Pháo đài Rạch Cát, di tích lịch sử quân sự nổi tiếng thời chiến

1 Pháo đài Rạch Cát, công trình lịch sử tại cực Nam Long An

1.1 Giới thiệu sơ nét về Pháo đài Rạch Cát

Địa chỉ: xã Long Hựu, tỉnh Tây Ninh (trước thuộc xã Long Hựu Đông, huyện Cần Đước, Long An)

Pháo đài Rạch Cát còn được biết đến với tên gọi là Đồn Rạch Cát thuộc tỉnh Long An cũ. Mình biết được nơi đây là một pháo đài phòng thủ ven biển được thực dân Pháp xây dựng vào đầu thế kỷ XX. Có thể nói, đây là một trong những pháo đài quân sự đồ sộ và kiên cố nhất Đông Dương thời bấy giờ.

Theo mình được biết, vị trí chiến lược của pháo đài Rạch Cát nằm ngay điểm cực Nam của tỉnh Long An cũ. Đây cũng là nơi ba con sông Vàm Cỏ, Rạch cát, Nhà Bè đổ vào sông Soài Rạp để hướng ra biển Đông.

Có thể nói, thực dân Pháp chọn xây dựng Pháo đài này là vô cùng khôn ngoan, dùng kiểm soát toàn bộ vùng cửa biển Cần Giờ, Vũng Tàu. Theo nhiều tài liệu mình tham khảo được, vị trí này dùng để “đón đầu” tàu chiến của các thế lực đối thủ tấn công vào khu vực Sài Gòn - Chợ Lớn.

1.2 Quá trình thi công và chi phí xây dựng Pháo đài Rạch Cát

Mình biết được Pháo đài Rạch Cát được khởi công xây dựng vào năm 1903. Trải qua 7 đến 11 năm xây dựng (tùy nguồn tài liệu), công trình này đã chính thức được hoàn thiện. Theo nhiều tư liệu lịch sử, số tiền mà thực dân Pháp bỏ ra để xây dựng đồn lên đến 7 triệu franc. Con số này lớn gấp 3,5 lần so với chi phí xây dựng Nhà hát Lớn Hà Nội.

2 Kiến trúc quân sự độc đáo của Pháo đài Rạch Cát

Pháo đài Rạch Cát dù đã xây dựng hơn trăm năm nhưng mình vẫn cảm nhận được vẻ đẹp kiên cố, vững chãi. Sau đây là một điểm ấn tượng trong kiến trúc quân sự của Pháo đài Rạch Cát.

2.1 Sơ đồ cấu trúc tổng thể của Pháo đài Rạch Cát

Mình cảm nhận Pháo đài Rạch Cát được thiết kế theo tổng thể hình vòng cung đối xứng. Đường cong vát của thiết kế này được hướng ra sông Soài Rạp nhằm tối ưu hóa góc bắn của các trận địa pháo.

Tổng chiều dài của công trình Pháo đài Rạch Cát lên đến 300 mét, chiều ngang là 100 mét. Tổng diện tích của pháo đài ghi nhận được lên đến khoảng 3 hecta. Ngoài ra, công trình còn có hệ thống tường rào kiên cố với chu vi rộng lớn. Tường rào này kết hợp cùng hào nước rộng nhằm ngăn chặn tuyệt đối các cuộc đột nhập bằng đường bộ của đối thủ.

2.2 Hệ thống 2 tầng nổi, 3 tầng chìm của Pháo đài Rạch Cát

Pháo đài Rạch Cát khiến mình cảm thấy ấn tượng bởi thiết kế kỳ vĩ, rộng lớn, bao gồm 2 tầng nổi và 3 tầng chìm. Mỗi tầng có một chức năng riêng, tạo nên tổng thể vững chắc, không tách rời được của pháo đài.

Hai tầng nổi của Pháo đài Rạch Cát được cho là nơi bố trí hầm chỉ huy cũng như phòng ở của các trung đội pháo thủ. Hai tầng này cũng là nơi thiết kế kho chứa đạn dược cùng lương thực dự trữ quy mô lớn, giúp binh lính có thể cố thủ và chiến đấu dài ngày.

Trong khi đó, ba tầng chìm của Pháo đài Rạch Cát nằm sâu dưới lòng đất như nền móng chịu lực vững chắc cho toàn bộ phía trên. Do pháo đài nằm ở vùng cù lao nhiễm mặn nên các tầng hầm được trưng dụng làm bể chứa nước ngọt khổng lồ cho sinh hoạt. Do tác động của thời gian, hai tầng chìm dưới cùng đã bị nước và bùn ngập quanh năm.

