Nhà cổ Huyện Chiếu: Tuyệt tác kiến trúc bỏ hoang gần trăm năm tại Tiền Giang

1 Nhà cổ huyện Chiếu ở đâu? Đôi nét về vị chủ nhân quyền quý một thời

Địa chỉ: ấp Bình Thọ Trung, xã Bình Phan, tỉnh Đồng Tháp (huyện Chợ Gạo, Tiền Giang cũ)

Có một kiểu sức hút rất lạ từ những công trình bỏ hoang, nơi mà thời gian như ngừng lại, để mặc cho thiên nhiên và rêu phong phủ màu lên những mảnh ký ức vàng son. Nhà cổ huyện Chiếu ở Tiền Giang chính là một nơi mang lại cho mình thứ cảm xúc đặc biệt đó. Đứng trước ngôi dinh thự đóng chặt cửa, nhìn những đường nét hoa văn kiểu Pháp hòa quyện cùng mái ngói âm dương Nam Bộ, mình vừa trầm trồ trước cái tài của người xưa, vừa không khỏi chạnh lòng tiếc nuối cho một kiệt tác đang dần bị thời gian lãng quên.

Theo những tài liệu mình tìm hiểu được từ các bô lão trong vùng, chủ nhân thực sự của ngôi dinh thự này là ông Lê Ngọc Chiếu (sinh năm 1890). Vào thời Pháp thuộc, ông là một vị Tri huyện có tiếng tăm lừng lẫy, nắm giữ quyền lực và điền sản thuộc hàng giàu có bậc nhất vùng Gò Công - Mỹ Tho xưa. Ngôi nhà không chỉ là nơi ở của gia đình ông mà còn là biểu tượng cho sự uy quyền, giàu sang tột đỉnh của một đại điền chủ lúc bấy giờ.

Công trình này được khởi công và hoàn thành vào năm 1929, tính đến thời điểm năm 2026 hiện tại thì ngôi nhà đã có ngót nghét gần một thế kỷ đứng vững trước mưa nắng cuộc đời. Sau khi ông huyện Chiếu tạ thế vào năm 1964, do các biến động của lịch sử, toàn bộ con cháu và người thừa kế của dòng họ đều lần lượt chuyển sang nước ngoài định cư. Ngôi dinh thự bề thế bấy giờ rơi vào cảnh không có người trông nom, quản lý. Theo thời gian, không gian ấm cúng ngày nào dần nhường chỗ cho bụi bặm, cỏ dại, biến nơi đây thành một công trình hoang phế mang màu sắc liêu trai.

2 Kiến trúc nhà cổ huyện Chiếu: Sự giao thoa tinh tế giữa Đông và Tây

Ngay từ cái nhìn đầu tiên, mình đã bị hớp hồn bởi sự hòa quyện tuyệt vời giữa tư duy kiến trúc phương Tây và linh hồn mỹ thuật truyền thống của người Việt.

2.1 Nhà cổ Huyện Chiếu với phong cách Tân cổ điển Pháp kết hợp nghệ thuật Art Nouveau

Toàn bộ mặt tiền của ngôi nhà mang đậm hơi thở của kiến trúc Pháp thời kỳ đỉnh cao. Bạn sẽ dễ dàng nhận ra các hàng cột vuông kiên cố, các vòm cửa uốn lượn mềm mại ôm lấy ban công.

Đặc biệt, các họa tiết trang trí đắp nổi ở mảng tường phía trước không theo lối đối xứng gò bó của trường phái cổ điển, mà cách điệu theo dạng dây leo, cây cối, hoa lá uốn lượn nhịp nhàng. Đây chính là nét đặc trưng của phong trào nghệ thuật Art Nouveau (Nghệ thuật Mới) cực kỳ thịnh hành ở châu Âu đầu thế kỷ 20, được các kiến trúc sư mang vào ứng dụng tại dinh thự này.

2.2 Nghệ thuật khảm sành sứ và đắp nổi phù điêu Nam Bộ

Mặc dù khoác lên mình lớp áo phương Tây sang trọng, nhưng ngôi nhà vẫn giữ chặt cái gốc của văn hóa Nam Bộ thông qua nghệ thuật khảm sành sứ đặc trưng. Ở khu vực cổng chính và dọc theo mép nóc nhà, người xưa đã khéo léo đập vỡ các mảnh chén, đĩa sứ men lam để ghép thành các bức tranh đối xứng vô cùng tinh xảo.

Bên cạnh đó, các khung cửa sổ và mảng tường bao quanh được trang trí bằng các bức phù điêu đắp nổi hình chim muông, hoa lá đại diện cho bộ tứ quý tùng - cúc - trúc - mai. Dù đã trải qua bao mùa mưa nắng quét qua, lớp màu sơn trên các bức phù điêu này vẫn không bị phai mờ hoàn toàn, chứng tỏ kỹ thuật pha màu và đắp vữa của những người thợ ngày xưa đã đạt đến trình độ thượng thừa.

2.3 Yếu tố phong thủy độc đáo: Hồ bán nguyệt và giếng "Bát quái"

Một điểm nhấn kiến trúc khiến mình cực kỳ tâm đắc khi dạo chơi ngoài sân chính là một hồ bán nguyệt (một số người địa phương còn gọi là giếng nước lớn) được xây bó vỉa bằng những phiến đá xanh vô cùng kiên cố.

