Chợ Đồn Bắc Kạn: Kinh nghiệm du lịch 'Địa chỉ đỏ' và thiên nhiên hùng vĩ

1 Giới thiệu tổng quan về Chợ Đồn Bắc Kạn

Khi nhắc đến du lịch Bắc Kạn, đa số mọi người sẽ nghĩ ngay đến mặt hồ Ba Bể xanh trong như ngọc hay những hang động kỳ vĩ. Thế nhưng, trong chuyến hành trình ngẫu hứng vừa rồi, mình đã quyết định rẽ hướng sang một tọa độ hoàn toàn khác biệt nhưng ẩn chứa sức hút vô cùng mãnh liệt, đó chính là huyện Chợ Đồn.

Nằm nép mình bên những dãy núi đá vôi trùng điệp, mảnh đất này mang một vẻ đẹp trầm mặc, hoang sơ. Đây là nơi mà dòng chảy của lịch sử và hơi thở của đại ngàn hòa quyện vào nhau làm một, khiến bất kỳ ai đặt chân đến cũng phải lòng ngay từ cái nhìn đầu tiên.

Chợ Đồn là một huyện miền núi nằm ở phía Tây của tỉnh Bắc Kạn, cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 180km đến 185km. Địa hình nơi đây chủ yếu là núi cao khấp khểnh và những thung lũng nhỏ hẹp, tạo nên bức tranh thiên nhiên vô cùng ngoạn mục.

Đặc biệt hơn, nơi đây từng là vùng An toàn khu (ATK) lịch sử trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Chính vùng đất Chợ Đồn này đã dang tay che chở, bảo vệ cho Bác Hồ cùng các vị lãnh đạo Trung ương Đảng, Chính phủ trong những năm tháng gian khổ nhưng hào hùng nhất của dân tộc. Sự kết hợp hoàn mỹ giữa các di tích lịch sử cách mạng hào hùng, cảnh quan hoang sơ của khu bảo tồn loài - sinh cảnh cùng nét văn hóa bản địa mộc mạc của đồng bào các dân tộc Tày, Mông, Dao đã tạo nên một sức hấp dẫn đặc biệt cho du lịch Chợ Đồn Bắc Kạn.

2 Thời điểm lý tưởng để đi du lịch Chợ Đồn

Theo cảm nhận từ trải nghiệm thực tế của mình, mỗi mùa Chợ Đồn lại khoác lên mình một tấm áo mới với những nét quyến rũ rất riêng, rất khó để so sánh mùa nào đẹp hơn. Nếu các bạn là người yêu thích không khí lễ hội và muốn tìm hiểu sâu về đời sống tâm linh, văn hóa của người vùng cao thì khoảng thời gian mùa xuân từ tháng 1 đến tháng 3 âm lịch là thời điểm không thể hoàn hảo hơn. Đây là lúc bản làng rộn ràng trong tiếng đàn Tính, điệu hát Then của Lễ hội cầu mùa, Lễ hội mừng lúa mới hay Hội xuân ATK Chợ Đồn, nơi con người và đất trời như hòa chung một nhịp đập.

Ngược lại, nếu bạn đang muốn tìm một nơi để trốn cái nóng oi bức, ngột ngạt của mùa hè đô thị thì hãy xách balo lên và đến Chợ Đồn vào khoảng tháng 5 đến tháng 8. Nhờ địa hình núi cao, những khu vực như đỉnh Phja Khao hay Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Nam Xuân Lạc luôn duy trì được một kiểu khí hậu ôn hòa, mát mẻ với nhiệt độ lý tưởng nhờ độ cao trên 800m so với mực nước biển.

Còn nếu đến đây vào mùa đông,  bạn sẽ được cảm nhận cảm giác ngồi co rúm bên bếp lửa hồng của đồng bào, xoa hai bàn tay vào nhau và thưởng thức những món ăn cay nồng giữa cái lạnh buốt giá của miền thượng sơn. Đây chắc chắn cũng sẽ là một trải nghiệm vô cùng sướng.

