Kinh nghiệm đi bảo tàng Hermitage: Tuyệt tác lịch sử và nghệ thuật nước Nga

1 Giới thiệu chung về bảo tàng Hermitage - "Trái tim" nghệ thuật của nước Nga

Mỗi lần nhắc về nước Nga, ký ức trong mình lại dội về những ngày lang thang giữa Saint Petersburg, thành phố của những cây cầu quay và những đêm trắng lãng mạn. Nhưng khoảnh khắc khiến mình thực sự "vỡ òa" chính là khi đứng trước Cung điện Mùa Đông rực rỡ và bước chân vào bảo tàng Hermitage. 

Nơi đây từng được cộng đồng TripAdvisor bình chọn là điểm đến hấp dẫn vượt qua cả Louvre (Pháp) hay Vatican. Đứng giữa hàng triệu kiệt tác vượt thời gian, mình mới hiểu vì sao người ta lại ví Hermitage như một "đại dương nghệ thuật" vô tận mà bất cứ ai cũng khao khát được lặn sâu một lần trong đời.

1.1 Vị trí và quy mô "khủng" của đại bảo tàng

Bảo tàng Hermitage tọa lạc tại số 34 Palace Embankment, thuộc quận Dvortsovy, vị trí trung tâm đắt giá nhất của cố đô Saint Petersburg, nằm nép mình bên dòng sông Neva êm đềm.

• Bộ sưu tập kỷ lục: Bảo tàng hiện đang lưu giữ khoảng 3 triệu hiện vật, trải dài từ thời kỳ đồ đá cổ đại cho đến nghệ thuật hiện đại.
• Không gian trưng bày: Bộ sưu tập này được bố trí trong khoảng 365 phòng trưng bày chuyên đề (thuộc tổ hợp hơn 1.000 phòng của 6 tòa nhà lịch sử) với tổng diện tích lên tới 230.000 m².
• Con số biết nói: Để đi bộ qua tất cả các phòng trưng bày, bạn sẽ phải vượt qua quãng đường tổng cộng khoảng 24 km. Người ta đã tính toán rằng, nếu bạn dành ra chỉ 1 phút để ngắm nhìn mỗi hiện vật trong 8 tiếng mỗi ngày, bạn sẽ mất đến 11 năm mới có thể xem hết toàn bộ di sản nơi đây!

1.2 Ý nghĩa sâu sắc đằng sau cái tên "Hermitage"

Tên gọi "Hermitage" xuất phát từ một từ tiếng Pháp cổ (ermitage), có nghĩa là "sự cô đơn", "nơi ẩn dật" hay "biệt điện khổ hạnh".

Ban đầu, đây không phải là một bảo tàng công cộng mà là khu căn hộ riêng tư của các Sa hoàng. Nơi đây được thiết kế như một không gian tĩnh lặng để nhà vua lui về thư giãn, nép mình khỏi những nghi lễ triều chính rườm rà và chỉ tiếp đón một nhóm nhỏ bạn bè thân thiết cùng các thượng khách tri kỷ. Chính từ sự "ẩn dật" mang tính riêng tư đó, cái tên Hermitage đã ra đời và đi vào lịch sử.

2 Lịch sử thăng trầm của Cung điện Mùa Đông và bảo tàng Hermitage

2.1 Khởi đầu từ bộ sưu tập cá nhân của Nữ hoàng Catherine Đại đế

Lịch sử của bảo tàng chính thức bắt đầu vào năm 1764. Sự kiện cốt lõi đánh dấu sự ra đời của Hermitage là khi Nữ hoàng Catherine Đại đế quyết định mua lại bộ sưu tập gồm 225 bức tranh quý (một số tài liệu ghi chép 317 bức) từ thương gia người Đức Johann Ernst Gotzkowsky.

Bộ tranh này ban đầu được Gotzkowsky thu thập cho Vua Frederick II của Phổ nhưng nhà vua không đủ khả năng tài chính để chi trả. Thấy được cơ hội khẳng định vị thế văn hóa của Đế chế Nga, Nữ hoàng Catherine đã chi tiền mua lại và cho ngăn riêng một tòa nhà cạnh Cung điện Mùa Đông (sau này là Small Hermitage) để trưng bày báu vật của riêng mình.

