Oden: Món lẩu truyền thống thơm ngon tại Nhật Bản

1 Oden là món gì?

Oden hay còn gọi là おでん (御田), là một món ăn kiểu lẩu của Nhật Bản, được chế biến từ các nguyên liệu như trứng luộc, củ cải trắng daikon, konjac, và chả cá đã qua chế biến. Những thành phần này được hầm trong một loại nước dùng dashi thơm nhẹ, tạo nên hương vị đặc trưng của món ăn.

Khi nhắc đến Oden, nhiều người có thể liên tưởng ngay đến một nồi lẩu ấm áp. Tuy nhiên, ít ai biết rằng tên gọi Oden (御田) lại xuất phát từ một món nướng cổ xưa mang tên Dengaku. Đây là một món nướng truyền thống của Nhật, thường bao gồm các nguyên liệu như đậu phụ, cà tím, daikon, hoặc konjac, được phủ lớp sốt miso thơm ngon. Món ăn này đã xuất hiện từ thời Muromachi, và khi được phục vụ trong các cung đình, danh xưng "o" (御) được thêm vào phía trước, trở thành o-Dengaku.

Theo thời gian, khi các nguyên liệu của o-Dengaku được sử dụng trong các món hầm, từ "Dengaku" dần được rút gọn thành "den" (田), còn phần "o" (御) được giữ nguyên. Và thế là món Oden (御田) ra đời, trở thành một món ăn hầm thay vì món nướng như ban đầu. Tuy vậy, món nướng Dengaku vẫn tồn tại riêng biệt cho đến ngày nay.

Ở Nhật, mùa đông thường khá lạnh. Những món ăn nóng như Oden giúp cơ thể ấm lên nhanh chóng. Ngoài yếu tố nhiệt độ, Oden còn mang giá trị tinh thần. Món ăn này thường được chia sẻ giữa nhiều người. Cảm giác cùng nhau gắp từng miếng Oden từ nồi nóng giữa bàn tạo nên sự kết nối rất đặc biệt.

2 Lẩu Oden tinh hoa ẩm thực Nhật Bản

Để làm món Oden, người Nhật thường bắt đầu với việc nấu nước dùng từ cá ngừ khô Katsuobushi và rong biển. Sau đó, họ cho thêm các nguyên liệu như trứng luộc, củ cải daikon, konjac và chả cá vào để tạo nên món ăn đậm đà, thơm ngon. Đây là món ăn phổ biến, đặc biệt là trong những dịp thưởng thức cùng rượu Sake.

Trước đây, Oden chủ yếu được bán tại các cửa hàng và thường được ưa chuộng bởi các quý ông sau giờ làm việc. Tuy nhiên, vào những năm 1950, khi nền kinh tế Nhật Bản phục hồi sau chiến tranh, việc mua nguyên liệu Oden trở nên dễ dàng hơn. Từ đó, món ăn này có thể được chế biến tại nhà. Lẩu Oden không chỉ mang đậm đặc trưng vùng miền mà còn có sự biến tấu đa dạng theo từng địa phương, nhờ vào việc sử dụng nguyên liệu đặc sản địa phương cho nước dùng và gia vị.

Hiện nay, bạn có thể tìm thấy Oden ở các xe bán đồ ăn, quán nướng Izakaya và thậm chí là tại các cửa hàng tiện lợi trong khoảng thời gian từ tháng 10 đến tháng 4. Cảnh tượng mọi người quây quần quanh nồi lẩu Oden nóng hổi vào những ngày đông lạnh giá luôn tạo nên một không khí ấm áp, xua tan mọi mệt mỏi, khiến Oden trở thành món ăn không thể thiếu trong ẩm thực Nhật Bản.

3 Nguồn gốc của Oden đến từ đâu?

Như MIA.vn đã nhắc đến, món Oden có nguồn gốc từ thời Edo (1603–1867), và thực tế nó phát triển từ món Dengaku, một món ăn phổ biến vào thời kỳ Muromachi (1333–1573). Trong suốt thời kỳ Edo, nhiều biến thể của Dengaku đã được chế biến, với các nguyên liệu như konjac, cà tím, và chả cá. Theo giảng viên ẩm thực Nhật Bản Nobuaki Obiki, Oden đã được hình thành và hoàn thiện như hiện nay vào cuối thời kỳ Edo.

