Khu tưởng niệm Vương Triều Nhà Mạc, dấu tích kinh đô đầu tiên của Hải Phòng

1 Định vị Kinh đô biển Dương Kinh cổ kính

Khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc tọa lạc tại làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan (nay thuộc xã Kiến Hưng), huyện Kiến Thụy, thành phố Hải Phòng, cách trung tâm đất Cảng khoảng hơn 20km về phía Đông Nam.

Theo sử sách ghi lại, vùng đất này chính là quê hương của Mạc Thái Tổ Mạc Đăng Dung (1483 – 1541), một bậc dũng tướng trúng Võ Trạng nguyên (Đô lực sĩ xuất thân) và là cháu 7 đời của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi thời Trần. Sau khi được nhường ngôi vào tháng 6/1527 và lập ra nhà Mạc.

Đến năm 1529, ông nhường ngôi cho con cả là Mạc Đăng Doanh (Mạc Thái Tông) để lui về làm Thái thượng hoàng. Chính tại quê nhà Nghi Dương cũ, ông đã cho hối hả xây dựng Dương Kinh, kinh đô thứ hai của nhà Mạc và cũng là đô thị ven biển sầm uất đầu tiên của nước ta thời bấy giờ.

Dù triều Mạc thất thủ tại Thăng Long vào năm 1592, hậu duệ của họ vẫn tiếp tục trấn thủ, duy trì sự nghiệp tại Cao Bằng, Tuyên Quang, Lạng Sơn... cho đến tận năm 1677. Để ghi nhớ công ơn của vương triều, năm 2009, khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc với tổng diện tích quy hoạch 10,5 ha đã được khởi công xây dựng ngay trên chính mảnh đất phát tích này.

Quý 2.2025, khu tưởng niệm cùng với 4 di tích liên quan trên địa bàn huyện Kiến Thụy đã vinh dự được Nhà nước chính thức công nhận là cụm Di tích Quốc gia Đặc biệt.

2 Choáng ngợp trước lối kiến trúc gỗ và đá nguyên khối uy nghi

Khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc mở ra một không gian tâm linh mang phong cách nghệ thuật truyền thống và cổ kính, thu hút rất nhiều khách du lịch Hải Phòng:

- Nghi môn ngoại và Cầu đá: Nghi môn ngoại sừng sững với kết cấu tứ trụ làm bằng đá xanh nguyên khối. Hai trụ chính cao 5,27m, hai trụ bên cao 4,88m, trên đỉnh tạc hình lân, phượng uốn lượn và chạm khắc tứ quý bốn mặt tinh xảo. Đi qua cây cầu đá vững chãi được liên kết bằng mộng truyền thống là bạn sẽ chạm tay vào không gian thiêng.

- Nghi môn nội và Nhà giải vũ: Cổng Nghi môn nội rộng hơn 122m², được dựng theo kết cấu hai tầng tám mái chồng diêm dán ngói mũi hài ôm lấy 4 hàng chân cột gỗ vững chãi. Phía sau cổng là hai dãy nhà giải vũ nằm song song đối diện nhau. 

- Tòa Chính điện hình chữ Công (I): Trọng tâm của toàn bộ khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc là nhà chính điện rộng 586,19m², được dựng ngay trên nền móng cũ của Điện Tường Quang năm xưa. Toàn bộ chính điện được nâng đỡ bởi 100 cây cột gỗ lim khổng lồ. Nơi đây gồm 7 gian tiền đường (thờ linh vị các bậc hậu duệ có công trấn thủ vùng biên cương), kết nối với 5 gian hậu cung bằng phần ống muống (nơi thiêu hương). Toàn bộ tượng thờ bên trong đều được tạc từ gỗ mít sơn son thiếp vàng, mang những đường nét chạm khắc vô cùng khỏe khoắn, uy nghiêm.

