Chùa Bối Khê Thanh Oai, cổ tự nổi tiếng với hệ thống địa đạo lịch sử

1 Chùa Bối Khê Thanh Oai, ngôi chùa gắn liền với Đức Thánh Bối

1.1 Giới thiệu sơ nét về Chùa Bối Khê

Chùa Bối Khê là một trong những ngôi cổ tự miền Bắc mà mình cảm nhận được nét đẹp an yên, dịu dàng. Chùa tọa lạc tại thôn Song Khê, xã Tam Hưng, huyện Thanh Oai (nay là xã Tam Hưng, thành phố Hà Nội). 

Tên chữ của chùa Bối Khê là Đại Bi tự vốn được khởi dựng từ thời Trần trên bờ Đỗ Động giang. Ngôi chùa này gắn liền với Thiền sư Nguyễn Bình An, người được nhân dân suy tôn là Đức Thánh Bối. Ông có công truyền bá Phật pháp cũng như xây dựng đời sống tâm linh, văn hóa cho người dân địa phương. 

Chùa Bối Khê đã có tuổi đời lên đến 700 năm và được ví như một bảo tàng kiến trúc sống của vùng đồng bằng sông Hồng. Theo thông tin mình ghi nhận được, chùa Bối Khê chính thức được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt vào ngày 7/2/2025. 

1.2 Lịch sử và dấu ấn văn hóa của Chùa Bối Khê

Theo thông tin mình cập nhật được, Chùa Bối Khê được khởi dựng từ năm Giáp Tuất 1334 và hoàn thành vào năm Mậu Dậu 1338 dưới thời vua Trần Hiến Tông. Ngôi chùa này được xây dựng trên một dải đất cao bên bờ sông Đỗ Động, vốn có truyền thống văn hóa lâu đời của xứ Sơn Nam Thượng. 

Mình được kể lại rằng, lịch sử của chùa Bối Khê gắn liền với Đức Thánh Bối, Thiền sư Nguyễn Bình An (1281 - 1359). Có nhiều giai thoại cho rằng, ông đã dùng phép thuật hóa mưa gió để giúp vua Trần đánh tan giặc phương Bắc. Khi ngài hóa (ngày 13 tháng Giêng năm 1359), thân thể tự phát ra hương thơm ngát suốt nhiều ngày. 

Vua Trần bấy giờ vô cùng thương tiếc nên phong ngài là Đức Thánh Bối và cho tạc tượng để thờ phụng. Kể từ đó, chùa Bối Khê chuyển sang mô hình kiến trúc “tiền Phật, hậu Thánh (tức phía trước thờ Phật, phía sau thờ Thánh). 

Đứng trước chùa Bối Khê, mình cảm nhận được rõ nét dòng chảy thời gian vô cùng rõ ràng. Sau khi được khởi dựng dưới thời Trần, chùa tiếp tục được trùng tu vào thời Mạc, thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn. 

Đến giai đoạn 1946 đến 1954, chùa Bối Khê nằm trong vùng kháng chiến của huyện Thanh Oai cũ. Toàn bộ hệ thống địa đạo kháng chiến của làng được đào thông với hệ thống hầm ngầm bên dưới móng của chùa. Chùa Bối Khê lúc này cũng trở thành nơi nuôi giấu cán bộ, cất giữ vũ khí và là pháo đài vững chắc cho kháng chiến. 

2 Hướng dẫn di chuyển đến Chùa Bối Khê

Theo thông tin mình cập nhật được, chùa Bối Khê cách trung tâm Hà Nội (hồ Hoàn Kiếm) khoảng 23 km. Do đó, mình sẽ mất khoảng 45 phút đến 1 tiếng 15 di chuyển đến đây tùy phương tiện và tình trạng giao thông. 

Từ hồ Hoàn Kiếm, bạn có thể di chuyển theo cung đường hướng dẫn của mình sau đây. Lộ trình tham khảo: hồ Hoàn Kiếm-  đường Giải Phóng - đường Nguyễn Hữu Thọ ra hướng Linh Đàm - đường Nghiêm Xuân Yêm - đường Phạm Tu/Chu Văn An - Quốc lộ 21C -  đường tỉnh 427B - đường Sông Ái - chùa Bối Khê. 

3 Điều gì làm nên sự đặc biệt của Chùa Bối Khê Thanh Oai?

Chùa Bối Khê là một trong những công trình kiến trúc khiến mình cảm thấy ấn tượng bởi nhiều yếu tố. Hãy cùng mình cập nhật một số điều làm nên sự đặc biệt của ngôi chùa này bạn nhé!

3.1 Kiến trúc “nội công ngoại quốc” độc đáo tại Chùa Bối Khê

Kiến trúc “nội công ngoại quốc” độc đáo

Kiến trúc chùa Bối Khê khiến mình cảm nhận được sự ấn tượng với trục đối xứng nghiêm cẩn, bao bọc bởi hệ thống tường bao. Tất cả kết hợp tạo thành kiến trúc “Nội công ngoại quốc” ấn tượng. 

Tổng thể kiến trúc chùa Bối Khê theo mình đánh giá là khá độc đáo. Khuôn viên hình chữ nhật lớn bên ngoài bao quanh chùa với cổng Tam quan và cầu gạch bắc qua sông tạo nên sự thoáng đãng. Ngoài ra, chùa còn có sân gạch rộng và hai hành làng chạy dài dọc hai bên. 