Thời gian đó, Dengaku được coi là một món ăn nhanh, thường xuất hiện trong các quán ăn và quán trà. Khi các nhà hàng sáng tạo và thử nghiệm với những nguyên liệu này, họ bắt đầu nghĩ đến việc nhúng chúng trong nước tương hoặc miso. Đây chính là bước chuyển biến quan trọng để tạo ra món Oden hầm. Oden sau đó được biết đến rộng rãi tại Edo (Tokyo ngày nay) và lan ra nhiều khu vực khác trong thời kỳ Minh Trị và Đại Chính. Ở vùng Kansai, Oden còn được gọi là Kanto-daki.

4 Các loại lẩu Oden nổi tiếng

Mỗi vùng miền tại Nhật Bản lại có một cách chế biến Oden độc đáo, phản ánh văn hóa ẩm thực Nhật Bản đặc trưng của khu vực đó. Dưới đây là một số kiểu Oden phổ biến:

+ Oden ở thành phố Muroran (Hokkaido) nổi bật với các nguyên liệu hải sản như sò điệp và ốc biển.

+ Oden Aomori lại đặc trưng bởi việc sử dụng Daikakuten, một loại chả thơm ngon cho vào nồi lẩu.

+ Oden Kanazawa với "kanimen" là một món ăn có vị đặc biệt.

+ Oden Hakata, đặc trưng bởi những viên há cảo cuốn trong nước dùng được ninh từ xương gà.

+ Oden Okinawa bao gồm các loại rau theo mùa kết hợp với móng giò và thịt lợn hộp.

+ Oden Shizuoka và Nagoya với các nguyên liệu như lòng lợn và tảo bột xanh.

+ Món Oden kiểu Nagoya có gân bò được ninh nhừ hoặc là khoai sọ trong Haccho Miso

5 Các nguyên liệu trong lẩu Oden

Oden được chia thành hai phần chính: nước dùng và các thành phần ăn kèm. Dưới đây là các nguyên liệu tạo nên một nồi Oden chuẩn vị Nhật Bản:

+ Daikon (Củ Cải Trắng): Củ cải được gọt vỏ và cắt thành lát dày, sau đó luộc sơ trước khi thả vào nước dùng, mang đến vị ngọt thanh.

+ Trứng Luộc: Trứng được luộc chín và bóc vỏ, khi thả vào nồi, lòng trắng trứng sẽ chuyển sang màu nâu nhạt nhờ vào nước tương trong lẩu.

+ Konnyaku (Nưa): Là nguyên liệu từ cây Konjac, có kết cấu giống như thạch cứng. Trước khi cho vào Oden, Konnyaku phải được đun sôi để khử mùi.

+ Shirataki (Mì Trắng): Mì Shirataki, một dạng khác của Konnyaku, được rửa sạch và buộc thành bó trước khi cho vào lẩu.

+ Kinchaku: Được làm từ đậu hũ chiên Aburaage bọc bánh mochi mềm dẻo, tạo thành hình túi nhỏ như túi đựng tiền.

+ Đậu Hũ Atsuage: Loại đậu hũ chiên ngập dầu, cắt lát, sau đó trụng sơ để loại bỏ dầu thừa trước khi thả vào nồi Oden.

+ Chikuwa: Là bột cá quấn quanh thanh tre hoặc sắt và nướng lên. Đây là món ăn phổ biến ở Nhật, có nhiều biến thể tùy vào vùng miền.

+ Ganmodoki: Đậu hũ chiên kết hợp với khoai mỡ, cà rốt, và các nguyên liệu khác, tạo thành một miếng chả giòn rụm, thơm ngon.

+ Hanpen: Là hỗn hợp chả cá và khoai mỡ với kết cấu mềm mịn, hút nước dùng và thường có mặt trong Oden.

+ Gyusuji: Là gân bò hầm nhừ, được cho vào nồi sau khi đã chế biến riêng, tạo ra sự khác biệt lớn cho hương vị của nước dùng.

Ngoài những nguyên liệu trên, bạn có thể thêm các loại hải sản hoặc thịt khác như cánh gà, sườn heo, mực ống, bạch tuộc, cua, sò hay cá viên tùy theo khẩu vị cá nhân.

Rau củ tươi ngon cũng là một phần quan trọng không thể thiếu trong Oden, giúp làm dậy lên vị ngọt tự nhiên của nước dùng. Một số loại rau củ thường dùng có thể kể đến như khoai tây, cà rốt, cà chua, nấm Shiitake, và khoai sọ.

6 Tìm hiểu sự khác biệt về hương vị ở các miền

Mặc dù là một món ăn phổ biến, nhưng mỗi vùng miền ở Nhật Bản lại có cách chế biến riêng, thể hiện đậm nét văn hóa địa phương. Để trải nghiệm trọn vẹn hương vị, bạn nên thực hiện một chuyến du lịch Nhật Bản cùng gia đình và bạn bè, thưởng thức món lẩu Oden truyền thống.