3 Chiêm ngưỡng những báu vật truyền đời ngàn năm của dòng họ Mạc

Điều khiến mình cảm thấy háo hức nhất khi đặt chân vào hậu cung chính là việc được tận mắt thưởng lãm những cổ vật, bảo vật quý giá có tuổi đời hàng trăm năm.

3.1 Định Nam Đao: Bảo vật Quốc gia 500 năm tuổi

Đây là thanh đại long đao huyền thoại từng đồng hành cùng Mạc Thái Tổ Mạc Đăng Dung đoạt chức vô địch tại Giảng Võ đường thời Lê Sơ, giúp ông xông pha trận mạc bách chiến bách thắng. Đây là một trong hai thanh đao nặng nhất thế giới với chiều dài 2,55m, nặng 25,6kg (ước tính lúc chưa bị han gỉ cốt đao nặng hơn 30kg).

Trải qua bao thăng trầm, thanh đao từng được chi họ Phạm gốc Mạc ở Xuân Trường (Nam Định) mật thiết cất giữ qua nhiều thế kỷ. Vào ngày 22/9/2010, dòng tộc đã rước thanh bảo đao về lưu thờ tại chính điện. Hướng dẫn viên có kể lại một câu chuyện tâm linh kỳ diệu: Vào đúng thời khắc thanh đao được đặt vào tủ kính, trên bầu trời Cổ Trai bỗng xuất hiện 5 áng mây vàng hình rồng chầu về phía chính điện, được lưu lại qua bức ảnh tư liệu “Ngũ Long chầu triều” treo trang trọng trong đền.

3.2 Bộ đồ đá xanh kỷ lục và gốm hoa lam rực rỡ

Ngay trong khuôn viên khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc, bạn sẽ được check-in cùng bộ bút, nghiên, mực, giấy chế tác từ đá xanh lớn nhất Việt Nam đã được tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác nhận. Ngoài ra, chánh điện còn trưng bày chiếc đại hồng chung nặng đúng 1.527kg (trùng với năm lập quốc 1527), chiêng đồng khắc nổi đôi rồng lượn sóng và rất nhiều sản phẩm gốm hoa lam, tượng đá cổ là minh chứng cho một thời kỳ hưng thịnh của ngành ngoại thương hàng hóa thời nhà Mạc.

4 Trải nghiệm nét đẹp văn hóa: Lễ khai bút đầu xuân nét chữ phượng rồng

Không chỉ là nơi vãn cảnh, khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc ngày nay đã trở thành cái nôi giáo dục truyền thống, hướng về cội nguồn của người dân Hải Phòng. Dưới triều Mạc, nhà nước không áp dụng chính sách “trọng nông, ức thương” gò bó mà cực kỳ cởi mở. Đặc biệt, triều đại này luôn chú trọng khoa cử và trọng dụng nhân tài (kể cả đối với phụ nữ), tổ chức đều đặn 22 khoa thi Hội, lấy đỗ 485 tiến sĩ và 13 trạng nguyên, trong đó có những bậc vĩ nhân như Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm, Giáp Hải...

Để phát huy truyền thống hiếu học đó, cứ vào ngày mùng 5 tháng Giêng Âm lịch hằng năm, tại khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc lại long trọng tổ chức Lễ khai bút đầu xuân của huyện Kiến Thụy. Được chứng kiến hơn 500 bạn học sinh xuất sắc cùng du khách thập phương nghiêm trang dâng hương, khai những nét chữ đầu năm đầy ước vọng giữa chốn linh thiêng là một trải nghiệm văn hóa vô cùng xúc động mà bạn nên tham gia nếu có dịp đi du lịch Hải Phòng đầu năm.

Hành trình tìm về khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc tại Hải Phòng đã mang đến cho mình thêm nhiều hiểu biết về văn hóa và lịch sử dân tộc. Nếu bạn cũng đang lên lịch trình cho một chuyến đi khám phá cụm Di tích Quốc gia đặc biệt này thì đừng quên chọn vali du lịch MIA.vn cùng đồng hành nhé.