Một ngày làm diêm dân ở làng muối Lý Nhơn, Cần Giờ

1 Câu chuyện về nghề muối Lý Nhơn

Nghề muối ở Lý Nhơn đã xuất hiện từ khá lâu. Theo những gì mình được nghe kể lại, nghề đã hình thành và phát triển ổn định nhất từ khoảng năm 1978. Hình ảnh diêm dân cặm cụi trên những cánh đồng ngập nắng, từng đi vào ký ức như một phần văn hóa không thể tách rời của vùng đất ngập mặn Cần Giờ.

Nhưng nghề muối không bao giờ là nghề dễ dàng. Ngày trước, kỹ thuật làm muối truyền thống hoàn toàn dựa vào thủ công, nước biển phải qua nhiều khuôn tăng độ mặn rồi mới đưa vào ô kết tinh. Muối làm trên nền đất sét thường bị lẫn tạp chất, năng suất chỉ đạt 40 đến 60 tấn mỗi hecta. Do đó giá thường thấp, thu nhập bấp bênh, đời sống diêm dân cứ mãi chông chênh giữa nắng gió và lo lắng.

2 Khi cánh đồng khoác lên tấm áo mới

Điều mình ấn tượng khi đặt chân đến đây là những cánh đồng muối không còn màu đất xám xịt như mình tưởng tượng. Thay vào đó là những tấm bạt đen hoặc xanh dương phủ phẳng phiu, sạch sẽ, lấp lánh dưới nắng buổi sáng như hàng trăm chiếc gương nhỏ ghép lại. Đó là kết quả của quyết định chuyển sang công nghệ trải bạt, một cú chuyển mình thầm lặng nhưng mạnh mẽ của cả làng nghề.

Nhờ trải bạt, năng suất tăng vọt lên 70 đến 80 tấn mỗi hecta. Hạt muối trắng trong, tinh khiết và đồng đều hơn hẳn so với muối đất ngày trước. Quan trọng hơn, người dân yên tâm bám nghề hơn. Mình nghe một diêm dân lớn tuổi kể mà cứ nhớ mãi: "Truyền thống không bị bỏ lại phía sau mà được nâng lên bằng sự dám đổi mới."

3 Trải nghiệm cào muối tại làng Lý Nhơn

Đây là phần mình thích nhất trong chuyến đi này. Anh Thành, người có hơn 20 năm gắn bó với nghề, hướng dẫn mình từng bước một: từ công đoạn rải muối mồi đến cào, gom và đẩy xe muối vào kho.

Nhìn thì có vẻ đơn giản lắm, nhưng chỉ sau vài phút đứng trên nền ruộng nóng rát, lưng cong xuống cào những nhát cào đầu tiên, mình đã hiểu ra rất nhiều thứ. Nắng ở đây không phải nắng bình thường, nó gay gắt từ trên đổ xuống và hắt ngược từ mặt bạt lên. Cái nóng bao quanh người như muốn nấu chín tất cả. Vậy mà những diêm dân ở đây làm điều này suốt cả ngày, suốt cả mùa muối.

Bác Nguyễn Văn Cân là người có hơn 30 năm tuổi nghề, thủ thỉ với mình một câu khiến mình nhớ mãi: "Nghề này không ai dạy bằng sách, phải làm rồi mới biết."

5 Hạt muối Lý Nhơn được "thổi hồn" thêm

Ngoài việc trải nghiệm làm muối, mình còn được nghe về hành trình của cô Nguyễn Thị Bạch Tuyết, người đã tìm cách "thổi hồn" vào hạt muối quê mình theo một hướng hoàn toàn khác. Từ những hạt muối thô mộc mạc, cô đã kết hợp với các loại cây thuốc bản địa để tạo ra sản phẩm muối thảo dược ngâm chân, vừa lạ vừa giàu tính ứng dụng.

Mình nhận ra điều cô Tuyết muốn không chỉ là nâng giá trị kinh tế mà còn gìn giữ nghề truyền thống, đồng thời tạo thêm động lực để duy trì diện tích cây thuốc địa phương. Dự án "Muối thảo dược Cần Giờ" của cô Tuyết đã giành giải nhì tại Cuộc thi Phụ nữ khởi nghiệp khu vực miền Nam năm 2023 và giải Khuyến khích cấp quốc gia. Hơn 2.000 du khách đã thử sử dụng sản phẩm và hơn một nửa chọn mua về làm quà.

6 Làng nghề chính thức được công nhận

Tháng 10 năm 2024, UBND TP.HCM đã chính thức công nhận làng nghề sản xuất muối Lý Nhơn là Làng nghề truyền thống của thành phố. Đây không chỉ là tấm giấy chứng nhận cho một nghề xưa mà là lời khẳng định cho giá trị văn hóa, lịch sử và kinh tế của cả một cộng đồng.

Tuy nhiên, hiện nay con đường vào ruộng muối vẫn còn nhỏ, nhiều đoạn là đường đất, biển chỉ dẫn chưa đầy đủ. Nếu bạn có kế hoạch ghé thăm, tốt nhất nên liên hệ trước với các hộ diêm dân để được hướng dẫn cụ thể, và đi vào buổi sáng sớm để tránh cái nắng gắt nhất trong ngày.

7 Một vài lưu ý nhỏ nếu bạn muốn ghé Lý Nhơn

Lý Nhơn thuộc xã An Thới Đông, huyện Cần Giờ, cách trung tâm TP.HCM khoảng 60km. Đây là làng nghề muối truyền thống duy nhất còn hoạt động trên địa bàn thành phố. Thời điểm tốt nhất để ghé thăm là mùa khô (từ khoảng tháng Chạp đến hết mùa nắng), khi diêm dân vào vụ thu hoạch chính.

Nên đi sáng sớm trước 9 giờ để vừa tránh nắng gắt, vừa được thấy hoạt động thu hoạch muối nhộn nhịp nhất trong ngày. Mang theo mũ rộng vành, kem chống nắng và giày hoặc dép có đế dày vì nền ruộng rất nóng. Đường vào nhiều đoạn là đường đất hẹp, nên đi xe máy hoặc xe nhỏ.

Mình rời Lý Nhơn với vị mặn còn đọng lại trên môi sau một buổi trưa lộng gió, trong túi là một túi muối trắng nhỏ mua từ tay diêm dân. Nếu bạn đang tìm một chuyến đi gần Sài Gòn nhưng mang một trải nghiệm đặc biệt thì Lý Nhơn là lựa chọn đáng thử. Và nếu muốn đến đây thoải mái từ sáng sớm, hãy chuẩn bị một chiếc balo du lịch gọn nhẹ, vừa đủ để mang theo nước uống, đồ thay và vài ba túi muối đặc sản mang về nhé!