Lễ Hội Xên Mường, khám phá văn hóa tâm linh của dân tộc Thái

1 Ý nghĩa tín ngưỡng tâm linh và nguồn gốc lễ hội Xên Mường

Trong đời sống tâm linh, đồng bào dân tộc Thái luôn tôn kính vị thần tối cao là Ông Trời (Pu Then) cùng các vị thần cai quản sông, núi, đất đai. Đặc biệt, người dân luôn ghi nhớ công ơn của các vị Pú Mường, Pú Bản, đó là những vị thủ lĩnh, chúa đất có công khai phá, lập nên bản mường và đánh đuổi giặc ngoại xâm bảo vệ quê hương.

Vì vậy, lễ hội Xên Mường được tổ chức nhằm tạ ơn các vị thần linh, Thành hoàng và tổ tiên đã che chở cho dân làng trong suốt một năm qua. Đồng thời, đây cũng là dịp để con cháu dâng lễ nguyện cầu cho quốc thái dân an, thời tiết mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, bản mường không có dịch bệnh và gia đình ấm no, hạnh phúc.

Lễ hội Xên Mường không chỉ là khoảng thời gian sinh hoạt tâm linh mà còn là sợi dây kết nối tình đoàn kết giữa các dòng họ, các bản làng. Đối với du lịch Sơn La, lễ hội này đã mở ra cơ hội đón tiếp du khách thập phương cùng hòa mình vào niềm vui chung.

2 Phần lễ trang trọng và tôn nghiêm

Lễ hội Xên Mường thường diễn ra tại miếu thờ chung của toàn mường (như Đền làng Bôn ở xã Chiềng Châu, Mai Châu). Vào ngày diễn ra sự kiện, không khí linh thiêng bao trùm toàn bộ không gian.

Nghi thức rước lễ: Từ sáng sớm, đoàn rước đông đảo do các bậc chức sắc, già làng, trưởng bản dẫn đầu, theo sau là đội thanh niên khiêng dàn chiêng, trống, kèn, sáo cùng dân làng dâng tiến sản vật. Lễ vật dâng cúng phản ánh sự phong phú của sản vật địa phương gồm thủ lợn đen, gà luộc, trứng, xôi nếp cẩm, măng chua, rượu cần, cùng một bung thóc, chiếc chài quăng cá và búa đẽo đại diện cho lao động sản xuất.

Bài cúng của Thầy Mo: Trong trang phục truyền thống, thầy mo (chủ tế lễ hội Xên Mường) thực hiện các nghi thức cúng kéo dài đầy thành kính để mời 8 vị Then trên trời cùng các thần linh sông núi, thổ địa và linh hồn các thế hệ tiền nhân về thụ hưởng lễ vật. Thầy mo sẽ làm thủ tục xin keo bằng hai mảnh tre (một úp một ngửa gọi là xiếng) để xác nhận lời cầu khấn đã được các vị thần chấp thuận.

3 Phần hội bùng nổ với trò chơi dân gian và điệu xòe thắt tình đoàn kết

Ngay sau khi kết thúc phần lễ cúng trang trọng, không khí tĩnh mịch nhanh chóng nhường chỗ cho tiếng trống, tiếng chiêng rộn rã của lễ hội Xên Mường.

Trải nghiệm trò chơi truyền thống: Bạn sẽ được chứng kiến và trực tiếp tham gia vào vô số trò chơi dân gian đặc sắc như: thi bắn nỏ, bắn súng hỏa mai, ném còn qua vòng, tó má lẹ, chọi gà, kéo co hay khua luống (keng loóng). Người Thái quan niệm những quả còn ném trúng vòng hoa hay tiếng khua luống càng rộn ràng thì năm đó dân bản càng gặp nhiều may mắn.

Vòng xòe đoàn kết ẩm thực bản địa: Đỉnh điểm của phần hội là khi tất cả mọi người cùng nắm tay nhau hòa vào điệu múa xòe nồng nàn quanh bếp lửa, cùng vít cần uống chung chum rượu cần thơm phức. Bên cạnh đó, bạn còn có cơ hội thưởng thức các gian hàng ẩm thực đậm đà bản sắc như măng đắng, gà nướng mắc khén, rau rừng đồ hay mua sắm các sản phẩm thổ cẩm tinh xảo do chính tay người dân địa phương dệt nên.

4 Cẩm nang bỏ túi cho bạn khi tham gia lễ hội Xên Mường

• Thời gian và địa điểm: Lễ hội Xên Mường thường diễn ra vào dịp tháng Giêng âm lịch hàng năm. Những tọa độ trải nghiệm lễ hội quy mô và đặc sắc nhất bạn nên ghé thăm là xã Chiềng Châu (thủ phủ phát tích của người Thái tại Mai Châu, Hòa Bình) hoặc khu vực Thành phố Sơn La.
• Chủ động đặt phòng lưu trú: Do Mai Châu hay Sơn La vào mùa xuân thu hút rất đông du khách về du xuân và tham dự lễ hội, bạn nên chủ động tìm hiểu thông tin và đặt phòng homestay/khách sạn trước từ 2 – 3 tuần.
• Trang phục và thái độ ứng xử: Ưu tiên trang phục gọn gàng, lịch sự và thoải mái để dễ dàng tham gia các trò chơi vận động ngoài trời. Khi tham quan khu vực miếu thờ trong lúc thầy mo làm lễ, bạn cần giữ trật tự, đi nhẹ nói khẽ và tuân thủ các quy định an toàn khi theo dõi các cuộc thi bắn nỏ hay bắn súng hỏa mai.

Lễ hội Xên Mường không đơn thuần là một sinh hoạt văn hóa dân gian đầu xuân, mà còn là nơi bảo tồn nguyên vẹn những giá trị nhân văn, đạo lý uống nước nhớ nguồn và tín ngưỡng mộc mạc của đồng bào Thái Tây Bắc. Chuyến du xuân tham dự lễ hội Xên Mường chắc chắn sẽ mang đến cho bạn những góc nhìn sâu sắc, những nụ cười rạng rỡ và kỷ niệm vô cùng đáng nhớ bên những con người hiếu khách nơi đây. Và bạn cũng đừng quên mang theo vali du lịch MIA.vn để hành trình thêm thuận lợi và gọn nhẹ nhé.