Lễ hội Chùa Keo Thái Bình, khám phá di sản Văn hóa phi vật thể Quốc gia

1 Dòng chảy lịch sử và kiến trúc "Nội công ngoại quốc" độc bản

Trước khi đến trải nghiệm lễ hội Chùa Keo, mình có tìm hiểu sơ qua thì được biết Chùa Keo (tên chữ là Thần Quang tự) được xây dựng theo lối "Tiền Phật, hậu Thánh". Nơi đây không chỉ thờ Phật mà còn thờ Đức Thánh Dương Không Lộ (Quốc sư triều Lý) là người có công chữa bệnh cho vua Lý Thánh Tông và được dân gian thần thoại hóa thành vị thần bảo hộ cho làng quê nông nghiệp. Ngôi chùa hiện tại được hoàn thành vào năm 1632 thời Lê Trung Hưng, sau khi trận đại hồng thủy năm 1611 cuốn trôi ngôi chùa cũ bên hữu ngạn sông Hồng.

Đặt chân đến khuôn viên rộng tới 5,8ha, mình bị chinh phục hoàn toàn bởi kiến trúc rêu phong, trầm mặc gồm 17 tòa, 128 gian khép kín. Điểm nhấn đắt giá nhất mà bất kỳ ai tới đây cũng phải ngước nhìn chính là tòa gác chuông bằng gỗ lim cao hơn 11m. Kiến trúc này có 3 tầng mái với 12 đao loan uốn cong thanh thoát, các khớp nối hoàn toàn bằng mộng gỗ đan xen như một bông sen khổng lồ. Không ngạc nhiên khi nơi đây được kỷ lục Guinness Việt Nam công nhận là gác chuông cổ bằng gỗ cao nhất cả nước. 

2 Khám phá những nghi thức độc đáo của lễ hội Chùa Keo mùa thu

Chùa Keo có hai mùa hội, Hội Xuân vào mùng 4 tháng Giêng với các trò vui như thổi cơm, bắt vịt. Nhưng lễ trọng lớn nhất chính là Hội mùa Thu, diễn ra từ ngày 10 đến ngày 15 tháng Chín Âm lịch, thu hút rất nhiều khách du lịch Thái Bình. Đây là chuỗi ngày kỷ niệm tuần bách nhật (100 ngày mất) và ngày sinh của Thánh Tổ Không Lộ.

Mình may mắn có mặt đúng vào ngày chính Hội mùa Thu và được chứng kiến những nghi lễ vô cùng mãn nhãn.

2.1 Nghi thức rước kiệu "Xuất Á, nhập Á" uy nghiêm

Sáng ngày 14, không khí quanh chùa rộn ràng hơn bao giờ hết. Đoàn rước kiệu Thánh khởi hành từ tòa thượng điện ra đến tam quan ngoại với quãng đường khoảng 500m. Điểm đặc biệt là đoàn rước đi ra theo mạn Đông bờ ao và rước về theo mạn Tây bờ ao, tạo thành một hình chữ Á khép kín nên dân gian gọi là "xuất Á, nhập Á".

Đoàn rước lễ hội Chùa Keo dài dằng dặc đầy màu sắc. Đầu tiên là đội các vãi già cầm dải vải dài cầu phúc, đội mục đồng cầm cờ thần. Điểm nhấn là hai chú ngựa hồng - bạch, phường bát âm, đội múa sênh tiền và các trai làng khỏe mạnh khênh nhang án, long đình, thuyền rồng sơn son thếp vàng.

2.2 Biểu diễn thuyền cò cốc thờ Thánh và điệu múa cổ

Trong khi đoàn rước uy nghiêm tiến bước trên bờ, dưới ao trước chùa cũng diễn ra cuộc bơi thuyền biểu diễn thờ Thánh. Có 8 em nhỏ tầm 13 - 14 tuổi, mặc áo vàng, đội khăn quả đào ngồi cân đối trên một chiếc thuyền nhỏ gọi là thuyền cò cốc. Dưới sự điều khiển của một người đánh mõ và một người lái, các mái dầm bổ xuống nước nhịp nhàng theo tiếng hò dô vang vọng cả một góc hồ.

Đêm muộn ngày 15, sau khi rước kiệu hoàn cung, tụi mình còn được xem lễ chèo cạn chầu Thánh của 12 trai chân kiệu và điệu múa cổ "múa ếch vồ". Những động tác khỏe khoắn, dứt khoát hướng về phía hậu cung thể hiện lòng biết ơn vô hạn của cư dân nông nghiệp đối với vị Thánh Tổ.

3 Kinh nghiệm thực tế dắt túi khi đi trẩy hội Chùa Keo

Để chuyến đi chiêm bái và khám phá lễ hội Chùa Keo của bạn được trọn vẹn nhất, hãy lưu ý một vài kinh nghiệm sau từ mình nhé:

- Thời gian tham quan: Lễ hội thu thường diễn ra đan xen nhiều hoạt động từ rước kiệu, tế lễ đến các trò chơi dân gian (đánh cờ, chọi gà, kéo co), đêm hội hoa đăng và thi têm trầu cánh phượng. Bạn nên dành tối thiểu một ngày trọn vẹn tại đây để có thể vừa thong thả ngắm kiến trúc, vừa bắt trọn các khung hình lễ hội đặc sắc.

- Trang phục và ứng xử: Chùa Keo là chốn tâm linh linh thiêng và là Di tích Quốc gia đặc biệt, bạn nên mặc trang phục lịch sự, kín đáo khi vào thượng điện hay cung cấm. Vì diện tích công viên và không gian chùa rất rộng, hãy chọn cho mình một đôi giày thể thao hoặc giày bệt êm chân để thoải mái di chuyển.

- Thưởng thức sản vật địa phương: Quanh khu vực lễ hội có trưng bày và bán rất nhiều nông sản, ẩm thực đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ. Bạn có thể thử các món bánh truyền thống và mua một ít làm quà lưu niệm cho gia đình.

Chuyến đi trẩy lễ hội Chùa Keo mùa thu đã mang đến cho mình một góc nhìn vô cùng sâu sắc về sự gắn kết cộng đồng và sức sống mãnh liệt của tín ngưỡng bản địa. Đứng dưới bóng gác chuông trăm tuổi, lắng nghe tiếng chuông ngân vang giữa không gian lộng gió bên bờ sông Hồng, mình cảm thấy lòng an yên đến lạ kỳ. Nếu có cơ hội, tháng 9 này bạn hãy dành thời gian để xách vali lên và tự mình trải nghiệm nhé.