2.2 Kiến trúc đỉnh cao phong cách Baroque của Cung điện Mùa Đông

Tòa nhà trung tâm và lẫy lừng nhất của Hermitage chính là Cung điện Mùa Đông (Winter Palace). Công trình được thiết kế bởi kiến trúc sư thiên tài người Ý Bartolomeo Rastrelli theo yêu cầu của Nữ hoàng Elizabeth (Elizaveta I) trong giai đoạn 1754–1762.

Cung điện mang đậm phong cách kiến trúc Baroque Elizabeth tráng lệ với sự kết hợp màu sắc kinh điển: xanh ngọc bích, trắng tuyết và những chi tiết mạ vàng rực rỡ. Kinh phí xây dựng thời đó là một con số khổng lồ, khoảng 2.500.000 rúp, được trích chủ yếu từ thuế muối và thuế rượu đánh vào dân chúng. Đáng tiếc, Nữ hoàng Elizabeth qua đời năm 1761 trước khi công trình hoàn thành; Sa hoàng Pyotr III sau đó trở thành vị vua đầu tiên chuyển vào sinh sống tại cung điện này.

2.3 Mở cửa đón công chúng và vượt qua các biến cố lịch sử

Sau gần một thế kỷ chỉ phục vụ giới hoàng gia và quý tộc, vào năm 1852, Sa hoàng Nicholas I đã chính thức mở cửa Hermitage để đón công chúng vào tham quan, biến nơi đây thành một trong những bảo tàng công cộng đầu tiên của châu Âu.

Lịch sử của Hermitage gắn liền với những biến động dữ dội của nước Nga:

• Cách mạng Tháng Mười 1917: Cung điện Mùa Đông (khi đó là trụ sở của Chính phủ lâm thời) bị chiếm đóng, toàn bộ tài sản hoàng gia được quốc hữu hóa và chính thức sáp nhập vào hệ thống bảo tàng quốc gia.
• Thế chiến II (1941–1945): Trong cuộc phong tỏa Leningrad khốc liệt, tầng hầm của bảo tàng đã biến thành hầm trú ẩn cho hơn 12.000 người dân. Đồng thời, một chiến dịch sơ tán lịch sử đã đưa hơn 1,2 triệu hiện vật (khoảng một phần ba bộ sưu tập quý giá nhất) vượt hàng ngàn cây số đến vùng núi Ural an toàn trước khi bom đạn phá hủy thành phố.

3 Khám phá không gian kiến trúc hoàng gia tráng lệ

3.1 Cầu thang danh dự Jordan Staircase

Ngay khi bước qua cổng kiểm soát vé của Cung điện Mùa Đông, điểm dừng chân khiến bất kỳ ai cũng phải nín thở chính là Cầu thang Jordan (Jordan Staircase). Mang phong cách Baroque nguyên bản của Rastrelli, cầu thang được làm bằng đá cẩm thạch trắng muốt, điểm xuyết bởi các bức tượng thạch cao chạm khắc tinh xảo và phần trần nhà vẽ vòm trời rộng lớn.

Tên gọi "Jordan" bắt nguồn từ nghi lễ hoàng gia xưa: vào ngày Lễ Hiển Linh, Sa hoàng cùng hoàng tộc sẽ bước xuống cầu thang này để đi ra bờ sông Neva tham dự lễ ban phước nước (tượng trưng cho sông Jordan).

3.2 Sảnh Pavilion Hall và chiếc đồng hồ Chim công vàng ròng

Nằm ở tầng hai của tòa nhà Small Hermitage, sảnh Pavilion (Pavilion Hall) là một không gian kiến trúc lộng lẫy kết hợp giữa nét cổ điển Renaissance và phong cách Hồi giáo. Sảnh nổi tiếng với sàn khảm đá mosaic tinh xảo mô phỏng lại các phòng tắm La Mã cổ đại.

Tuy nhiên, "ngôi sao" thu hút mọi ánh nhìn tại sảnh này chính là chiếc đồng hồ Chim công (Peacock Clock). Đây là kiệt tác cơ khí bằng vàng ròng do nghệ nhân người Anh James Cox chế tác vào thế kỷ XVIII, vốn là món quà đắt giá mà Tướng Grigory Potemkin dành tặng Nữ hoàng Catherine II. Trải qua hơn 300 năm, bộ máy cơ khí phức tạp gồm chim công, gà trống và cú mèo này vẫn hoạt động bền bỉ và chính xác.