Xét theo thuật phong thủy của người xưa, việc đặt một hồ nước hình bán nguyệt ngay trước mặt tiền nhà chính là thế "tụ thủy". Nước đại diện cho tài lộc, dòng nước luân chuyển hoặc tích tụ trước nhà sẽ giúp thu hút vượng khí, giữ lại của cải và đem đến sự bình an, may mắn cho gia chủ. Qua đó mới thấy ông huyện Chiếu ngày xưa đã tính toán kỹ lưỡng như thế nào khi xây dựng cơ ngơi này.

3 Trải nghiệm không gian bên trong dinh thự "xứ Gò Công"

Mặc dù cửa chính đã bị khóa chặt, nhưng nhờ sự hỗ trợ của những ô cửa kính vỡ và việc thám hiểm lối đi bên hông, mình đã có cơ hội ngắm nhìn và hình dung về một không gian sống xa hoa tột đỉnh ngày trước.

3.1 Gian nhà chính - Nơi lưu giữ dấu ấn vàng son một thuở

Bố cục cốt lõi của dinh thự vẫn tuân thủ theo mô-típ nhà ba gian truyền thống của người dân Nam Bộ để làm nơi thờ tự và tiếp khách. Tuy nhiên, phần khung xương đã được cách tân hoàn toàn theo lối Pháp với tường gạch dày giúp ngôi nhà luôn mát mẻ.

Nhìn vào bên trong, phần nền nhà được lát toàn bộ bằng gạch bông xưa với những hoa văn đối xứng nhiều màu sắc vẫn còn rất rõ nét. Bậc tam cấp dẫn lên hiên nhà được làm bằng những khối đá cẩm thạch mát lạnh. Đặc biệt, hệ thống trần nhà được ốp gỗ quý bóng bẩy, kết hợp với các bức tường được vẽ tranh phong cảnh phương Tây, tạo nên một không gian vừa bề thế vừa vương giả.

3.2 Khu vực nhà sau: Kho gạo, kho trấu và bếp củi cổ xưa

Đi vòng ra phía sau nhà, mình bước vào khu vực nhà phụ, nơi phản ánh rõ nét nhất mức độ giàu có về mặt điền sản của gia chủ. Ở đây có những dãy nhà kho rộng thênh thang dùng để chứa gạo và trấu. Thời xưa, ruộng đất của ông huyện Chiếu trải dài thẳng cánh cò bay, lúa gạo thu hoạch về chất cao như núi trong những nhà kho này.

Cạnh đó là khu vực gian bếp nấu ăn, nơi vẫn còn nguyên trạng những lò nấu củi bằng đất nung kiểu cũ. Phía trên mái là hệ thống ống khói bằng gạch dẫn thẳng lên trời – một kiểu thiết kế bếp cực kỳ hiện đại thời bấy giờ giúp không gian nhà bếp không bao giờ bị ám khói đen.

4 Kinh nghiệm và những lưu ý khi tham quan nhà cổ huyện Chiếu

Để các bạn có một chuyến đi săn ảnh và khám phá suôn sẻ, mình đã tổng hợp lại những kinh nghiệm "xương máu" từ chuyến đi thực tế của mình dưới đây.

4.1 Cách di chuyển đến nhà cổ huyện Chiếu

Tuyến đường di chuyển từ TP.HCM về Chợ Gạo rất dễ đi. Các bạn có thể chạy theo trục đường Quốc lộ 1A về hướng thành phố Mỹ Tho, sau đó rẽ vào đường Quốc lộ 50 để hướng về huyện Chợ Gạo.

Khi vào địa phận xã Bình Phan, bạn sẽ được đi qua những cung đường nông thôn rợp bóng mát, hai bên đường là những vườn thanh long xanh mướt mắt – đặc sản trứ danh của vùng đất này. Cảm giác vừa chạy xe chậm rãi, vừa hít hà mùi đất quê thơm nồng thực sự rất thư thái và dễ chịu.

4.2 Thời điểm lý tưởng nhất trong ngày để ghé thăm

Thời gian đẹp nhất để bạn check-in ngôi nhà cổ này là vào buổi sáng sớm (khoảng 7h00 đến 9h00). Lúc này, ánh nắng mặt trời xiên qua những tán cây cổ thụ quanh nhà tạo nên những vệt sáng đổ bóng lên bức tường rêu phong cực kỳ nghệ thuật, không khí lại mát mẻ, trong lành.

Bạn nhớ theo dõi dự báo thời tiết trước khi đi để tránh những cơn mưa rào mùa hè đột ngột. Vì đường vào nhà cổ có những đoạn là đường đất, nếu gặp mưa lớn sẽ rất trơn trượt, gây khó khăn cho việc đi bộ hoặc đạp xe tham quan quanh làng.

Chuyến đi khám phá nhà cổ huyện Chiếu đã mang lại cho mình trải nghiệm khác biệt. Bước đi giữa không gian hoang vu, ngắm nhìn những hoa văn Art Nouveau kiêu kỳ của nước Pháp đang hòa quyện cùng lớp rêu phong Nam Bộ, mình cảm nhận được sự vô thường của thời gian. Nơi đây từng là biểu tượng của sự giàu sang, quyền lực, là niềm kiêu hãnh của cả một vùng, giờ đây lại chọn cách lùi lại phía sau, nhường chỗ cho sự tĩnh lặng và hoang dại. Nếu bạn đã quá chán những khu du lịch nhân tạo ồn ào, xô bồ và muốn tìm kiếm một chặng đi mang màu sắc hoài niệm, có chút mạo hiểm và khơi gợi óc tò mò, thì nhà cổ huyện Chiếu chính là tọa độ hoàn hảo. Xách balo lên và đi thôi!