Nghệ thuật kinh kịch khởi nguồn từ Bắc Kinh. Nhiều người thường nghĩ loại hình sân khấu này có lịch sử hàng nghìn năm, nhưng trên thực tế Kinh kịch Bắc Kinh hình thành muộn hơn khá nhiều.

Sự kiện đánh dấu sự ra đời của bộ môn này là lễ mừng thọ 80 tuổi của Vua Càn Long vào năm 1790. Bốn đoàn hát lớn từ An Huy đã hội tụ về thủ đô để biểu diễn. Sự pha trộn giữa các điệu hát địa phương tại đây đã tạo nên tiền đề cho dòng hát mới, nhưng hình thức hoàn chỉnh phải mất cả một thế kỷ sau đó mới định hình rõ nét.

Nghệ thuật kinh kịch Trung Quốc, di sản lưu truyền ngàn đời 2

Môn nghệ thuật này hội tụ đầy đủ tinh hoa của nhiều dòng hí kịch Trung Quốc qua các thời kỳ. Ảnh minh họa: Ls.chiculture

Môn nghệ thuật kinh kịch chinh phục khán giả nhờ sự kết hợp giữa ca hát, vũ đạo và võ thuật. Theo mình tìm hiểu thì nghệ sĩ phải rèn luyện hai nền tảng kỹ thuật cốt lõi gồm Bốn kỹ năng (Tứ công) và Năm phương pháp (Ngũ pháp).

Tứ công bao gồm Hát (Xướng), Nói (Niệm), Vũ đạo (Tố) và Võ thuật (Đả). Tiếng hát kết hợp lời thoại có nhịp điệu tạo nên phần xướng âm.

Nghệ thuật kinh kịch Trung Quốc, di sản lưu truyền ngàn đời 3

Các chuyển động cơ thể kết hợp đòn võ thuật đại diện cho phần vũ đạo. Ảnh minh họa: 陈文

Ngũ pháp điều khiển năm bộ phận gồm Miệng (Khẩu), Tay (Thủ), Mắt (Nhãn), Thân thể (Thân) và Bước chân (Bộ). Kỹ thuật "Vân thủ" múa tay uyển chuyển hay dáng đứng "Tọa ngư" thể hiện trọn vẹn thần thái nhân vật.

Nghệ thuật kinh kịch Trung Quốc, di sản lưu truyền ngàn đời 4

Mỗi bước đi "Đài bộ" đều tuân theo quy tắc nghiêm ngặt dựa trên độ tuổi, giới tính và địa vị của vai diễn. Ảnh minh họa: Standard

Mọi nhân vật trên sân khấu kinh kịch Trung Quốc đều được quy về bốn nhóm vai chính. Cách chia này dựa vào giới tính, độ tuổi, tính cách và địa vị xã hội của nhân vật.

  • Nhóm vai Nam (Sinh): Đại diện cho các nhân vật nam chính diện. Nhóm này chia thành Lão sinh (nam trung niên mang râu), Vũ sinh (tướng lĩnh giỏi võ), Tiểu sinh (thanh niên trẻ tuổi) và Oa oa sinh (nhân vật trẻ em).
  • Nhóm vai Nữ (Đán): Thể hiện hình ảnh người phụ nữ trong xã hội xưa. Thanh y đảm nhận các vai phụ nữ đoan trang, hiền thục. Hoa đán thể hiện sự nhanh nhẹn, hoạt bát. Đao mã đán đóng các vai nữ tướng ra trận. Lão đán thể hiện hình tượng các bà lão bằng giọng thật.
  • Nhóm Mặt vẽ (Tịnh): Tên gọi dân gian là Hóa mặt. Vai diễn này dành cho nhân vật nam có tính cách nổi bật, dũng cảm hoặc gian hùng với lớp sơn mặt nạ sặc sỡ.
  • Nhóm Hề (Sửu): Còn gọi là Tiểu hoa đán, mang lại tiếng cười cho khán giả qua vệt phấn trắng trên sống mũi. Đây là nét chấm phá hài hước đặc trưng của bộ môn hí kịch Trung Quốc.
Nghệ thuật kinh kịch Trung Quốc, di sản lưu truyền ngàn đời 5

Mỗi nhân vật sẽ tương ứng với một cách mặc trang phục và ý nghĩa với vở diễn. Ảnh minh họa: AP Photo/Mahesh Kumar A

Hệ thống âm nhạc trong Kinh kịch Bắc Kinh chia làm hai ban nhạc. Ban nhạc Văn trường sử dụng đàn Kinh hồ, đàn Nguyệt để dẫn dắt câu hát. Ban nhạc Võ trường dùng trống, cồng và chũm để điều tiết nhịp điệu các cảnh đánh võ. Hai giai điệu chủ đạo gồm "Tây bì" tươi vui, dồn dập và "Nhị hoàng" sâu lắng, trầm tư.

