Ghé thăm chùa Hổ Sơn, khám phá dấu ấn vùng đất

1 Giới thiệu về chùa Hổ Sơn

Địa chỉ: Liêm Minh, Vụ Bản, Nam Định

Giờ mở cửa: 06:00 - 22:00

Từ Hà Nội, bạn di chuyển theo cao tốc Pháp Vân – Cầu Giẽ đến trạm soát vé Cao Bồ, sau đó rẽ vào quốc lộ 10 thêm khoảng 10km là sẽ tới chùa Hổ Sơn. Ngôi chùa này còn được gọi là Hổ Linh Tự, nằm yên bình ở sườn Nam núi Hổ, thuộc thôn Hổ Sơn, xã Liêm Minh. Đây là nơi lưu giữ nhiều giá trị văn hóa và tín ngưỡng gắn liền với đời sống người dân địa phương.

Trải qua biến động thời gian, chùa từng xuống cấp nặng nề. Đáp lại nguyện vọng của nhân dân, tín đồ Phật tử và nhà chùa, ngày 22/1/2020, UBND tỉnh Nam Định đã phê duyệt dự án tu bổ và tôn tạo di tích.

Đầu năm 2021, công trình chính thức được khởi công trên nền chùa cũ, đồng thời mở rộng quy hoạch với tổng diện tích lên đến 13ha, bao gồm 30 hạng mục lớn nhỏ. Việc trùng tu không chỉ nhằm bảo tồn di sản mà còn hướng đến việc phát huy các giá trị văn hóa thời nhà Trần, tạo nên một điểm đến tâm linh và du lịch Nam Định đặc sắc.

2 Lịch sử chùa Hổ Sơn

Chùa Hổ Sơn gắn liền với câu chuyện về Công chúa Huyền Trân, là người con gái duy nhất của Thượng hoàng Trần Nhân Tông và Thái hậu Khâm Từ Bảo Thánh, sinh năm 1287, em gái của Vua Trần Anh Tông. Cuộc đời bà được xem như một định mệnh dành cho vận mệnh và bờ cõi Đại Việt.

Năm 1306, theo sự sắp đặt của triều đình nhằm giữ hòa hiếu giữa Đại Việt và Chiêm Thành, Công chúa Huyền Trân lên kiệu hoa sang Chiêm Thành, trở thành vợ của vua Chế Mân. Đáp lại mối lương duyên ngoại giao này, Chiêm Thành đã dâng hai châu Ô và Lý, mở rộng lãnh thổ Đại Việt từ đèo Hải Vân đến Quảng Trị ngày nay.

Thế nhưng hạnh phúc ngắn ngủi khi chỉ hơn một năm sau, vua Chế Mân qua đời do bạo bệnh. Theo tục lệ Chiêm Thành, Công chúa Huyền Trân người được nhà vua yêu quý sẽ phải lên giàn hỏa thiêu tuẫn táng theo chồng. Nhận được tin dữ, vua Trần Anh Tông lập tức phái đoàn sang Chiêm Thành đón bà trở về. Sau 10 tháng lênh đênh trên biển, tháng 8/1308 bà mới về đến Thăng Long.

Đầu năm 1309, Công chúa Huyền Trân xin phép Thượng hoàng Trần Nhân Tông cho xuống tóc xuất gia. Sau đó, bà về tu hành tại chân núi Hổ Sơn cùng cô ruột là Công chúa Thụy Bảo. Tại vùng đất này, hai công chúa không chỉ tu hành mà còn khai hoang lập ấp, hướng dẫn người dân trồng cây lương thực, trồng thuốc Nam và chăm lo đời sống nhân sinh. Cuộc sống của Công chúa Huyền Trân gắn bó sâu sắc với dân làng, góp phần làm cho vùng Hổ Sơn ngày càng trù phú, ấm no.

Ngày 9/4 âm lịch năm Canh Thìn (1340), bà viên tịch tại Hổ Sơn. Biết ơn những đóng góp lớn lao cho hòa bình và cương vực đất nước, cũng như tình cảm gắn bó với dân làng, nhân dân địa phương đã lập đền thờ tại nơi bà tu hành.

3 Vẻ đẹp kiến trúc ngôi chùa hơn 700 năm tuổi

Chùa Hổ Sơn, hay còn gọi là Quảng Nghiêm Tự, được xây dựng theo hướng chính Nam với bố cục kiến trúc truyền thống “tiền chữ nhất – hậu chữ đinh”. Toàn bộ khu chùa nằm trên sườn núi cao khoảng 10m, tạo nên một không gian linh thiêng, thoáng đãng và tĩnh tại. Trong khuôn viên rộng gần 2.400m², chùa thờ Phật và thờ hai vị công chúa Huyền Trân – Thụy Bảo, gắn liền với nhiều câu chuyện lịch sử.

