Nón lá làng Chuông giữ lửa truyền thống Việt Nam

1 Tổng quan về lịch sử và con người nơi làng nghề cổ

Lịch sử làm nón lá làng Chuông đã đi qua nhiều thế kỷ thăng trầm. Theo lời kể của các cụ cao niên, nghề truyền thống này bắt đầu từ thế kỷ thứ 8 khi làng còn mang tên cổ là Trang Thì Trung. Trải qua hơn 300 năm, những nghệ nhân nơi đây vẫn âm thầm gìn giữ ngọn lửa nghề quý giá của ông cha để lại trước những áp lực cạnh tranh của các sản phẩm công nghiệp hiện đại.

Những ngôi nhà mái ngói cũ kỹ hiện ra thanh bình, mang đậm hơi thở của làng quê cổ Bắc Bộ xưa. Đi dạo quanh các ngõ xóm, bạn sẽ bắt gặp hình ảnh người người, nhà nhà đều thoăn thoắt đôi tay đan lát. Bất kỳ góc nhỏ nào ở đây cũng có thể trở thành bối cảnh tuyệt vời cho những bức ảnh kỷ niệm lung linh.

Hiện tại, làng nghề có hơn 4000 hộ dân đang cùng nhau giữ lửa truyền thống, cung cấp ra thị trường những sản phẩm nón lá làng Chuông có mẫu mã vô cùng phong phú với mức giá phải chăng.

2 Những nét đặc sắc không thể bỏ lỡ

2.1 Không khí tấp nập tại phiên chợ Chuông

Điểm ấn tượng sâu sắc nhất trong chuyến đi của mình là việc được hòa mình vào phiên chợ nón đặc trưng của làng. Chợ làng Chuông Hà Nội thì ngày nào cũng mở cửa, nhưng riêng chợ bán nón thì mỗi tháng chỉ họp đúng 6 phiên vào các ngày mùng 4, 10, 14, 20, 24 và 30 âm lịch.

Khoảng 6 giờ sáng, người dân khắp nơi đã nô nức gánh gồng các mặt hàng của gia đình về đây bày bán. Chợ chủ yếu giao dịch những chiếc nón lá làng Chuông thành phẩm cùng các loại nguyên vật liệu phục vụ việc đan lát. Sự nhộn nhịp, đông đúc này diễn ra rất nhanh và thường giải tán chỉ sau khoảng 3 tiếng đồng hồ. Chính vì vậy, mình phải tranh thủ thức dậy từ sáng tinh mơ để tận hưởng trọn vẹn nét văn hóa sinh hoạt độc đáo lưu truyền qua nhiều đời này.

2.2 Những thức quà quê bình dị

Sau khi dạo quanh chợ, bạn đừng quên tự thưởng cho mình những món ăn thức quà bình dị gắn liền với đời sống người dân nơi đây. Món bánh cuốn nổi tiếng khắp vùng và những đĩa bánh đúc lạc đậm vị quê hương được bày bán rất nhiều trong các phiên chợ chắc chắn sẽ làm xiêu lòng vị giác của bạn.

2.3 Chiêm ngưỡng di sản trăm năm qua đình, chùa và hội hè xứ sở

Làng nghề nón lá làng Chuông có lịch sử kéo dài hơn 1000 năm nên sở hữu một quỹ di sản kiến trúc vô cùng đa dạng từ đền, chùa, phủ, miếu cho đến những chiếc giếng cổ và nhà thờ họ. Nổi bật nhất trong số đó chính là ngôi đình làng Chuông được khởi công xây dựng từ năm Giáp Ngọ 1894, dưới thời vua Thành Thái thứ 6.

Đình tọa lạc ở một vị trí rất đẹp gần đường quốc lộ, mang phong cách kiến trúc “nội công ngoại quốc” đặc trưng của triều Nguyễn bao gồm ba tòa Đại Bái, Trung cung và Hậu cung. Bước qua cổng Nghi môn kiểu Tứ trụ và khoảng sân rộng, mình hoàn toàn bị choáng ngợp bởi tòa Đại bái vững chãi.

Nếu đến đây vào các dịp lễ hội, bạn sẽ được trải nghiệm nét văn hóa tinh thần vô cùng phong phú. Lễ hội hàng năm lớn nhất của làng diễn ra từ mùng 9 đến ngày 11 tháng 3 âm lịch, trong đó ngày mùng 10 là chính hội. Cứ đều đặn 5 năm một lần, dân làng lại tổ chức một đám rước lớn đi từ đầu thôn đến cuối xóm.

Bên cạnh đó, hội chợ làng Chuông họp vào ngày mùng 10 tháng Giêng âm lịch hàng năm cũng là sự kiện giao lưu văn hóa lớn nhất của tỉnh Hà Đông cũ. Từ tháng Giêng cho đến hết tháng Ba âm lịch là khoảng thời gian hội làng diễn ra rộn ràng nhất. Nơi đây tụ hội nhiều trò chơi dân gian độc đáo như đánh cờ nghệ thuật và thổi cơm thi, đúng như câu ca dao cổ mà người xưa truyền lại:

“Mồng mười đi chợ Chuông chơi, Xem đánh cờ người xem thổi cơm thi.”