Dù cả hai món đều mang tên "Oden" và sử dụng chung loại nước dùng từ cá ngừ bào và tảo bẹ (dashi), nhưng theo Cẩm nang du lịch thì sự khác biệt rõ rệt nằm ở gia vị, phương pháp chế biến và nguyên liệu giữa hai khu vực Kanto (phía Đông) và Kansai (phía Tây).

6.1 Khu vực Kanto

Món Oden nổi bật tại Kanto là Nagoya Oden. Người dân ở Nagoya thường gọi món này là Kanto-ni và ăn kèm với nước tương. Phiên bản Miso Oden lại được nấu trong nước dùng Hatcho miso, mang vị ngọt nhẹ, với các nguyên liệu phổ biến như konjac và đậu hũ.

6.2 Khu vực Kansai

Ở khu vực Kansai, đặc biệt quanh Osaka, món Oden tương tự đôi khi lại được gọi là Kanto-daki, nhưng có hương vị đậm đà hơn so với phiên bản Kanto.

+ Phong cách Kyoto: Oden ở Kyoto có màu sắc nhạt, được chế biến từ nước tương nhẹ và tảo bẹ, với nguyên liệu chính là đậu hũ và các loại rau đặc trưng của Kyoto.

+ Phong cách Osaka: Tại Osaka, các nguyên liệu như gân bò và bạch tuộc là không thể thiếu. Đặc biệt, koro-saezuri (lưỡi cá voi) là thành phần chủ yếu, nhưng do giá tăng cao, nhiều gia đình đã thay thế bằng gân bò hoặc thịt gà để món ăn thêm phong phú.

+ Oden kiểu Himeji: Himeji Oden được chế biến với cuộn ngưu bàng và gân bò, ăn kèm nước tương gừng.

7 Bật mí công thức nấu Oden tại nhà

7.1 Công thức đơn giản ứng dụng tại nhà

Làm Oden tại nhà khá đơn giản và có thể trở thành một trải nghiệm thú vị. Cùng Cẩm nang du lịch tìm hiểu những bước đơn giản nhất nhé!

Bước 1: Chuẩn bị nước dùng Oden

Hãy lấy một nồi đất nung (nếu có), hoặc nồi sâu vừa đủ. Dùng nước súp đặc cho Oden, nấu với nhiều cá ngừ bào hơn bình thường và đun trong khoảng 5-6 phút. Sau đó, cho nước tương, rượu mirin, đường và muối vào nồi.

Bước 2: Chuẩn bị nguyên liệu

Bạn có thể chọn các nguyên liệu theo sở thích cá nhân từ gợi ý ở trên. Hãy cắt nguyên liệu thành từng miếng vừa ăn và sơ chế bằng nước sôi trước khi cho vào nồi nước dùng Oden. Đặt các nguyên liệu như củ cải, đậu hũ chiên, konjac, trứng vào nồi.

Bước 3: Nấu lẩu Oden

Cho tất cả nguyên liệu vào nồi nước dùng. Khi nước sôi, nhớ vớt bọt. Giảm lửa và nấu trong 50 phút. Sau 50 phút, cho khoai môn, gân bò luộc vào và đun thêm 10 phút trước khi tắt bếp.

7.2 Bí quyết nấu Oden ngon đúng kiểu Nhật

Để có một nồi Oden tròn vị, người Nhật thường chú ý đến nhiều bước chuẩn bị nhỏ nhưng quan trọng.

Chuẩn bị củ cải daikon: Daikon cắt thành khoanh dày cần được sơ chế trước khi cho vào Oden. Thông thường người ta sẽ gọt nhẹ phần cạnh và khứa mặt củ cải để giúp thấm vị tốt hơn. Sau đó, daikon được luộc sơ trước khi ninh trong nước dùng.

Sơ chế konnyaku: Konnyaku có mùi đặc trưng nên thường được luộc trước để giảm mùi. Sau bước này, khi nấu Oden, konnyaku sẽ hấp thụ hương vị tốt hơn.

Trụng bánh cá trước khi nấu: Các loại nerimono thường được trụng nhanh trong nước sôi khoảng vài chục giây. Bước này giúp loại bỏ dầu thừa từ quá trình chiên công nghiệp, giữ cho nước dùng Oden trong và thanh hơn.

