Triết lý sống Mottainai tinh tế của người Nhật

Mottainai không chỉ là một thuật ngữ tiếng Nhật mà còn là cách sống khiến người ta học được cách trân trọng mọi thứ trong cuộc sống. Đây là một triết lý nổi tiếng và có ảnh hưởng riêng đối với đời sống người Nhật Bản. 

1 Tìm hiểu Mottainai là gì và tại sao khái niệm này nổi tiếng?

1.1 Mottainai là gì?

Chắc hẳn bạn đã một lần bắt gặp từ Mottainai nếu đã từng tìm hiểu về văn hóa Nhật Bản. Theo cách hiểu phổ biến nhất, thuật ngữ này ý chỉ “thật lãng phí”, “uổng quá” hoặc “thật đáng tiếc khi bỏ phí điều gì còn giá trị”. 

Nếu bạn chỉ hiểu Mottainai theo ý nghĩa đơn giản như trên thì thực sự vẫn chưa đủ. Trong văn hóa Nhật Bản, đây không chỉ là câu cảm thán mà còn là triết lý sống gắn với sự trân trọng, tiết chế và có phần biết ơn. 

Mottainai ngụ ý nhắc nhở con người về giá trị của những thứ xung quanh bản thân. Từ đồ vật, thực phẩm cho đến tài nguyên thiên nhiên đều có giá trị riêng và không nên bị sử dụng một cách hời hợt. 

Ngoài ra, chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), Mottainai được hiểu như một lời nhắc ngắn gọn “What a waste”. Điều này có nghĩa là thật đáng tiếc khi lãng phí những gì mình đang có. 

Chiều sâu của Mottainai còn nằm ở chỗ nó không nói về tiền bạc hay vật chất mà nhấn mạnh giá trị tinh thần. Khi một món đồ bị bỏ đi hay thay đổi vì sở thích nhất thời, người Nhật sẽ thấy đó là sự bỏ phí thời gian, công sức, nguyên liệu và giá trị được dùng để tạo ra. Do đó, sẽ rất khó để dịch Mottainai một cách trọn vẹn vì nó hàm chứa cả một thái độ sống đằng sau. 

1.2 Tại sao Mottainai trở thành một triết lý nổi tiếng?

Lý do mà Mottainai trở nên nổi tiếng là do chạm đến một vấn đề rất lớn của thời đại: sự lãng phí. Trong bối cảnh con người càng mua nhiều và thay mới nhanh và bỏ đi dễ dàng hơn, Mottainai đã trở thành một lời nhắc nhở thấm thía. 

Mottainai không buộc con người phải sống kham khổ mà yêu cầu họ phải biết quý những gì mình đang có. Tinh thần Mottainai ngày nay gắn liền với thông điệp Reduce, Reuse, Recycle và Respect. Tức là không chỉ giảm, tái sử dụng, tái chế mà còn phải tôn trọng giá trị của sự vật. 

Chính bởi yếu tố Respect mà Mottainai vượt ra khỏi khái niệm sống xanh thông thường, trở thành triết lý sống có văn hóa. Nó giúp con người có thể nhìn mọi thứ kỹ hơn, dùng mọi thứ lâu hơn và sống chậm hơn. 

2 Nguồn gốc của Mottainai bắt nguồn từ đâu?

Mottainai là thuật ngữ đã xuất hiện từ lâu đời, theo suốt chiều dài của lịch sử văn hóa Nhật Bản. Từ này được cho là bắt nguồn từ “mottai”, ý nghĩa liên quan đến giá trị, sự thiêng liêng và tầm quan trọng của sự vật. Từ này khi kết hợp với “nai” mang ý nghĩa phủ định. Khi ghép lại, Mottainai tạo nên một cảm giác về thứ gì đó đang được đối xử không đúng giá trị của nó. 

Bước ngoặt để Mottainai đến gần hơn với thế giới chính là sự kiện vào năm 2005. Vào thời điểm này, nhà hoạt động môi trường Kenya Wangari Maathai tiếp xúc với khái niệm này trong chuyến thăm Nhật Bản. Từ đó, thuật ngữ Mottainai đã lan tỏa với thông điệp bảo vệ môi trường và tiêu dùng có trách nhiệm. 

3 Triết lý Mottainai thể hiện như thế nào trong đời sống người Nhật.

Điểm đặc biệt của Mottainai chính là nó không chỉ tồn tại trên sách vở mà còn hiện diện trên những thói quen rất rõ của người dân Nhật Bản. Bạn có thể bắt gặp tinh thần này thông qua việc ăn hết phần cơm trong bát, sử dụng đồ vật đến nơi đến chốn, sửa chữa thay vì vứt bỏ…

Một ví dụ rất đẹp về tinh thần Mottainai của người Nhật chính là chiếc khăn vuông furoshiki. Đây là loại khăn vuông truyền thống của Nhật dùng để gói, bọc và mang đồ. Chỉ với tấm vải vuông đơn giản, học đã có thể tận dụng nhiều công năng và tái sử dụng lại trong đời sống hàng ngày. 

Bên cạnh đó, Mottainai còn ảnh hưởng mạnh đến văn hóa tiêu dùng cũng như sinh hoạt của người Nhật. Nhiều người bắt đầu có xu hướng cân nhắc kỹ trước khi mua sắm và ưu tiên những món đồ bền, hữu ích. Thói quen phân loại rác cẩn thận, giữ túi giấy sử dụng lại hay tận dụng thức ăn, nguyên liệu tối đa cũng được cho là liên quan đến triết lý này. 

Mottainai không chỉ là một ngôn từ đẹp trong tiếng Nhật mà còn là triết lý sống sâu sắc của con người nơi đây. Giữa nhịp sống hiện đại tất bật, Mottainai nhắc nhở bạn nên trân quý những gì mình đang sở hữu. Bạn có thể xách vali tìm đến xứ sở mặt trời mọc để cảm nhận rõ nét hơn văn hóa đặc sắc của triết lý này trong đời sống người Nhật.