2.4 Nghệ thuật chế tác kỳ công tạo nên chiếc nón lá Làng Chuông trứ danh

Một điểm khiến mình vô cùng trân quý là người dân nơi đây làm nghề với tinh thần gìn giữ truyền thống chứ không đơn thuần vì mục đích kinh doanh, nên mọi người đều rất cởi mở và không hề giấu nghề. Để làm nên một chiếc nón lá Làng Chuông hoàn chỉnh, quy trình chuẩn bị và chế tác đòi hỏi sự tỉ mỉ đến từng chi tiết.

Nguyên liệu lá cọ tươi phải được nhập từ các tỉnh miền Trung như Quảng Bình, Quảng Trị. Vì lá tươi khá nặng và chứa nhiều nước, người thợ phải phơi dưới 3 nắng to để nước bay hơi hoàn toàn. Sau đó là công đoạn quay lá cho khô và mềm hơn, rồi tiếp tục hong khô và sấy lần cuối. Quá trình này giúp lá cọ non chuyển dần từ màu xanh nguyên bản sang màu vàng sáng. Trong khi đó, phần khung nón lá làng Chuông vững chắc lại được đan bằng nan nứa thu hoạch dọc theo hai bờ đê sông Đáy.

Tiếp đến là công đoạn khâu lá vào khung và đan nhôi nón. Tài năng của người nghệ nhân thể hiện ở việc giấu kín toàn bộ các mối nối dây đan bằng những đường chỉ cực kỳ tinh tế.

Khi khâu xong, người thợ sẽ tiến hành hơ nón qua hơi diêm sinh để tạo độ trắng muốt và ngăn ngừa ẩm mốc, hoặc quét thêm một lớp dầu bên ngoài để bề mặt luôn sáng bóng, đều màu. Các cô gái trong làng còn khéo léo dán thêm các họa tiết hoa bằng giấy đủ màu vào thân nón, hoặc dùng chỉ màu may chéo ở hai điểm đối diện trong lòng nón để làm điểm gắn những dải lụa mềm mại làm quai nón, tôn lên nét duyên dáng cho người đội.

3 Vị trí địa lý và hướng dẫn cung đường di chuyển thuận tiện

Làng nghề cổ kính này nằm ở phía Đông của huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội với tổng diện tích trải rộng trên 481 ha. Làng bao gồm 8 thôn dân cư bao là Tây Sơn, Liên Tân, Quang Trung, Mã Kiều, Chung Chính, Tân Tiến, Tân Dân 1 và Tân Dân 2. Địa giới của làng nằm giữa hai tuyến giao thông chính là quốc lộ 21B ở phía Đông và đường đê sông Đáy ở phía Tây.

Bạn có thể tự lái xe máy hoặc ô tô từ trung tâm Hà Nội di chuyển dọc theo tuyến quốc lộ 6 theo hướng đi Hòa Bình. Sau đó, bạn tiếp tục đi theo hướng đi Chùa Hương, di chuyển qua thị trấn Kim Bài khoảng 2km rồi tiến hành rẽ phải ngay tại ngã ba là sẽ đến ngay làng nghề nằm bình yên bên bờ sông Đáy.

4 Những câu hỏi thường gặp (FAQ)

4.1 Làng nghề nón Chuông nằm ở đâu và cách trung tâm Hà Nội bao xa?

Làng nón Chuông thuộc địa phận xã Phương Trung, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội. Ngôi làng nghề cổ kính này nằm cách trung tâm thủ đô khoảng 30km, rất thích hợp cho các chuyến khám phá văn hóa đi về trong ngày.

4.2 Cấu tạo bộ khung của chiếc nón lá làng Chuông truyền thống gồm những chi tiết nào?

Khung nón hình chóp được làm bằng tre, nứa hoặc gỗ. Bộ khung tiêu chuẩn gồm có 8 thanh tre thẳng và được khắc 16 vòng tròn xếp tầng đều đặn từ nhỏ đến to. Một đầu gắn vào vành mây lớn chắc chắn ở đáy, đầu còn lại kết chặt tạo thành đỉnh nón nhọn.

4.3 Trong lịch sử, làng Chuông từng sản xuất các loại nón cụ thể nào cho các tầng lớp?

Xưa kia, làng sản xuất nhiều loại nón chuyên biệt như nón ba tầm dành cho các cô gái trẻ. Đối với nam giới và những người đàn ông sang trọng, làng cung cấp các loại nón nhô, nón long, nón dấu và nón chóp.

4.4 Bí quyết nào giúp chiếc nón lá đạt được màu trắng muốt và không bị mốc? 

Sau khi hoàn thành công đoạn khâu nón tỉ mỉ với các mũi khâu giấu kín mối nối, người thợ làng Chuông sẽ tiến hành hơ sản phẩm bằng hơi diêm sinh. Khâu này giúp cho màu nón đạt được độ trắng muốt đẹp mắt và bảo vệ nón không bị ẩm mốc theo thời gian.

Hành trình di chuyển từ trung tâm thủ đô về vùng ngoại ô và đi bộ khám phá các ngõ ngách sâu trong làng nghề đòi hỏi bạn phải chuẩn bị hành trang thật gọn nhẹ. Đặc biệt, việc mang theo máy ảnh để săn ảnh đẹp cũng như bảo quản những chiếc nón lá làng Chuông mua về làm quà lưu niệm không bị va đập, biến dạng là điều rất quan trọng. Mình luôn tin tưởng lựa chọn các dòng vali kéo vỏ cứng cao cấp tại hệ thống MIA.vn cho mỗi chuyến đi.