Ghé thăm đền Hả, tìm về linh khí của vị thần tướng giữ biên ải

1 Đền Hả ở đâu?

Đền Hả (hay còn được gọi là đền thờ Thân Cảnh Phúc) tọa lạc trên núi Kỳ Lân, thuộc làng Kép (tên cổ là làng Hả Hộ), xã Hồng Giang, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Ngôi đền nằm cách trung tâm thành phố Bắc Giang khoảng 45km. Đường đi từ thành phố về huyện Lục Ngạn hiện nay khá đẹp, hai bên đường trập trùng đồi bãi rợp bóng cây xanh, mang lại cảm giác thư thái vô cùng cho một chuyến đi du lịch Bắc Giang cuối tuần.

2 Tìm hiểu về lịch sử đền Hả

Tìm hiểu sâu từ các tài liệu lưu giữ tại đền, mình thực sự bị cuốn hút bởi vị thần chủ được tại đền Hả: Thượng tướng quân Thân Cảnh Phúc (tức Vũ Thành tôn thần). Ông vốn là thủ lĩnh vùng động Giáp (Lạng Châu xưa), đồng thời là phò mã của vương triều nhà Lý khi kết duyên cùng công chúa Thiên Thành.

Vào năm 1077, khi đại quân nhà Tống do Quách Quỳ chỉ huy tràn sang xâm lược nước ta, vùng Quang Lang và Ôn Châu rơi vào tay giặc. Không chịu khuất phục, Thân Cảnh Phúc đã lui binh vào chốn rừng sâu, tận dụng địa hình hiểm trở để tổ chức lối đánh tập kích, mai phục bất thần khiến quân Tống hao tổn lực lượng nặng nề. 

Quân giặc hoang mang, truyền tai nhau rằng có "thiên thần Động Giáp" xuất quỷ nhập thần giúp đỡ nhà Lý. Có thể xem ông chính là một trong những vị anh hùng tài ba ứng dụng chiến thuật du kích sớm nhất trong lịch sử giữ nước của dân tộc. Sau khi ông mất, nhân dân khắp vùng Lục Ngạn, Lục Nam và Lạng Sơn đã lập đền Hả để thờ phụng và ghi nhớ công lao của ông.

3 Kiến trúc "Chữ Tam" cổ kính ôm trọn núi Kỳ Lân

Đền Hả hiện nay sở hữu khuôn viên rộng tới 4,05 ha, ẩn mình dưới những bóng cây cổ thụ xanh mát. Toàn bộ quần thể được xây dựng theo bố cục hình "chữ Tam" gối đầu lên nhau, bao gồm ba tòa chánh điện: Đền Hạ, Đền Trung và Đền Thượng, tạo nên thế đứng vô cùng uy nghi, vững chãi.

3.1 Cổng Tam Quan uy nghi

Bước vào từ mặt đường chính, mình bị thu hút ngay bởi cổng Tam Quan gồm ba cửa hoành tráng. Cửa chính giữa uốn vòm cung với hai tầng mái, tầng hai được xây khối vuông bịt kín chạm khắc hình chữ Thọ nổi bật. Hai cửa phụ nhỏ hơn được trang trí tỉ mỉ bằng các họa tiết rồng, mây uốn lượn sắc nét dọc các trụ biểu lồng đèn.

3.2 Không gian Đền Hạ và Đền Trung

Đi qua Tam Quan, phía bên trái là dãy Nhà Khách 5 gian khang trang, nơi tụi mình dừng chân soạn sửa lễ vật. Tiến sâu vào sân trong là tòa Đền Hạ gồm 5 gian 2 chái, nâng đỡ bởi hệ thống 24 cột lớn nhỏ vững chãi. Nối tiếp ngay sau là Đền Trung, ngôi nhà có hướng quay cùng trục với Đền Hạ và được trùng tu từ năm 1802 với hệ thống cửa gỗ bức bàn cổ kính. Giữa mái Đền Trung còn được đặt một bức bình phong bằng đá khắc chữ Hán cổ vô cùng độc đáo.

3.3 Hậu cung Đền Thượng tôn nghiêm

Tòa Đền Thượng gồm 3 gian nằm ngang, kết nối mượt mà với Đền Trung thông qua một phần ống muống (tạo thành kết cấu chữ Đinh nếu nhìn riêng). Không gian bên trong ngập tràn mùi hương trầm ấm áp, nổi bật với các bức cửa võng sơn son thếp vàng chạm trổ kênh bong tinh xảo.