3 Cách di chuyển và phương tiện đến Chợ Đồn

3.1 Tuyến đường từ Hà Nội đến Chợ Đồn

Đường lên Chợ Đồn hiện nay thuận tiện hơn trước rất nhiều, không còn cảnh đường đất lầy lội như trong hình dung của nhiều người. Từ Hà Nội, mình thấy có hai cung đường chính mà các bạn có thể lựa chọn tùy thuộc vào lộ trình cá nhân.

Cung đường đầu tiên là xuất phát từ trung tâm, chạy thẳng theo Cao tốc Hà Nội - Thái Nguyên, sau đó rẽ vào Quốc lộ 3 cũ, đi qua địa phận huyện Định Hóa (Thái Nguyên) rồi tiến thẳng vào Chợ Đồn. Lộ trình này mất khoảng gần 4 tiếng đồng hồ di chuyển với cảnh sắc hai bên đường thay đổi liên tục từ phố thị sang đồi chè xanh mướt.

Cung đường thứ hai dài hơn một chút nhưng bù lại đường đi rất thoáng và đẹp. Các bạn cũng di chuyển theo hướng Thái Nguyên lên Chợ Mới, đi qua Thành phố Bắc Kạn rồi từ đó rẽ vào tuyến Tỉnh lộ 257 để vào trung tâm huyện Chợ Đồn.

Đoạn đường Tỉnh lộ 257 này có những khúc cua uốn lượn quanh sườn núi vô cùng đẹp mắt, rất phù hợp cho những ai thích ngắm cảnh và tận hưởng cảm giác chinh phục những cung đường đèo dốc mộc mạc của vùng cao.

3.2 Phương tiện di chuyển

Nếu bạn không muốn tự lái xe, thì xe khách là một giải pháp phù hợp. Bạn có thể dễ dàng đón các tuyến xe chạy từ bến xe Mỹ Đình về Thành phố Bắc Kạn, sau đó từ bến xe thành phố tiếp tục bắt các tuyến xe khách địa phương, taxi hoặc xe ôm để di chuyển vào trung tâm huyện. 

Tuy nhiên, đối với một đứa thích tự do dừng đỗ để chụp ảnh như mình, phương tiện cá nhân như ô tô hoặc xe máy vẫn là chân ái. Do các điểm di tích lịch sử và danh thắng thiên nhiên ở Chợ Đồn nằm rải rác ở các xã khác nhau, việc sở hữu một chiếc xe riêng sẽ giúp bạn hoàn toàn chủ động về mặt thời gian, dễ dàng len lỏi vào tận các bản làng xa xôi mà không phụ thuộc vào bất kỳ lịch trình cố định nào.

4 Những trải nghiệm không thể bỏ qua tại Chợ Đồn Bắc Kạn

4.1 Hành trình về nguồn tại Di tích Quốc gia Đặc biệt ATK Chợ Đồn

Điểm dừng chân đầu tiên trong chuỗi trải nghiệm của mình chính là quần thể Di tích Quốc gia Đặc biệt ATK Chợ Đồn. Đây là nơi lưu giữ những ký ức thiêng liêng của một thời kỳ lịch sử gian khổ mà vĩ đại.

Mình đã dành trọn một buổi sáng để leo bộ lên di tích đồi Nà Pậu thuộc xã Lương Bằng. Nằm ẩn mình dưới tán rừng cổ thụ rậm rạp, ngôi lán cỏ đơn sơ chính là nơi Bác Hồ đã ở và làm việc trong khoảng thời gian cuối năm 1950, đầu năm 1951 để trực tiếp chỉ đạo chiến dịch Biên giới. Đứng trong không gian tĩnh mịch, nghe tiếng lá rừng xào xạc, mình cảm nhận được một sự giản dị đến phi thường của người lãnh tụ vĩ đại.

