Làng Thủ Sỹ Hưng Yên, nơi lưu giữ nghề đan đó truyền thống 200 năm

1 Làng Thủ Sỹ ở đâu?

Huyện Tiên Lữ, tỉnh Hưng Yên từ lâu đã nổi tiếng với những nét đẹp văn hóa lâu đời, và làng Thủ Sỹ (nay thuộc xã Tân Hưng) chính là cái nôi của nghề đan đó, đan rọ truyền thống. Làng nghề nằm cách trung tâm thủ đô Hà Nội khoảng 60km về phía Đông Nam, cực kỳ lý tưởng cho một chuyến đi du lịch Hưng Yên, "trốn phố" cuối tuần.

Hành trình di chuyển của tụi mình bằng xe máy xuất phát từ bến xe Mỹ Đình, chạy dọc theo đường vành đai 3 rồi băng qua cầu Thanh Trì. Sau đó, tụi mình rẽ vào đường 379 chạy xuyên qua khu đô thị Ecopark, cứ thế thả ga đi thẳng theo con đường hướng về đất Hưng Yên khoảng 40km nữa. Cuối cùng, khi đến chợ Ba Hàng, tụi mình rẽ vào đường 61 là đã tới.

2 Những hoạt động không thể bỏ lỡ tại làng Thủ Sỹ

Bước chân vào cổng làng Thủ Sỹ, điều đầu tiên chạm vào trái tim mình không phải là một khu du lịch hoành tráng, mà là sự hiếu khách, chân phương đến lịm người của người dân nơi đây. Thấy tụi mình lơ ngơ xách máy ảnh, ai ai cũng cười rạng rỡ hỏi: "Tìm hiểu về nghề đan đó hả cháu?" rồi nhiệt tình dẫn tụi mình vào sâu trong xóm.

2.1 Ghé thăm ngôi nhà cổ 200 năm tuổi của cụ Lương Sơn Bạc

Tọa độ đầu tiên mình ghé thăm chính là nếp nhà cấp bốn ba gian cổ kính đã trải qua gần hai thế kỷ của cụ Lương Sơn Bạc, một bậc lão niên đã bước qua tuổi “bát tuần” nhưng đôi mắt vẫn tinh anh và đôi tay nhanh thoăn thoắt. Không gian từ sân vào đến gian bếp nhà cụ chất đầy những tháp đó, tháp rọ lớn bé nhuộm màu nâu trầm ấm.

Cụ bà đã khuất núi được hai năm, gian nhà cổ này vừa là nơi thờ tự vừa là nơi cụ gửi gắm niềm vui tuổi già vào từng thớ tre, nứa. Cụ ông trìu mến kể cho tụi mình nghe về những thăng trầm của làng nghề, chỉ cho xem những bức ảnh tư liệu về những nơi cụ từng đi qua để giới thiệu sản phẩm. Cụ bảo: "Ngày xưa tôi yêu cụ bà cũng vì bà làm đó khéo quá. Gắn bó với cái nghề này từ năm lên 4 tuổi, làm mãi thành quen, ngày nào không chạm vào sợi nan là thấy buồn, thấy thiếu chân tay liền".

2.2 Trải nghiệm tự tay đan đó dưới sự hướng dẫn của nghệ nhân

Ở làng Thủ Sỹ, nghề đan đó đã "thấm" vào máu thịt của từng người dân. Từ các cụ già tóc bạc phơ cho đến những đứa trẻ lên 5, lên 6 tuổi đều có thể đan được chiếc đó vuông vắn. Người dân thường nói vui câu cửa miệng: "Biết nghề từ khi còn nằm trong bụng mẹ, biết đan khi mới ẵm ngửa".

Sau một hồi xem cụ Bạc làm mẫu, mình cũng hào hứng bắt tay vào thử sức. Đan một chiếc rọ cần tới 20 cái khoáy (sợi nứa cật vót tròn nhỏ dùng làm dây kết nối) và 25 chiếc nan, đan đến giữa thì phải nhét một cái cốt gỗ vào để tạo độ phình cân xứng. K

hác với rọ được đan từ dưới lên, kỹ thuật đan đó lại đòi hỏi độ khéo léo cao hơn gấp bội khi phải đan từ giữa ra hai đầu hoàn toàn bằng tay mà không cần dùng đến cốt. Được các cụ chỉ bảo tỉ mẩn từng nút thắt, luồn nan làm sao cho khéo, cho nhanh, gian nhà nhỏ cứ thế rộn rã tiếng cười nói.