3.3 Con đường của các Đại sứ (The Ambassadors' Route) và các phòng khánh tiết

Dạo bước qua các phòng khánh tiết hoàng gia, mình có cảm giác như đang hóa thân thành một vị đại sứ ngoại giao đang tiến vào triều yết Sa hoàng qua "Con đường của các Đại sứ":

• Phòng Thống chế (Field Marshals' Room): Trưng bày các bức chân dung kích thước lớn tôn vinh những vị tướng quân sự lỗi lạc của Đế chế Nga.
• Phòng ngai vàng nhỏ (Small Throne Room): Còn gọi là Phòng Peter Đại đế, được thiết kế để tưởng nhớ vị Hoàng đế vĩ đại đã sáng lập thành phố.
• Sảnh Thánh George (St. George's Hall): Phòng ngai vàng lớn với diện tích 800 m², lát sàn gỗ quý phức tạp và dầm cột đá cẩm thạch Carrara trắng, nơi diễn ra các nghi lễ nhà nước quan trọng nhất của triều đình Romanov.

4 Những kiệt tác nghệ thuật vô giá nhất định phải xem tại Hermitage

4.1 Bộ sưu tập hội họa thời kỳ Phục hưng Ý

Hermitage tự hào là bảo tàng duy nhất tại Nga lưu giữ các tác phẩm nguyên bản của danh họa thiên tài Leonardo da Vinci. Bạn nhất định phải ghé thăm phòng trưng bày để tận mắt chiêm ngưỡng hai báu vật thế giới: Madonna Litta (Đức mẹ cầu nguyện) và Benois Madonna (Đức mẹ trao hoa). Ngoài ra, phòng nghệ thuật Ý còn trưng bày các kiệt tác của Raphael (như bức Conestabile Madonna) và các tác phẩm rực rỡ sắc màu của Titian.

4.2 Kiệt tác hội họa Hà Lan và Flemish

Nếu là người yêu mến đại diện tiêu biểu của Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan – Rembrandt, Hermitage chính là thiên đường dành cho bạn. Bảo tàng sở hữu một trong những bộ sưu tập tranh Rembrandt phong phú nhất thế giới, nổi tiếng nhất là bức Sự trở lại của đứa con hoang đàng (The Return of the Prodigal Son), tác phẩm tràn ngập ánh sáng yêu thương và sự tha thứ. Bên cạnh đó là bức Danaë huyền thoại cùng hàng loạt bức họa hoành tráng của danh họa Flemish Peter Paul Rubens.

4.3 Những cổ vật và báu vật khảo cổ độc nhất vô nhị

Bên cạnh hội họa, Hermitage còn sở hữu những bộ sưu tập khảo cổ vô giá:

• Phòng Ai Cập: Trưng bày các hiện vật cổ đại, bao gồm cả xác ướp Ai Cập thực sự có niên đại hàng ngàn năm.
• Tấm thảm Pazyryk: Được phát hiện trong một ngôi mộ băng ở dãy núi Altai, đây được UNESCO và các nhà khoa học công nhận là tấm thảm len nút thắt cổ nhất thế giới còn sót lại (có từ thế kỷ IV–III TCN).
• Kho vàng Scythian: Nằm trong Phòng trưng bày kho báu (Golden Treasury), lưu giữ những món đồ trang sức bằng vàng ròng chạm khắc siêu việt của người du mục Scythia cổ đại.
• Tượng thần Jupiter & Tauride Venus: Bức tượng thần Jupiter khổng lồ bằng đá cẩm thạch La Mã và tượng thần Vệ nữ Tauride Venus nguyên bản thời kỳ Hy Lạp hóa.

4.4 Nghệ thuật hiện đại tại Tòa nhà Bộ Tổng tham mưu (General Staff Building)

Nằm đối diện Cung điện Mùa Đông qua Quảng trường Cung Điện, Tòa nhà Bộ Tổng tham mưu cánh Đông là nơi Hermitage trưng bày nghệ thuật thế kỷ XIX–XX. Tại đây, bạn sẽ được chìm đắm trong không gian trường phái Ấn tượng và Hậu ấn tượng với những tên tuổi lừng lẫy: Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Paul Cézanne, Vincent van Gogh, Henri Matisse (với bức The Dance khổ lớn nổi tiếng) và các tác phẩm thời kỳ Đao phủ/Lập thể của Pablo Picasso.

