Xuất phát từ bộ môn cờ tướng quen thuộc, cờ người đã được "nhân hóa" một cách vô cùng ngoạn mục. Thay vì những quân cờ bằng gỗ hay ngà nhỏ bé đặt trên bàn, 32 quân cờ chính là 32 con người thật, di chuyển uyển chuyển trên bàn cờ được vẽ vuông vức giữa sân đình hoặc khuôn viên chùa. Hai kỳ thủ ngồi trên chòi cao, điều khiển thế trận bằng những khẩu lệnh đanh thép như “tấn”, “bình”, “thoái” trong tiếng trống hội dồn dập đầy khí thế.

Chính Phó Chủ tịch Liên đoàn Cờ tướng Việt Nam, PGS.TS Lưu Đức Hải, đã chia sẻ rằng Chùa Vua tại phố Thịnh Yên, Hà Nội, từ lâu được coi là cái nôi khởi nguồn và phát triển mạnh mẽ nhất của môn này. Từ một lễ hội vang danh vùng Kinh kỳ xưa kia, giờ đây, những bàn cờ khổng lồ đã lan tỏa khắp các tỉnh thành, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong mỗi dịp Tết đến xuân về. Một ván đấu thường kéo dài khoảng hai tiếng, nơi thắng thua đôi khi không quan trọng bằng tinh thần đoàn kết, học hỏi và niềm vui chung của cộng đồng.

Cờ người mang sắc màu văn hóa từ những ván đấu trí 2

Một hội thi cờ người được tổ chức tại Nha Trang. Ảnh minh họa: BÁ DUY

Điểm thú vị nhất mà mình nhận thấy là sự khác biệt sắc thái giữa các vùng miền. Ở miền Bắc, cờ người mang đậm vẻ đẹp của diễn xướng dân gian, tĩnh tại và đầy tính suy ngẫm. Thế nhưng, khi bước chân vào miền Trung và miền Nam, trò chơi này lại khoác lên mình tấm áo võ thuật đầy mạnh mẽ.

Cờ người mang sắc màu văn hóa từ những ván đấu trí 3

Bàn cờ người tại thủ đô Hà Nội. Ảnh minh họa: Hanoimoi

Bạn sẽ không khỏi choáng ngợp khi chứng kiến cảnh các võ sinh (những nam thanh nữ tú đã khổ luyện từ 3 đến 5 năm) thực hiện những thế võ cổ truyền ngay trên bàn cờ. Quân Mã xoay vòng đánh ngang, quân Xe áp dụng thế tấn công phủ đầu, hay quân Pháo tung đòn hiểm hóc từ dưới đánh lên. Mỗi nước đi ăn quân không chỉ là chiến thuật, mà là một màn đối kháng sống động, tái hiện lại chiến trường xưa. Chính sự đầu tư nghiêm túc này biến mỗi ván đấu thành một "sân khấu võ thuật" khiến người xem không thể rời mắt.

Cờ người mang sắc màu văn hóa từ những ván đấu trí 4

Màn võ thuật đẹp mắt ngay trên bàn cờ. Ảnh minh họa: BÁ DUY

Trong những lễ hội như Đền Trần, Hội Lim hay kỷ niệm Chiến thắng Ngọc Hồi – Đống Đa, cờ người luôn là tâm điểm thu hút sự chú ý. Những quân cờ chủ chốt như Tướng, Xe, Pháo trở thành linh hồn của trận đấu, kéo theo sự bàn luận sôi nổi của khán giả quanh sân. Đây chính là sợi dây nhịp cầu nối liền quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ hiểu thêm về nghệ thuật dùng binh và tinh thần thượng võ của cha ông.

Việc phục dựng và duy trì môn thể thao này không chỉ là bảo tồn di sản mà còn là cách chúng ta nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc. Giữa sắc cờ ngũ sắc bay phấp phới và tiếng trống hội giục giã, mình tin rằng môn cờ độc đáo này sẽ mãi là một phần hồn cốt không thể thiếu trong bức tranh văn hóa Việt Nam.

