Núi Nghĩa Lĩnh: Khám phá vùng đất thiêng của các Vua Hùng

1 Núi Nghĩa Lĩnh ở đâu?

Núi Nghĩa Lĩnh, còn được gọi là Núi Hùng hoặc Núi Cả, cao khoảng 175 m, thuộc thôn Cổ Tích, xã Hy Cương, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ và nằm trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng. Khi đến đây, tôi cảm nhận rõ không gian trang nghiêm và cổ kính của vùng Đất Tổ.

Dọc theo hành trình từ chân núi lên đỉnh là hệ thống đền, chùa và công trình tưởng niệm gắn với thời đại các Vua Hùng như Đền Hạ, Đền Trung, Đền Thượng và Lăng Hùng Vương. Bao quanh các công trình là rừng cây xanh mát, tạo nên không gian vừa thanh tĩnh vừa linh thiêng. Với những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc sắc, Núi Nghĩa Lĩnh là điểm dừng chân không nên bỏ lỡ của tôi trong hành trình du lịch Phú Thọ.

2 Lịch sử và ý nghĩa của Núi Nghĩa Lĩnh

Khi tìm hiểu về Núi Nghĩa Lĩnh, tôi được biết nơi đây nằm trên vùng đất Phong Châu, được xem là kinh đô của Nhà nước Văn Lang dưới thời các Vua Hùng. Trước khi trở thành trung tâm thờ Quốc Tổ, trên núi có thể đã tồn tại các điểm thờ thần núi, thần sấm và thần nước của cư dân Việt cổ. Một số nghiên cứu cho rằng đền thờ Hùng Vương đầu tiên được dựng vào cuối thời Trần với tên gọi “Hùng Vương Tổ miếu”, sau này thường được gọi là Đền Trung.

Qua các triều đại, hoạt động thờ cúng Vua Hùng dần phát triển từ tín ngưỡng địa phương thành nghi lễ mang quy mô quốc gia. Năm 1917, triều Nguyễn quy định ngày mùng 10 tháng 3 âm lịch là ngày tổ chức nghi lễ tại miếu Tổ Hùng Vương. Hiện khu vực đền cổ trên Núi Nghĩa Lĩnh gồm 4 ngôi đền, 1 ngôi chùa và 1 lăng. Trong đó, Lăng Hùng Vương được xây dựng năm 1874, còn cổng Đền Hùng được xây năm 1917.

Với tôi, Núi Nghĩa Lĩnh không chỉ là nơi tưởng niệm các Vua Hùng mà còn là biểu tượng nhắc người Việt nhớ về nguồn cội và công lao dựng nước. Giá trị của vùng đất này được ghi nhận khi Khu di tích lịch sử Đền Hùng được xếp hạng Di tích quốc gia đặc biệt năm 2009. Đến năm 2012, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ tiếp tục được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

3 Các điểm tham quan trên Núi Nghĩa Lĩnh

3.1 Cổng Đền Hùng

Cổng Đền Hùng là điểm mở đầu hành trình lên các đền cổ trên Núi Nghĩa Lĩnh. Công trình được xây dựng vào năm 1917, cao khoảng 8,5 m, thiết kế theo kiểu vòm cuốn với hai tầng và tám mái. Phía trên cổng có bốn chữ “Cao Sơn Cảnh Hành”, thể hiện sự tôn kính đối với công đức cao cả của các Vua Hùng. Bước qua cổng, tôi bắt đầu men theo những bậc đá dưới tán rừng để lên khu vực Đền Hạ.

3.2 Đền Hạ và chùa Thiên Quang

Sau khi vượt qua khoảng 225 bậc đá từ chân núi, tôi đến Đền Hạ và chùa Thiên Quang. Theo truyền thuyết, Đền Hạ là nơi Mẹ Âu Cơ sinh ra bọc trăm trứng, sau nở thành 100 người con trai, gắn với nguồn gốc của hai tiếng “đồng bào”. Vì vậy, ngôi đền mang ý nghĩa nhắc nhở người Việt về mối quan hệ cùng chung một cội nguồn.

Nằm bên cạnh Đền Hạ là chùa Thiên Quang, trước đây có tên là Viễn Sơn cổ tự. Chùa được xây dựng từ thời Trần và thờ Phật theo dòng Đại thừa. Không gian chùa yên tĩnh, cổ kính, tạo cho tôi cảm giác thanh tịnh trước khi tiếp tục hành trình lên các công trình cao hơn trên núi.

3.3 Đền Trung

Từ Đền Hạ, tôi đi thêm khoảng 168 bậc đá để đến Đền Trung, còn có tên chữ là Hùng Vương Tổ Miếu. Tương truyền đây là nơi các Vua Hùng cùng các Lạc hầu, Lạc tướng ngắm cảnh và bàn việc nước. Đền Trung cũng gắn với câu chuyện Lang Liêu dâng bánh chưng, bánh dày và được Vua Hùng lựa chọn làm người kế vị. So với khu vực Đền Hạ, không gian Đền Trung nằm cao hơn và mang vẻ trầm mặc dưới những tán cây rừng.