2.3 Vật liệu có độ bền tạo nên pháo đài kiên cố

Vật liệu để xây dựng Pháo đài Rạch Cát theo mình được biết là đá xanh chịu lực. Toàn bộ các bức tường nơi đây đều có độ dày dao động trong khoảng 60 đến 80 cm. Chúng được xây ghép bằng những khối đá xanh nguyên khối. Phần mặt ngoài của tường còn đục nhiều lỗ châu mai hình vuông giúp phục vụ cho mục đích phòng thủ.

Phần sàn của các tầng pháo đài đều được đổ bê tông sỏi cốt thép nên khá dày dặn, vững chãi. Ngoài ra, hệ thống cửa ra vào và cửa sổ cũng được đúc bằng những tấm thép chịu lực dày 10 đến 12 cm.

3 Hệ thống hỏa lực đáng gờm của Pháo đài Rạch Cát

Điểm khiến mình chú ý ở Pháo đài Rạch Cát chính là hệ thống hỏa lực với mâm pháo lộ thiên được đúc bằng thép. Đây chính là nơi lắp đặt các khẩu siêu trọng pháo nòng đôi 240 mm di động hướng ra biển.

Ngoài ra, khu vực pháo đài còn được trang bị cầu tàu xe goòng với mực đích vận chuyển vũ khí nặng từ sông và đồn. Cầu tàu này dài 50 mét và có lắp đường ray cho xe chạy trực tiếp và bên trong. Bên cạnh đó, pháo đài còn có hệ thống các lô cốt nhỏ, chòi canh bảo vệ vòng ngoài tạo thành mạng lưới phòng thủ đa tầng.

4 Lịch sử thăng trầm và tình trạng hiện nay của Đồn Rạch Cát

4.1 Lịch sử thăng trầm của Pháo đài Rạch Cát

Lịch sử thăng trầm của Pháo đài Rạch Cát mình ghi nhận được sẽ xoay quanh những sự kiện đặc biệt sau:

• Thời kỳ hoàng kim (đầu thế kỷ XX): Thực dân Pháp đã trang bị tại pháo đài hệ thống hỏa lực mạnh nhưng đã cho tháo dỡ sau đó. Lý do là vì sau khi Thế chiến I kết thúc mà vùng cửa sông này vẫn vô sự, hỏa lực được tháo dỡ để chi viện cho chiến trường khác.
• Thế chiến II (1945): Phát xít Nhật đã đảo chính Pháp tại Đông Dương, tiến đến đánh chiếm và kiểm soát toàn bộ đồn Rạch Cát.
• Thời kỳ kháng chiến chống Pháp: Sau khi quay lại Đông Dương, thực dân Pháp đã tái chiếm và biến đồn Rạch Cát thành cứ điểm truy quét phong trào cách mạng của quân dân ta.
• Thời chính quyền Việt Nam Cộng hòa: Pháo đài Rạch Cát trở thành nơi chính quyền Việt Nam Cộng hòa lập làm trại giam, đặt 12 khẩu pháo 75 mm.
• Sau năm 1975: Pháo đài Rạch Cát được bàn giao lại cho Quân đội Nhân dân Việt Nam quản lý. Nơi đây từng được mượn làm bối cảnh cho những bộ phim nổi tiếng như Đất phương Nam.

4.2 Pháo đài Rạch Cát hiện nay ra sao?

Tính đến thời điểm hiện tại, mình nhận thấy Pháo đài Rạch Cát vẫn giữ được tổng thể với toàn bộ phần khung cốt lõi. Tuy nhiên, dưới sự tàn phá của thời gian, một số hạng mục bên trong đã bắt đầu xuống cấp.

Pháo đài Rạch Cát đã được xếp hạng là Di tích lịch sử cấp Quốc gia. Do đây là khu vực thuộc quản lý quân đội nên bạn sẽ không được tự do tham quan. Tuy nhiên, đã có những chính sách và định hướng rõ ràng trong tương lai để đưa pháo đài này thành một địa điểm du lịch sinh thái kết hợp lịch sử.

Pháo đài Rạch Cát từ lâu đã trở thành chứng nhân lịch sử cho nhiều sự kiện quan trọng của đất nước. Nếu có dịp xách balo du lịch Long An, bạn có thể đi ngang qua pháo đài và chiêm ngưỡng vẻ đẹp hùng tráng ấy từ bên ngoài.