Tiếp tục hành trình về nguồn, mình di chuyển sang di tích Bản Ca ở xã Bình Trung, nơi ghi dấu căn lán làm việc đầu tiên của Bác khi Người vừa từ chiến khu Cao Bằng trở về ATK vào cuối năm 1947. Không xa đó là di tích Khuổi Linh thuộc xã Nghĩa Tá, tọa độ chiến lược được chọn làm nơi ở và làm việc của đồng chí Trường Chinh cùng Văn phòng Trung ương Đảng. Đi qua mỗi địa danh, lật mở từng câu chuyện lịch sử, mình càng thêm khâm phục tầm nhìn chiến lược của cha ông trong việc lựa chọn địa hình hiểm trở nơi đây làm bức tường thành vững chãi cho cuộc kháng chiến.

Bên cạnh ba điểm di tích trên, hệ thống ATK Chợ Đồn còn rất nhiều tọa độ lịch sử đầy cảm xúc mà nếu có thời gian các bạn nên ghé qua. Đó là đồi Pù Cọ, nơi ghi dấu sự kiện lịch sử khi hai đoàn quân Nam tiến và Bắc tiến gặp nhau, hòa làm một khối thống nhất. Đây còn có di tích Nà Quân, nơi từng diễn ra các hội nghị quan trọng của Trung ương Đảng, hay đồi Khau Mạ, nơi cơ quan Tổng bộ Cao xạ từng đóng quân. Mỗi mét vuông đất, mỗi ngọn đồi nơi đây đều mang trong mình một câu chuyện kể về lòng yêu nước và tinh thần bám đất giữ làng của đồng bào.

4.2 Khám phá vẻ đẹp thiên nhiên tại Nam Xuân Lạc và Phja Khao

Rời không gian trầm mặc của các khu di tích, mình tìm đến Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Nam Xuân Lạc để hòa mình vào bản tình ca của đại ngàn hoang sơ. Với diện tích rộng lớn hơn 4.100 ha, nơi đây được ví như một bảo tàng sống bảo tồn hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi vô cùng đa dạng. Mình đã thực sự bị choáng ngợp khi đứng dưới bóng mát của những cây nghiến, cây trai cổ thụ hàng trăm năm tuổi, thân cây to đến vài người ôm không xuể, rễ bám sâu vào vách đá sừng sững như những vị thần gác rừng già.

Nếu muốn tìm một không gian lãng mạn và mát mẻ hơn, đỉnh Phja Khao chính là câu trả lời hoàn hảo nhất. Nơi đây được ví von như một "Đà Lạt thu nhỏ" của tỉnh Bắc Kạn nhờ bầu không khí quanh năm mát mẻ, lộng gió và mây mờ bảng lảng ôm lấy những sườn đồi. Đặc biệt, nếu đến Phja Khao đúng mùa, các bạn sẽ có cơ hội được ngắm nhìn loài hoa Sắc tử chùm, một loài hoa dại đặc trưng mang sắc tím thủy chung nở rộ khắp các lối đi, tạo nên một khung cảnh check-in thơ mộng đến nao lòng.

Một trải nghiệm độc đáo khác mà mình vô cùng tâm đắc tại khu vực này chính là đi thám hiểm những dấu tích mỏ chì kẽm có từ thời Pháp thuộc. Nằm rải rác giữa những thung lũng, các công trình kiến trúc cổ kính bằng đá như hệ thống hầm xuyên núi, nhà văn phòng cũ kỹ nay đã bị rêu phong phủ kín, tạo nên một vẻ đẹp ma mị, kích thích sự tò mò của những ai yêu thích khám phá và chụp những bộ ảnh mang phong cách hoài niệm, bí ẩn.

4.3 Trải nghiệm văn hóa chợ phiên miền núi

Sẽ là một thiếu sót vô cùng lớn nếu chuyến đi Chợ Đồn của các bạn thiếu đi trải nghiệm đi chợ phiên vùng cao. Chợ phiên ở đây không đơn thuần là nơi mua bán, trao đổi hàng hóa thông thường, mà lại giống như một ngày hội văn hóa thu nhỏ. Đây chính là nơi đồng bào các dân tộc Tày, Mông, Dao xúng xính trong những bộ trang phục truyền thống rực rỡ sắc màu đổ về từ khắp các ngọn núi cao.