Phần bên trong chùa là các tòa điện thờ chính được liên kết chặt chẽ với nhau tạo thành chữ công (工). Các tòa điện thờ bao gồm Tiền đường, Thiêu hương và Thượng điện. 

Mô hình thờ tự "Tiền Phật, hậu Thánh"

Mô hình thờ tự của chùa theo cấu trúc tiền Phật, hậu Thánh tiêu biểu của vùng đồng bằng Bắc Bộ nhưng đạt đến trình độ hoàn mỹ. Khu vực tiền đường là không gian thờ Phật lộng lẫy với hệ thống bệ đá, tượng Phật cùng tòa Cửu Long tinh xảo. Bên cạnh đó, hậu cung là không gian trang nghiêm dành riêng để thờ Đức Thánh Bối. 

Hệ thống “đấu củng” thời Mạc- Trần cực hiếm

Chùa Bối Khê là một trong số ít những ngôi chùa tại Việt Nam giữ được kết cấu Đấu củng. Mình được biết rằng, đây là kết cấu chồng rường khớp mộng nguyên bản từ thế kỷ XIV - XVI.

Hệ thống này có kết cấu chịu lực bằng gỗ gồm các khối gỗ vuông đấu vào nhau và các thanh gỗ ngang uốn nhẹ chồng lên nâng đỡ mái hiên. Kỹ thuật này sẽ giúp giải phóng không gian bên dưới và tạo độ mở lớn cho hiên chùa mà không cần quá nhiều cột chống. 

3.2 Họa tiết ấn tượng với nghệ thuật điêu khắc đỉnh cao

Điểm đặc biệt mà mình quan sát được tại chùa Bối Khê chính là nghệ thuật điêu khắc đỉnh cao tại đây. Bạn có thể tìm thấy hình tượng chim thần Garuda ở các góc đao tòa Thượng điện, mang đậm dấu ấn giao thoa của văn hóa Chăm Pa trong mỹ thuật thời Trần. 

Tại các đầu bẩy, xà nách được chạm bong, chạm nổi hình rồng yên ngựa thời Mạc. Các đóa hoa sen nở rộ mềm mại và các tiên nữ dâng hoa đã dệt nên bức tranh sống động chốn Phật đài. 

Ngoài ra, mình còn ấn tượng bệ đá hoa sen thời Trần vốn được chạm khắc từ đá xanh nguyên khối. Các cánh sen uốn lượn quanh bệ tượng Quan Âm mang đến giá trị mỹ thuật hàng đầu. 

3.3 Hệ thống các tượng Phật và bảo vật quốc gia

Chùa Bối Khê thu hút mình không chỉ với kiến trúc ấn tượng mà nơi đây còn có hệ thống 92 pho tượng cổ lớn nhỏ bằng gỗ hoặc đất sáp. Nổi bật trong những bức tượng Phật ấy chính là tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn thời Mạc bằng gỗ. Tượng nổi bật với 12 cánh tay cùng đường nét điêu khắc uyển chuyển, toát lên vẻ thanh thoát, từ bi.

Ngoài tượng Phật và Thánh, chùa Bối Khê còn là nơi tập trung của các bảo vật quốc gia như bệ đá hoa sen thời Trần, đầu đao tạc chim thần Garuda. Bên cạnh đó, những bảo vật như cặp chân đèn gốm thời Mạc hay 22 đạo sắc phong cũng khiến mình khá ấn tượng.

3.4 Thưởng lãm hương sắc hoa sen đất quý hiếm

Không chỉ gây ấn tượng bởi kiến trúc hoành tráng, chùa Bối Khê còn khiến mình cảm nhận thiên nhiên trong lành với sắc sen đất thanh tao. Sen đất là loài hoa mang tính biểu tượng cao trong Phật giáo và tượng trưng cho sự thuần khiết. 

Điều làm mình bị thu hút là hương thơm thanh khiết của những đóa sen này. Hương thơm hoa sen đất không nồng nặc mà vô cùng thanh mát, dịu nhẹ và có khả năng lan tỏa trong khuôn viên chùa.

4 FAQ - Một số câu hỏi FAQ liên quan đến chùa Bối Khê

4.1 Lễ hội chính của chùa Bối Khê diễn ra vào thời gian nào?

Lễ hội chính của chùa Bối Khê diễn ra từ ngày 11 đến 14 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Trong đó, ngày hội chính là ngày 12 tháng Giêng. 

4.2 Cần lưu ý điều gì khi vãn cảnh chùa Bối Khê?

Vì chùa Bối Khê là địa điểm văn hóa, tâm linh nên mình khuyên bạn nên lựa chọn trang phục lịch sự, kín đáo. Ngoài ra, hãy đảm bảo không làm ồn cũng như hạn chế quay phim chụp hình bên trong khu vực chính điện. 

Chùa Bối Khê mang vẻ đẹp văn hóa lịch sử, tâm linh ấn tượng với nhiều điểm độc đáo. Sau khi tìm hiểu bài viết này, mình nghĩ bạn có thể đến với chùa Bối Khê và khám phá vẻ đẹp dịu dàng của công trình tôn giáo này. Với những điểm đặc biệt kể trên, chùa Bối Khê sẽ khiến cho hành trình xách balo du lịch Hà Nội của bạn thêm nhiều màu sắc.