Không nấu quá lâu: Một sai lầm phổ biến khi nấu Oden là nấu bánh cá quá lâu. Điều này khiến chúng mềm quá mức và dễ vỡ. Thời gian ninh nerimono thường chỉ khoảng 10 đến 15 phút.

8 Cách chọn nguyên liệu khi nấu Oden

Một nồi Oden ngon không chỉ phụ thuộc vào nước dùng mà còn nằm ở cách chọn nguyên liệu. Thông thường người Nhật sẽ mua một set oden, tức bộ nguyên liệu gồm khoảng 10 đến 12 loại nerimono khác nhau. Bộ này giúp việc nấu Oden tại nhà trở nên dễ dàng hơn. Để món ăn thêm phần lý thú, nhiều gia đình còn mua thêm các loại bánh cá riêng lẻ. Điều quan trọng là chọn nguyên liệu có màu sắc và kết cấu khác nhau. Những loại chiên thường có màu nâu sẫm, trong khi loại hấp có màu nhạt.

8.1 Nước dùng dashi nền tảng của Oden

Không thể nói về Oden mà bỏ qua nước dùng dashi. Dashi là loại nước dùng cơ bản trong ẩm thực Nhật Bản. Nó được làm từ kombu (tảo bẹ) và katsuobushi (cá ngừ bào khô). Khi kết hợp hai nguyên liệu này, nước dùng có vị umami rất sâu.

Chính nước dashi giúp các nguyên liệu như củ cải, bánh cá và trứng luộc trở nên đậm đà hơn. Nhiều người thích tự nấu dashi tại nhà. Quá trình này mất khoảng 20 phút nhưng mang lại hương vị tự nhiên hơn. 

8.2 Nerimono “linh hồn” của nồi Oden

Nhắc đến Oden thì không thể bỏ qua nerimono. Đây là tên gọi chung của nhiều loại chả cá và viên cá được làm từ surimi. Surimi là phần thịt cá trắng xay nhuyễn, thường từ cá pollock hoặc các loại cá trắng khác.

Sau khi được nghiền, thịt cá sẽ được trộn với gia vị và tạo hình thành nhiều dạng khác nhau. Có thể là thanh, ống, viên tròn hoặc miếng dẹt. Mỗi loại lại mang hương vị và kết cấu riêng. Một số loại nerimono phổ biến thường xuất hiện trong Oden gồm:

Chikuwa: chả cá nướng hình ống

Hanpen: chả cá hấp mềm và xốp

Satsuma-age: chả cá chiên có hình dẹt hoặc viên

Tsumire: viên cá làm từ cá mòi

Gobo-maki: chả cá chiên nhồi rễ ngưu bàng

Những loại chả cá này mang đến sự đa dạng cho Oden. Có loại mềm nhẹ, có loại dai giòn, có loại lại béo và đậm vị hơn. Chính sự kết hợp nhiều texture khác nhau khiến mỗi miếng Oden đều mang lại trải nghiệm thú vị.

8.3 Oden thường được nấu bằng nồi donabe

Một chi tiết rất thú vị trong văn hóa ẩm thực Nhật là chiếc nồi donabe. Đây là loại nồi đất truyền thống được nung ở nhiệt độ cao. Người Nhật thích nấu Oden bằng donabe vì khả năng giữ nhiệt cực tốt. Nồi đất giúp nhiệt tỏa đều và ổn định, từ đó giúp các nguyên liệu hấp thụ hương vị của nước dùng chậm rãi.

Ngoài yếu tố kỹ thuật, donabe còn mang lại cảm giác sum vầy. Nồi Oden thường được đặt giữa bàn ăn. Mọi người ngồi quanh, vừa trò chuyện vừa gắp thức ăn. Nếu không có donabe, một chiếc nồi đáy dày vẫn có thể thay thế. 

9 Cách thưởng thức Oden đúng điệu

Khi nồi Oden đã sẵn sàng, người Nhật thường đặt nguyên cả nồi lên bàn ăn. Mọi người sẽ cùng nhau gắp nguyên liệu từ nồi, giống như một bữa lẩu nhỏ. Món ăn này mang tính cộng đồng rất cao, tạo cảm giác ấm cúng trong những ngày lạnh.

Oden thường được ăn kèm với karashi, một loại mù tạt cay của Nhật. Vị cay nhẹ giúp cân bằng độ ngọt của nước dùng. Nếu nấu trong nồi đất donabe, Oden có thể giữ nóng rất lâu nhờ khả năng giữ nhiệt tuyệt vời.