3.4 Đền Thượng

Từ Đền Trung, tôi đi tiếp khoảng 102 bậc đá để lên Đền Thượng, công trình nằm trên đỉnh Núi Nghĩa Lĩnh. Đền có tên chữ là Kính Thiên Lĩnh Điện, còn được gọi là Cửu Trùng Tiên Điện và được xây theo kiểu chữ Vương. Tương truyền đây là nơi các Vua Hùng làm lễ tế trời đất, thần núi và thần lúa để cầu mong mưa thuận gió hòa. Bên trong đền có bức đại tự “Nam Việt triệu tổ”, mang ý nghĩa tôn vinh các Vua Hùng là tổ tiên khai sáng nước Việt.

3.5 Lăng Hùng Vương

Rời Đền Thượng, tôi đến Lăng Hùng Vương nằm ở phía đông của ngôi đền. Tương truyền đây là phần mộ của Vua Hùng thứ 6. Lăng quay về hướng Đông Nam, có thế tựa núi và nhìn xuống vùng đồng bằng phía trước. Không gian tại đây trang nghiêm, là nơi tôi dừng lại dâng hương và tưởng nhớ công lao dựng nước của các Vua Hùng.

3.6 Đền Giếng

Đền Giếng được xây dựng vào khoảng thế kỷ XVIII, là nơi thờ hai công chúa Tiên Dung và Ngọc Hoa, con gái của Vua Hùng thứ 18. Tương truyền hai bà có công dạy người dân trồng lúa nước và trị thủy. Khi đến đây, tôi cảm nhận được không gian cổ kính, thanh tĩnh và hiểu thêm về vai trò của các nhân vật thời Hùng Vương trong đời sống của cư dân Việt cổ.

4 Kinh nghiệm tham quan Núi Nghĩa Lĩnh

4.1 Cách di chuyển đến Núi Nghĩa Lĩnh

Núi Nghĩa Lĩnh nằm trong Khu di tích lịch sử Đền Hùng, cách trung tâm Hà Nội khoảng 90 km. Dưới đây, tôi chia sẻ với bạn các tuyến di chuyển phổ biến.

Nếu đi ô tô, bạn có thể theo cao tốc Nội Bài – Lào Cai, rời cao tốc tại nút giao Việt Trì IC7 hoặc Phù Ninh IC8 rồi đi theo biển chỉ dẫn đến Đền Hùng. Bạn cũng có thể chọn Quốc lộ 32, qua Sơn Tây, cầu Trung Hà và cầu Phong Châu.

Nếu đi xe máy, bạn nên đi theo Quốc lộ 2 hoặc Quốc lộ 32 vì xe máy không được phép vào cao tốc. Từ trung tâm Việt Trì, quãng đường đến khu di tích khoảng 10 km. Khi tới nơi, bạn gửi xe tại bãi đỗ và tiếp tục đi bộ tham quan Núi Nghĩa Lĩnh. Vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, tôi khuyên bạn nên xuất phát sớm để tránh đông và thuận tiện di chuyển.

4.2 Thời điểm thích hợp để tham quan

Mùa xuân là thời điểm thích hợp nhất để bạn tham quan Núi Nghĩa Lĩnh, khi thời tiết tương đối mát mẻ và các hoạt động hướng về Đất Tổ diễn ra sôi nổi. Đặc biệt, vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương mùng 10 tháng 3 âm lịch, bạn có thể tham gia lễ dâng hương cùng nhiều chương trình văn hóa truyền thống tại Khu di tích Đền Hùng.

4.3 Những lưu ý khi đi Núi Nghĩa Lĩnh

Để hành trình tham quan Núi Nghĩa Lĩnh thuận tiện và trang nghiêm, tôi chia sẻ với bạn một số lưu ý sau:

• Bạn nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo vì phần lớn điểm tham quan là đền, chùa và khu vực thờ tự.
• Hãy chọn giày thể thao hoặc giày đế thấp vì hành trình lên núi phải đi bộ qua nhiều bậc đá.
• Bạn nên mang theo nước uống, mũ hoặc áo khoác mỏng, đặc biệt khi đi vào ngày nắng hoặc thời tiết thay đổi.
• Người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có sức khỏe hạn chế nên nghỉ tại các điểm dừng, không cố di chuyển liên tục lên đỉnh núi.
• Trong khu di tích, bạn cần giữ trật tự, không chen lấn, xả rác, bẻ cây hoặc tự ý chạm vào hiện vật.
• Nếu đi vào dịp Giỗ Tổ Hùng Vương, tôi khuyên bạn nên đến sớm, bảo quản tài sản cá nhân và tuân thủ hướng dẫn phân luồng của ban tổ chức.

Hy vọng những chia sẻ trên sẽ giúp bạn chủ động lựa chọn thời điểm, phương tiện và lịch trình phù hợp. Trước khi khởi hành, bạn nên chuẩn bị trang phục lịch sự, giày dễ đi cùng một chiếc balo để hành trình khám phá vùng Đất Tổ thêm thuận tiện.