Mình đã dành cả buổi sáng để lang thang qua các gian hàng mộc mạc, ngắm nhìn những sản vật địa phương từ mớ rau rừng xanh mướt, con gà đi bộ cho đến những tấm vải thổ cẩm được dệt tay tỉ mỉ. Tiếng cười nói rộn ràng, tiếng trao đổi mua bán bằng tiếng bản địa xen lẫn tiếng Kinh tạo nên một bầu không khí náo nhiệt, tràn đầy nhựa sống mà bạn khó có thể tìm thấy ở các khu chợ hiện đại nơi phố thị.

5 Đặc sản ẩm thực Chợ Đồn Bắc Kạn nên thử

5.1 Món ăn thưởng thức tại chỗ

Sau một ngày dài lặn lội qua các con đèo và khu di tích, phần thưởng tuyệt vời nhất đối với mình chính là việc ngồi vào bàn ăn và thưởng thức hương vị ẩm thực độc đáo của vùng đất này. Món ăn đầu tiên hớp hồn mình chính là thịt lợn gác bếp và lạp sườn hun khói đặc sản Chợ Đồn Bắc Kạn. Từng miếng thịt được tẩm ướp gia vị đậm đà, mang hương vị đặc trưng quyến rũ của khói bếp củi và chút cay nồng, thơm hắc của hạt gừng đá nướng, nhắm cùng chút bia thì chỉ có ngon quên lối về.

Bên cạnh món thịt, mâm cơm vùng cao của mình còn có sự góp mặt của món cá nướng Ba Bể và tôm chua đậm đà hương vị sông suối. Để cân bằng vị giác, người dân địa phương đã chiêu đãi mình các loại rau rừng thanh mát như rau sắng (ngót rừng) ngọt đậm, rau bồ khai thơm đặc trưng hay đĩa rau dớn xào măng chua giòn sần sật. Những món ăn mộc mạc, hoàn toàn tự nhiên này mang một hương vị thanh khiết, khiến mình ăn mãi mà không thấy ngán.

5.2 Đặc sản mua về làm quà

Trước khi tạm biệt Chợ Đồn, mình đã không quên ghé qua xã Bằng Phúc để tìm mua loại chè Shan Tuyết cổ thụ danh tiếng về làm quà cho gia đình. Chè ở đây được trồng trên những đỉnh núi cao quanh năm mây phủ, hoàn toàn không sử dụng hóa chất hay phân bón vô cơ, từng búp chè được hái tay và sao thủ công giữ trọn vẹn vị chát dịu, hậu ngọt đậm đà và hương thơm thoang thoảng của sương sớm vùng cao.

Để đi kèm với chè ngon, mình cũng rinh về vài chai rượu men lá Bằng Phúc ngon nức tiếng gần xa. Thức uống này được chưng cất hoàn toàn từ gạo nương và men lá thuốc bắc bí truyền của đồng bào, khi uống vào có vị ngọt mát, êm dịu, thơm nồng nhưng đặc biệt là không hề gây đau đầu vào ngày hôm sau. Ngoài ra, các bạn cũng có thể chọn mua thêm trà hoa vàng – một loại thảo dược quý được trồng dưới tán rừng già xã Nghĩa Tá, hoặc những gói bánh Coóc mò, bánh Khẩu thuy truyền thống của người Tày để làm phong phú thêm giỏ quà của mình.

Chuyến hành trình khám phá Chợ Đồn Bắc Kạn đã để lại trong lòng mình những ấn tượng vô cùng sâu sắc và những giá trị cảm xúc khó có thể đong đếm được. Đó giống như một cuộc hành hương ý nghĩa đưa mình trở về với những trang sử hào hùng của dân tộc, đồng thời được ôm ấp bởi vẻ đẹp hùng vĩ, bao dung của thiên nhiên đại ngàn Đông Bắc. Nếu các bạn đang cảm thấy mệt mỏi với nhịp sống hối hả, xô bồ nơi phố thị và muốn tìm một không gian mộc mạc để làm mới lại bản thân, hãy xách balo lên và lên kế hoạch cho chuyến đi về nguồn tại Chợ Đồn ngay trong thời gian tới nhé.