Ngôn ngữ sân khấu kết hợp giữa giọng Hồ Quảng và vần Trung Châu. Mình thấy các nghệ sĩ cần luyện tập kỹ thuật phát âm từ khí đan điền để âm thanh vang xa và tròn vành rõ chữ. Họ vận dụng linh hoạt giọng thật (chân tảng) và giọng giả (giả tảng). Các kỹ thuật như "Lén thở" (Thâu khí) giúp nghệ sĩ lấy hơi ngầm giữa câu hát, giữ cho dòng cảm xúc của khán giả luôn liền mạch.

Nghệ thuật kinh kịch Trung Quốc, di sản lưu truyền ngàn đời 6

Dù phải liên tục di chuyển nhưng các nghệ sĩ vẫn có khả năng giữ hơi rất tốt. Ảnh minh họa: Kureansiklopedi

Năm 2010, UNESCO đã công nhận kinh kịch Trung Quốc là Di sản Văn hóa Phi vật thể đại diện của Nhân loại. Việc truyền nghề chủ yếu thực hiện theo hình thức sư đồ qua truyền miệng và thực hành trực tiếp.

Ngày nay, môn nghệ thuật này không ngừng đổi mới để tiếp cận khán giả trẻ. Các đoàn kịch đưa thêm yếu tố sân khấu phương Tây, đề tài hiện đại và thiết kế ánh sáng mới vào đêm diễn.

Nghệ thuật kinh kịch Trung Quốc, di sản lưu truyền ngàn đời 7

Sự kết hợp này giúp nghệ thuật truyền thống duy trì sức sống bền bỉ. Ảnh minh họa: Vocal.media

Nếu có dịp đến Trung Quốc, mình nghĩ bạn nên xem kinh kịch trực tiếp tại các nhà hát ở Bắc Kinh, Thiên Tân hoặc Thượng Hải. Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn Quốc gia tại Bắc Kinh là địa điểm nổi tiếng nhất.

Nếu chưa thể lên đường ngay thìmình gợi ý bạn tìm kiếm các video đêm diễn trên kênh YouTube của Trung tâm Nghệ thuật Biểu diễn Quốc gia.

Nghệ thuật kinh kịch Trung Quốc, di sản lưu truyền ngàn đời 8

Các đoàn nghệ thuật quốc tế cũng thường xuyên tổ chức lưu diễn tại nhiều trung tâm văn hóa trên thế giới. Ảnh minh họa: Info.gov.hk

Mỗi màu sắc đại diện cho một tính cách. Ví dụ màu đỏ thể hiện lòng trung thành, màu đen chỉ sự chính trực, màu trắng đại diện cho sự gian xảo, còn màu vàng kim dành cho thần tiên.

Dàn nhạc chia làm hai nhóm. Nhóm Văn xướng gồm các nhạc cụ dây và khí như đàn kinh hồ, đàn nguyệt, đàn tỳ bà. Nhóm Võ xướng gồm bộ gõ như trống, phách gỗ, cồng và chũm chọe.

Trang phục gồm Mãng (áo triều đình cho hoàng tộc hoặc tướng quốc), Bối (thường phục quý tộc), Khảo (giáp chiến đấu) và Chiết tử (thường phục cho tầng lớp trung lưu và bình dân).

Bạn có thể đặt vé trực tiếp tại Nhà hát Đại Lục (National Centre for the Performing Arts) hoặc các nhà hát lâu đời như Liyuan Theatre tại Bắc Kinh. Đặt vé trước qua các nền tảng du lịch uy tín giúp bạn chọn được vị trí ngồi quan sát tốt nhất.

Mình luôn gợi ý du khách nên dành ít nhất một buổi tối xem biểu diễn kinh kịch khi ghé thăm Bắc Kinh hay Thượng Hải. Thưởng thức trực tiếp giúp bạn cảm nhận rõ độ vang của giọng hát và sự lộng lẫy của trang phục trên sân khấu. Đặc biệt chuyến đi trải nghiệm văn hóa sẽ hoàn hảo hơn khi bạn sở hữu một chiếc vali chất lượng từ MIA.vn đấy nhé.