5 Những câu chuyện thú vị mang tính biểu tượng của bảo tàng

5.1 Đội quân mèo bảo vệ di sản của Sa hoàng

Có một câu chuyện "độc nhất vô nhị" mà mình rất thích khi ghé thăm Hermitage: bảo tàng có một "đội quân mèo" làm việc hợp pháp! Lịch sử này bắt đầu từ thế kỷ XVIII, khi Nữ hoàng Elizaveta ban hành sắc lệnh yêu cầu mang những chú mèo săn chuột giỏi nhất từ thành phố Kazan về cung điện để tiêu diệt chuột mọt bảo vệ tài sản hoàng gia.

Ngày nay, có khoảng hơn 50 chú mèo vẫn đang sinh sống tại khu vực tầng hầm của bảo tàng. Chúng được chăm sóc, tiêm phòng đầy đủ bởi một đội ngũ riêng và thậm chí có cả "ngày hội mèo Hermitage" hàng năm, trở thành một nét văn hóa vô cùng đáng yêu thu hút du khách.

5.2 Các vụ tấn công kiệt tác và phục chế kỳ công

Một trong những trang lịch sử trầm lặng nhưng đầy tự hào của Hermitage là công tác bảo tồn. Năm 1985, bức tranh Danaë của Rembrandt bất ngờ bị một kẻ tâm thần tấn công bằng cách tạt axit sunfuric và rạch hai đường dao lên bề mặt canvas.

Thảm họa này tưởng chừng đã phá hủy vĩnh viễn kiệt tác. Tuy nhiên, bằng sự kiên trì và tay nghề xuất sắc, các chuyên gia phục chế của Hermitage đã mất tới 12 năm tỉ mỉ cứu chữa tác phẩm. Đến năm 1997, bức tranh Danaë đã chính thức trở lại trưng bày phục vụ công chúng phía sau lớp kính bọc thép bảo vệ hiện đại.

6 Kinh nghiệm tham quan thực tế cho người đi lần đầu

6.1 Thời điểm lý tưởng để ghé thăm Hermitage

Theo kinh nghiệm của mình, mùa xuân (đặc biệt là tháng 4) là thời điểm rất lý tưởng để đến đây. Thời tiết Saint Petersburg lúc này bắt đầu ấm áp dần (khoảng 10 - 15°C), không khí trong lành rất thích hợp cho việc đi bộ. Ánh nắng mùa xuân dịu nhẹ phản chiếu lên các mái ngói mạ vàng và bờ tường xanh của Cung điện Mùa Đông tạo nên khung cảnh rực rỡ, giúp bạn dễ dàng săn được những bức ảnh mặt tiền đẹp nhất.

6.2 Hướng dẫn di chuyển chi tiết

• Đi bộ: Nếu khách sạn của bạn nằm ở khu vực đại lộ Nevsky Prospekt, bạn chỉ mất khoảng 15–20 phút thong thả đi bộ là đến Quảng trường Cung Điện.
• Tàu điện ngầm (Metro): Đây là phương tiện nhanh và rẻ nhất. Bạn đi tuyến Metro và xuống tại trạm Admiralteyskaya (tuyến 5 - màu tím) hoặc trạm Nevsky Prospekt (tuyến 2 - màu xanh lá). Từ ga Admiralteyskaya, bạn chỉ cần đi bộ thêm khoảng 5–7 phút là tới cổng bảo tàng.

6.3 Mẹo mua vé và tránh xếp hàng giờ cao điểm

Vào mùa cao điểm du lịch, hàng dài người chờ mua vé trực tiếp tại quầy có thể khiến bạn mất từ 1 đến 2 tiếng đồng hồ.

• Mua vé online: Bạn nên chủ động đặt vé điện tử trước qua website chính thức của Hermitage (hermitagemuseum.org). Mua vé online giúp bạn có lối vào riêng biệt mà không cần xếp hàng mua vé giấy.
• Khung giờ vàng: Hãy có mặt trước giờ mở cửa khoảng 15–20 phút vào buổi sáng, hoặc chọn khung giờ tham quan muộn hơn vào buổi chiều (sau 15:00) để tránh các đoàn khách du lịch đi theo tour.