Tại đây, mình đã lặng người ngắm nhìn bức câu đối cổ được treo trang trọng trên cột bệ thờ, xác lập vị thế oai hùng của vị phò mã nơi biên ải:

“Lý triều huân liệt minh sơn nhạc

Lục địa anh linh quán cổ kim”

(Nghĩa là: Người thuở Lý triều ngời sông núi/ Anh linh Lục Ngạn đến mãi sau).

4 Trẩy hội Từ Hả tháng Giêng: Sống lại hào khí đánh giặc giữ nước

Nếu bạn muốn cảm nhận trọn vẹn đời sống văn hóa tâm linh và không khí lễ hội sôi động nhất của người dân vùng đất Lục Ngạn, hãy lên lịch trình ghé thăm Đền Hả vào dịp đầu xuân. Lễ hội Đền Hả (hay còn gọi là hội Từ Hả) diễn ra nhộn nhịp từ ngày mùng 3, mùng 6 đến hết ngày mùng 8 tháng Giêng Âm lịch hằng năm, ngày hội chính là mùng 8. 

4.1 Các nghi thức tế lễ cổ truyền linh thiêng

Trước ngày hội, bà con trong làng Kép tụ họp làm các loại bánh truyền thống như bánh chè nam, bánh dày, oản ngọt để dâng lên thánh. Ban khánh tiết sẽ cử ra một vị chủ tế là bậc cao niên đức độ, am hiểu phong tục và biết viết sớ chữ Nho để điều hành các nghi thức Đại tế, lễ dâng thánh, lễ rước kiệu và tắm thánh trong không khí trang nghiêm, huyền bí.

4.2 Diễn xướng chiến công độc lạ tại Bãi Dược

Hoạt động làm mình phấn khích nhất chính là màn tái hiện lại tích trò Tướng quân Vũ Thành đánh giặc. Các đội quân bản địa được phục trang chỉnh tề, khí giới, xe ngựa nghiêm trang tiến vào khu bãi trận (Bãi Dược). Khi hiệu lệnh phát ra hòa cùng tiếng gió đông bắc nổi lên, cả đoàn quân reo hò tiến công vang dội một góc trời, mô phỏng lại trận bẻ gãy vuốt vuốt quân Tống năm xưa.

Bên cạnh đó, hội đền Hả còn thiết đãi lữ khách thập phương bằng các hoạt động vui chơi giải trí kéo dài 3 ngày 3 đêm. Mình đã được xem thi đấu vật, múa sư tử chồng người, giao lưu biểu diễn của các phường chèo cổ và đặc biệt là những câu hát Soong Hao giao duyên ngọt ngào, sâu lắng của đồng bào dân tộc Dao.

5 Những lưu ý khi đến chiêm bái đền Hả

Để chuyến hành trình vãn cảnh đền Hả diễn ra suôn sẻ và văn minh, bạn hãy dắt túi một vài lưu ý nhỏ sau:

• Vì đền là chốn thờ tự linh thiêng và tôn nghiêm, bạn bắt buộc phải ăn mặc kín đáo, lịch sự (quần dài, áo có tay). Tránh mặc váy ngắn hoặc trang phục quá bó
• sát khi bước vào khu vực nội điện làm lễ.
• Bạn không cần phải chuẩn bị mâm cao cỗ đầy cầu kỳ. Hãy hướng tâm thành kính bằng các lễ vật giản dị như thẻ hương, bông hoa tươi, đĩa quả chín hoặc các
• loại bánh dân gian mua tại chợ Chũ.
• Đường di chuyển đến xã Hồng Giang rất thuận tiện, sau khi dâng hương tại đền và tham quan di tích chùa Hả ngay kế bên, tụi mình đã kết hợp ghé thăm các nhà
• vườn trồng vải thiều, cam đường Lục Ngạn nổi tiếng để mua nông sản tươi ngon về làm quà cho gia đình.

Hành trình tìm về Đền Hả đứng dưới mái ngói mũi hài cổ kính, lắng nghe những trang sử hào hùng đã giúp mình thêm yêu và tự hào về cội nguồn văn hóa dân tộc. Nếu bạn cũng yêu thích du lịch tâm linh, khám phá văn hóa và lịch sử thì hãy xách balo lên và đến đây ngay thôi.