Cờ người mang sắc màu văn hóa từ những ván đấu trí 5

Lễ hội tại Phủ Vân Cát. Ảnh minh họa: Xã Vụ Bản

Tại miền Bắc, cờ người mang dáng dấp của một màn trình diễn văn hóa nề nếp. Bàn cờ thường được vạch ngay trên nền đất trống hoặc sân đình, nơi 32 người chơi được chia làm hai đội. Đặc biệt, màu sắc được phân định rất rõ ràng: 16 chàng trai trong trang phục quân đỏ và 16 cô gái trong trang phục quân xanh. Các quân cờ như Tướng, Sĩ, Tượng, Xe, Pháo, Mã, Tốt đều có trang phục chuyên biệt, từ mũ cánh chuồn, triều phục bá quan cho đến những bộ đồ lính giản dị. Trước khi nhập cuộc, mỗi quân cờ đều phải luyện tập kỹ lưỡng các điệu múa dân gian. Mỗi nước đi đều được thực hiện nhịp nhàng theo tiếng trống, tạo nên bức tranh triều đình phong kiến sống động ngay giữa đời thường.

Trong khi đó, ở phía Nam, võ sư Hồ Tường đã thổi một luồng gió mới vào loại hình này khi kết hợp với tinh hoa võ thuật. Thay vì điệu múa, các quân cờ tại đây biểu diễn các thế quyền cước, binh khí điêu luyện trên nền tiếng trống chầu thúc giục. Khi hai quân cờ "ăn" nhau, họ không chỉ đổi vị trí mà còn trực tiếp đối kháng bằng võ thuật ngay tại khu vực ngăn cách. Chính sự kịch tính và mạnh mẽ này đã giúp loại hình cờ người võ thuật của võ sư Hồ Tường trở thành tâm điểm trong các lễ hội trải dài từ Nam Bộ đến miền Trung.

Cờ người mang sắc màu văn hóa từ những ván đấu trí 6

Cờ người ở miền Trung và Nam mang màu sắc khác biệt so với miền Bắc. Ảnh minh họa: Báo Lâm Đồng

Dù ở phong cách nào, luật chơi của cờ người vẫn bám sát nguyên tắc của cờ tướng truyền thống. Hai kỳ thủ đứng trên chòi cao trực tiếp chỉ huy, trong khi người xem vây quanh sân đấu, tất cả cùng im lặng để không làm phân tán tư duy của các bên. Trận đấu chỉ kết thúc khi một trong hai vị tướng bị chiếu bí.

Mình nhận thấy rằng, việc duy trì trò chơi này trong xã hội hiện đại không hề đơn giản. Tại một số nơi như phường Mai Dịch, Hà Nội, dù các câu lạc bộ vẫn duy trì sinh hoạt đều đặn, nhưng việc vận động thế hệ trẻ tham gia vẫn là một thách thức lớn. Phần lớn sự bền bỉ của phong trào hiện nay vẫn đặt trên vai các bậc tiền bối, những người luôn đau đáu giữ gìn giá trị văn hóa cha ông để lại.

Cờ người mang sắc màu văn hóa từ những ván đấu trí 7

Lễ hội thường được tổ chức vào dịp đầu xuân. Ảnh minh họa: Tạp chí Làng nghề Việt Nam

Mỗi chuyến đi tìm về những lễ hội truyền thống như cờ người là hành trình kết nối mình với những giá trị bền vững của dân tộc. Để mỗi chuyến du xuân thêm phần thảnh thơi, bạn đừng quên chuẩn bị một chiếc vali thật chắc chắn và thời trang. Hệ thống MIA.vn hiện có những dòng vali cao cấp với vỏ ngoài cứng cáp, khóa bảo mật an toàn cùng hệ thống bánh xe êm ái, sẵn sàng cùng bạn băng qua mọi cung đường lễ hội mà không lo lắng về hành lý cồng kềnh.