6.4 Những lưu ý quan trọng khi tham quan tự túc

• Lập kế hoạch trước: Vì quy mô quá lớn, bạn không thể xem hết mọi thứ trong một ngày. Hãy tải bản đồ trên ứng dụng di động hoặc lấy sơ đồ giấy miễn phí tại cổng soát vé, sau đó chọn ra 3 đến 4 khu vực ưu tiên nhất.
• Trang phục: Hãy đi một đôi giày thể thao hoặc giày đi bộ thật êm ái vì bạn sẽ phải di chuyển vài km trên sàn đá cứng.
• Nạp năng lượng: Bảo tàng có khu vực quán cafe phục vụ đồ ăn nhẹ và nước uống. Đừng ngần ngại dừng chân nghỉ ngơi 30 phút giữa buổi để giữ sức cho hành trình trải nghiệm.

7 Giải đáp các câu hỏi thường gặp khi du lịch bảo tàng Hermitage

7.1 Bảo tàng Hermitage mở cửa vào những ngày nào? Có ngày miễn phí không?

Bảo tàng mở cửa phục vụ du khách từ Thứ Ba đến Chủ Nhật (từ 11:00 sáng đến 18:00 chiều; riêng Thứ Sáu và Thứ Bảy mở cửa kéo dài đến 20:00).

• Ngày nghỉ: Bảo tàng đóng cửa hoàn toàn vào Thứ Hai hàng tuần và các ngày lễ lớn như 1/1 hay 9/5.
• Ngày miễn phí: Hermitage áp dụng chính sách miễn phí vé vào cửa cho tất cả du khách vào ngày Thứ Năm tuần thứ ba của mỗi tháng. Ngoài ra, trẻ em và học sinh dưới 18 tuổi được miễn phí vé hằng ngày (cần trình hộ chiếu/thẻ học sinh tại quầy).

7.2 Lối vào chính dành cho khách du lịch tự túc nằm ở đâu?

Lối vào chính dành cho khách lẻ và du khách đã mua vé trực tuyến nằm tại Cung điện Mùa Đông. Bạn đi vào qua cổng sắt lớn hướng ra Quảng trường Cung Điện (Palace Square) để vào khoảng sân lớn (Courtyard), tại đây bạn sẽ thấy hệ thống máy kiểm soát vé và cửa vào tòa nhà.

7.3 Làm thế nào để phân biệt Cung điện Mùa Đông và bảo tàng Hermitage?

Nhiều bạn lần đầu đi du lịch thường nhầm lẫn giữa hai khái niệm này:

• Cung điện Mùa Đông (Winter Palace): Là tên gọi của một công trình kiến trúc cụ thể – tòa lâu đài hoàng gia Baroque cổ kính từng là nơi ở chính thức của các Sa hoàng Nga.
• Bảo tàng Hermitage (State Hermitage Museum): Là tên gọi của cả một tổ hợp bảo tàng lớn bao gồm 6 tòa nhà liên kết với nhau (Small Hermitage, Old Hermitage, New Hermitage, Hermitage Theatre, General Staff Building và Cung điện Mùa Đông). Trong đó, Cung điện Mùa Đông đóng vai trò là tòa nhà trung tâm và là khu vực trưng bày chính.

7.4 Bảo tàng có các chính sách hỗ trợ người khuyết tật không?

Có. Bảo tàng Hermitage hiện đang áp dụng chính sách hòa nhập (inclusion policy) rất nhân văn. Nơi đây trang bị hệ thống lối đi riêng, thang máy và xe lăn miễn phí cho người vận động khó khăn. Đặc biệt, bảo tàng còn cung cấp các phiên bản mô hình xúc giác 3D (touchable copies) của các hiện vật nổi tiếng (như tấm thảm Pazyryk hay các bức tượng cổ) để du khách khiếm thị có thể cảm nhận nghệ thuật thông qua đôi bàn tay.

Chuyến ghé thăm bảo tàng Hermitage không đơn thuần là một buổi tham quan du lịch, mà là một hành trình vượt thời gian đưa mình chạm vào những trang sử lộng lẫy nhất của Đế chế Nga và kho tàng trí tuệ của nhân loại. Nếu bạn đang lên kế hoạch kéo vali du lịch ra và vi vu Saint Petersburg sắp tới, hãy lưu lại cẩm nang này ngay nhé. Đừng quên chia sẻ cảm nhận và những bức ảnh tuyệt đẹp của bạn tại Cung điện Mùa Đông ở phần bình luận phía dưới cùng mình!