Bước vào chùa, bạn sẽ gặp tòa bái đường được xây dựng lại năm 1995 với mái vòm lợp ngói nam, hiên khắc hình “lưỡng long chầu nguyệt”, phía trên là bức đại tự “Quảng Nghiêm Tự” nổi bật. Nối tiếp là trung đường với ba gian, toàn bộ khung gỗ lim vững chãi, bộ vì làm theo kiểu “giá chiêng – chồng rường con nhị”, thể hiện rõ kỹ thuật kiến trúc truyền thống. Tam bảo nằm giao mái với trung đường, gồm hai gian chạy dọc, sử dụng các thanh hoành gỗ lớn, tạo nên không gian trang nghiêm và cổ kính.

Không chỉ mang giá trị kiến trúc, chùa Hổ Sơn còn lưu giữ một hệ thống cổ vật quý gồm 27 tượng thờ, 27 đồ thờ và nhiều sắc phong của các triều đại phong kiến. Những hiện vật này góp phần khẳng định vai trò quan trọng của chùa trong đời sống tín ngưỡng suốt hàng trăm năm qua.

Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, chùa Hổ Sơn từng là nơi che giấu cán bộ, là điểm tuyên truyền cách mạng, góp phần nuôi dưỡng tinh thần đấu tranh của nhân dân địa phương. Với những giá trị lớn về lịch sử và văn hóa, năm 2006 chùa được công nhận là Di tích lịch sử cấp tỉnh.

Trải qua thời gian dài xuống cấp, đầu năm 2021 chùa Hổ Sơn được khởi công trùng tu trên nền kiến trúc cũ nhưng quy mô rộng lớn hơn, với tổng diện tích lên đến 13 ha và hơn 30 hạng mục. Khi trở lại diện mạo mới, chùa trở nên khang trang và uy nghiêm hơn nhưng vẫn giữ trọn tinh thần kiến trúc xưa. Khu thờ tự gồm Tam Bảo, Đền Mẫu, Đền thờ Công chúa Huyền Trân, nhà thờ Tổ, lầu Cô, lầu Cậu cùng quần thể tượng Thập Bát La Hán được phục dựng theo nguyên mẫu chùa Tây Phương. Không gian bên trong chùa nổi bật với hệ thống tượng Phật, hoành phi, câu đối và các cấu kiện gỗ được chạm khắc tinh xảo, sơn son thếp vàng trên nền màu nâu đỏ truyền thống, tạo cảm giác linh thiêng và trang trọng.

Khuôn viên chùa ngày nay còn có nhiều công trình ấn tượng như Bảo tháp 13 tầng cao 26 mét, tượng Phật Bà Quan Âm, giếng ngọc đá ong, nhà thuốc Nam, Thuyền rồng. Bảo tàng Huyền Trân mô phỏng con thuyền đón công chúa từ Chiêm Thành, hay tượng Phật Hoàng Trần Nhân Tông bằng đá sapphire nguyên khối cao 5,1 mét. Bên cạnh đó là khu nhà khách, tháp tăng, hồ sen và vườn cảnh được quy hoạch hài hòa, giúp không gian chùa trở nên hoàn mỹ và giàu chiều sâu tâm linh.

Ngôi chùa hơn 700 năm tuổi sau khi được trùng tu đã trở thành điểm đến vừa mang giá trị lịch sử, vừa là nơi gìn giữ nét đẹp văn hóa tín ngưỡng của vùng đất Vụ Bản. Chùa Hổ Sơn đã góp phần tạo nên một không gian tâm linh đáng để trải nghiệm và chiêm bái.

4 Các hoạt động tín ngưỡng tại chùa Hổ Sơn

Hàng năm vào ngày 9 tháng Tư âm lịch là ngày kỵ của công chúa Huyền Trân, dân làng Hổ Sơn tổ chức lễ hội để tưởng nhớ, tri ân công đức bà. Năm nay, vào ngày 9/4 Âm lịch năm Ất Tỵ (tức ngày 7 tháng 5 năm 2025 dương lịch), Chùa Hổ Sơn đã trang trọng tổ chức Đại lễ kỷ niệm 685 năm ngày hóa thân của Đức Thần Mẫu Trần Triều – Công chúa Huyền Trân. Đông đảo Phật tử, nhân dân và du khách từ nhiều miền đất nước đã quy tụ về đây, không chỉ để thành tâm lễ Phật mà còn để lắng đọng, tìm hiểu về cuộc đời và những cống hiến lớn lao của vị công chúa nhà Trần.

Hành trình đến chùa Hổ Sơn là dịp trở về với không gian linh thiêng, lắng nghe những câu chuyện lịch sử hơn 700 năm còn vang vọng giữa núi rừng Vụ Bản. Nếu bạn chuẩn bị ghé thăm Nam Định hay lên kế hoạch cho một hành trình mới thì đừng quên chọn cho mình một chiếc vali bền đẹp tại MIA.vn để cùng đồng hành nhé.