Vào mùa đông, Oden thường được dùng cùng sake. Một số loại sake sủi bọt nhẹ với hương trái cây có thể kết hợp rất tốt với món ăn này. Vị tươi mát của sake giúp làm sạch vị giác giữa các lần thưởng thức các loại bánh cá khác nhau. Sự kết hợp này biến Oden thành một bữa ăn vừa ấm áp vừa thú vị khi tụ họp bạn bè.

Ngoài ra bạn còn có thể dùng cùng bia mang lại cảm giác tươi mát, rất hợp khi ăn Oden cùng bạn bè. Hoặc Highball là hỗn hợp whisky và soda. Đây là loại đồ uống phổ biến tại các quán izakaya và cũng rất hợp với Oden.

Một điều thú vị là nhiều người Nhật cho rằng Oden ngon nhất vào ngày hôm sau. Sau khi để nguội và nghỉ qua đêm, các nguyên liệu sẽ thấm thêm nước dùng. Hương vị vì thế trở nên đậm đà hơn. Nhiều gia đình thường ăn Oden như món phụ trong ngày đầu, sau đó hâm nóng lại để làm món chính vào ngày hôm sau.

10 Những nơi bạn có thể thưởng thức Oden tại Nhật

Du lịch Nhật Bản mà chưa thử Oden thì quả là thiếu sót. Món ăn này có mặt ở nhiều nơi khác nhau, từ bình dân đến cao cấp.

10.1 Cửa hàng tiện lợi

Một trong những nơi dễ tìm Oden nhất chính là các cửa hàng tiện lợi như Lawson hay FamilyMart. Vào mùa đông, quầy Oden luôn được đặt ngay gần quầy thanh toán. Bạn chỉ cần chọn món mình thích và nhân viên sẽ gắp ra bát. 

10.2 Izakaya

Izakaya là quán nhậu kiểu Nhật, nơi bạn có thể ăn uống thoải mái cùng bạn bè. Oden thường xuất hiện trong thực đơn mùa đông của các quán izakaya. Không khí ấm áp, thêm vài ly rượu sake, nồi Oden nóng hổi ở giữa bàn sẽ khiến buổi tối trở nên đáng nhớ.

10.3 Quầy hàng rong

Ở một số khu phố vẫn còn văn hóa xe hàng rong bán Oden. Những quầy nhỏ này thường xuất hiện vào buổi tối. Ngồi ăn Oden ngoài trời trong cái lạnh mùa đông là trải nghiệm rất thú vị. Nó mang lại cảm giác gần gũi và đời thường.

10.4 Nhà hàng cao cấp

Ít ai biết rằng Oden cũng có thể xuất hiện trong các bữa ăn fine dining. Một số nhà hàng sáng tạo món Oden theo phong cách hiện đại. Nguyên liệu cao cấp, cách trình bày tinh tế và hương vị được nâng tầm khiến Oden trở thành trải nghiệm ẩm thực đặc biệt.

Nếu muốn thử Oden ở mức độ cao cấp, bạn có thể cân nhắc hai địa điểm sau.

Kasane, Osaka: Kasane là một izakaya nổi tiếng ở khu Kitashinchi, Osaka. Nhà hàng này đã được nhắc đến trong Michelin Guide hơn 10 năm. Điểm đặc biệt của Oden tại đây là nước dùng kiểu Kansai. Nước dùng nhẹ và thanh, giúp tôn lên hương vị tự nhiên của nguyên liệu. Ngoài Oden, thực đơn còn có hải sản nướng, wagyu và nhiều món truyền thống khác.

Heichan, Tokyo: Heichan là một nhà hàng Oden độc đáo tại Nihonbashi. Nhà hàng được sáng tạo bởi đội ngũ của La Paix, một nhà hàng Pháp đạt sao Michelin. Thực đơn tại đây kết hợp phong cách Nhật và Pháp. Oden được phục vụ theo dạng omakase, trong đó đầu bếp lựa chọn nguyên liệu theo mùa. Trải nghiệm Oden tại Heichan giống như một bữa tiệc ẩm thực tinh tế.

Hãy xách vali lên và chuẩn bị cho một chuyến du lịch tuyệt vời đến Nhật Bản! Khám phá không chỉ vẻ đẹp tuyệt vời của đất nước này mà còn thưởng thức món lẩu Oden tinh hoa ẩm thực Nhật Bản. Với hương vị đậm đà, món lẩu này sẽ đưa bạn vào hành trình trải nghiệm văn hóa đặc sắc qua từng miếng ăn. Đừng bỏ lỡ cơ hội thưởng thức Oden trong không gian truyền thống của Nhật Bản.