2.3 Thả hồn vào không gian thanh bình, săn ảnh "đóa hoa mây tre"

Những ngày đầu hè nông nhàn, người dân làng Thủ Sỹ không còn bận rộn với việc đồng áng nên đâu đâu trong làng cũng rộn ràng tiếng chẻ tre, chẻ nứa khua lách cách. Trước hiên nhà hay dưới những tán lá nhãn xanh rì, từng nhóm người tụ họp vừa đan lát vừa trò chuyện rôm rả.

Mình đã dành hàng giờ đồng hồ đi dạo quanh các ngõ nhỏ, ngắm nhìn những chiếc đó thành phẩm được người dân xếp khéo léo thành từng chùm lớn dựng trước sân, trông xa tựa như những đóa hoa khổng lồ tỏa sáng dưới ánh nắng. Khung cảnh những ngôi nhà mái ngói cũ kỹ mộc mạc kết hợp cùng thảm nan tre vàng ruộm vẽ nên một bức tranh làng quê Bắc Bộ yên ả, thanh bình đến lạ kỳ.

3 Quy trình sản xuất nghiêm ngặt tạo nên những chiếc đó "xuất khẩu"

Dù mẫu mã sản phẩm của làng khá giới hạn, chỉ xoay quanh rọ và đó (với đường kính đó dao động từ 25cm đến 40cm) nhưng quy trình để tạo ra một sản phẩm hoàn chỉnh lại cực kỳ công phu, trải qua 5 công đoạn chính:

- Chuẩn bị nguyên liệu: Chọn lọc tre, nứa già, đủ độ dẻo dai.

- Chẻ nứa và xử lý sơ bộ: Vót nan chịu lực và vót các sợi khoáy cật mỏng tròn.

- Lên khung, định hình: Xác định kích thước đỉnh, thân và miệng đó.

- Đan sản phẩm: Đan cài hom chèn vào thân đó, tạo miệng rộng để đổ tôm cá.

- Hun khói: Đây là công đoạn quyết định. Những chiếc đó sau khi đan xong sẽ được đem hun khói bếp để chuyển sang màu nâu cánh gián, giúp tăng độ bền, chống mối mọt và không bị thấm nước khi thả xuống đồng chiêm trũng.

Theo mình tìm hiểu được tử người dân địa phương, mỗi năm làng Thủ Sỹ cung cấp khoảng 650.000 chiếc mỗi năm cho các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ để đánh bắt cá theo dòng nước chảy thụ động. Đồng thời, đó và rọ còn là hàng mỹ nghệ xuất khẩu sang các thị trường lớn như Ấn Độ, Đức, Mỹ để làm đồ trang trí nội thất, đèn treo độc đáo.

Một chiếc đó trắng có giá khoảng 20.000 VNĐ, còn đó hun khói cánh gián có giá từ 30.000 – 40.000 VNĐ/chiếc. Dù chỉ là nghề phụ lúc nông nhàn nhưng đan đó không phụ công người, nó đã mang lại tới 50% thu nhập ổn định, giúp các thế hệ con em làng Thủ Sỹ ăn học nên người.

4 Kinh nghiệm ghé thăm làng Thủ Sỹ

- Thời gian check-in đẹp nhất: Bạn nên đến làng vào những ngày nắng ráo của mùa hè, khoảng từ 8:00 đến 11:00 sáng hoặc 14:00 đến 16:00 chiều. Lúc này người dân đem đó ra phơi đầy sân, ánh nắng chiếu vào các chùm đó tạo nên hiệu ứng lên hình xuất sắc nhất.

- Tôn trọng không gian sống: Khi vào nhà người dân hay nhà cụ Lương Sơn Bạc chụp ảnh, bạn nhớ chào hỏi lịch sự và xin phép trước. Tuyệt đối không tự ý dẫm đạp hay làm gãy nan tre, nứa đang phơi của bà con nhen.

- Ý thức cộng đồng: Hãy luôn giữ gìn vệ sinh chung, không xả rác bừa bãi ra ngõ xóm để bảo vệ không gian sống trong lành của làng nghề.

Đứng giữa khoảng sân tràn ngập mùi tre nứa, lắng nghe những câu chuyện đời thường dung dị của những người dân làng Thủ Sỹ đã để lại trong mình rất nhiều ký ức khó quên. Nếu bạn đang tìm kiếm một điểm đến dã ngoại dịp cuối tuần này, hãy xách balo lên và hướng về ngôi làng đan đó 200 năm tuổi này để tự mình cảm nhận những vẻ đẹp rất đỗi dung dị này nhé!