạt thực tế cùng người dân Kẻ Xốm hiền hòa. Nếu thích tiện nghi hiện đại hơn, bạn có thể chọn các khách sạn tại trung tâm thành phố Việt Trì (cách làng chỉ 10 phút đi xe).

Bạn có thể lưu trú tại các homestay nhà cổ để có thêm trải nghiệm. Ảnh minh hoạ: Cục Du lịch Việt Nam

7 Một số lưu ý khi đi du lịch làng cổ Hùng Lô

Để chuyến đi của bạn được trọn vẹn nhất, hãy bỏ túi vài lời khuyên nhỏ này từ mình nhé:

• Giá vé tham quan: Hiện tại du khách ghé thăm làng cổ Hùng Lô hoàn toàn miễn phí.
• Trang phục: Ưu tiên trang phục lịch sự, kín đáo khi bước vào các không gian tâm linh như đình, miếu cổ.
• Mua sắm quà quê: Khi mua mì gạo hay bánh chưng làm quà, bạn nên chọn mua tại các Hợp tác xã/Cơ sở có tem nhãn OCOP để đảm bảo chất lượng chuẩn nhất.

Chuyến ghé thăm làng cổ Hùng Lô đã mang lại cho mình những phút giây bình yên và trút bỏ mọi muộn phiền nơi thành thị. Sự kết hợp hoàn hảo giữa nét đẹp kiến trúc cổ kính, di sản Hát Xoan đằm thắm cùng sự hiếu khách, đồn hậu của người dân nơi đây chắc chắn sẽ khiến bạn xao xuyến. Nếu bạn đang lên kế hoạch xách balo về thăm đất Tổ Phú Thọ, đừng quên dành một ngày dừng chân tại Hùng Lô để tự mình cảm nhận dòng chảy di sản tuyệt vời này nhé!