Hakama là gì? Trang phục mang tinh thần võ sĩ đạo Nhật Bản

1 Hakama là gì?

Hakama là một dạng trang phục truyền thống của Nhật Bản, thường được mặc phủ bên ngoài kimono để che phần thân dưới. Kiểu dáng của Hakama khá rộng, trông giống váy hoặc quần xòe, nổi bật với 7 nếp gấp đặc trưng, gồm 5 nếp phía trước và 2 nếp phía sau. Những nếp gấp này không chỉ mang tính thẩm mỹ mà còn tượng trưng cho 7 đức tính của võ sĩ đạo: dũng cảm, nhân ái, chính trực, lễ nghi, thành tín, trung thành và danh dự. Trang phục được cố định bằng dây buộc, tạo cảm giác gọn gàng và trang nghiêm khi mặc.

2 Lịch sử ra đời của Hakama

Hakama xuất hiện từ rất sớm, có nguồn gốc từ thời Kofun và dần được hoàn thiện qua thời Yayoi. Ban đầu, đây là trang phục dành cho nam giới thuộc tầng lớp quý tộc, đặc biệt là các samurai, đồng thời gắn liền với Thần đạo và các bộ môn võ thuật như Kyudo. Về sau, Hakama được sử dụng rộng rãi hơn, bao gồm cả nữ giới, nhất là trong các dịp quan trọng như lễ tốt nghiệp hay lễ trưởng thành. Đến nay, Hakama vẫn giữ vị trí đặc biệt như một biểu tượng truyền thống trong đời sống văn hóa Nhật Bản.

3 Những đặc điểm cơ bản của Hakama

3.1 Hakama nam

Theo truyền thống, Hakama từng là trang phục quen thuộc của tầng lớp quý tộc, đặc biệt là các samurai trong thời kỳ phong kiến. Thiết kế rộng rãi giúp người mặc dễ dàng di chuyển, cưỡi ngựa và chiến đấu. Từ thế kỷ 16 đến thế kỷ 18, Hakama dần trở thành kiểu quần phổ biến và được sử dụng rộng rãi tại Nhật Bản.

Ngày nay, Hakama không còn xuất hiện thường xuyên trong đời sống hàng ngày. Nam giới chủ yếu mặc trang phục này trong những dịp trang trọng như lễ cưới, trà đạo hay tang lễ. Bên cạnh đó, Hakama vẫn được sử dụng phổ biến trong các bộ môn võ thuật như Karate, Kendo, Iaido, Taido, Aikido, Ryu-te và Kyudo, như một phần của trang phục luyện tập.

3.2 Hakama nữ

Vào thời Taisho, Hakama từng được nữ sinh sử dụng như một dạng đồng phục học đường. Phiên bản dành cho nữ có độ dài đến bắp chân, khá tương đồng với kiểu váy của học sinh phương Tây. Phần chân được kết hợp cùng tất đen cao, tạo nên tổng thể kín đáo và thanh lịch. Bên cạnh đó, các Miko – thiếu nữ phục vụ tại đền thờ – thường mặc Hakama đỏ phối cùng áo trắng, trở thành hình ảnh đặc trưng trong văn hóa Nhật Bản.

Ngày nay, Hakama vẫn được nữ giới lựa chọn trong những dịp quan trọng như lễ tốt nghiệp. Ngoài ra, trang phục này còn xuất hiện trong các bộ môn truyền thống như Kyudo, Aikido hay Kendo, giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn giá trị văn hóa lâu đời.

3.3 Chất liệu tạo thành

Bông Shoaizome

Shoaizome là chất liệu quen thuộc khi may Hakama, nổi bật với sắc xanh chàm đặc trưng từ vùng Bushu. Loại vải này được các samurai ưa chuộng nhờ khả năng kháng khuẩn, hạn chế mùi và màu sắc biến đổi tự nhiên theo thời gian. Đây là lựa chọn lý tưởng cho những ai yêu thích gam màu chàm truyền thống.

Tetron

Tetron là loại vải nhẹ, bền, được tạo từ 65% polyester và 35% rayon, do tập đoàn Toray của Nhật phát triển. Nhờ chi phí thấp, Tetron có giá rẻ hơn Shoaizome khoảng 3 lần nhưng vẫn đảm bảo độ bền cao. Đặc biệt, các nếp gấp của Hakama làm từ Tetron vẫn giữ được form ổn định ngay cả sau nhiều lần giặt.

Polyester-linen

Hakama làm từ chất liệu polyester pha lanh mang lại cảm giác mềm mại và dễ chịu khi mặc. Sự kết hợp này giúp vải có độ đứng vừa phải, đồng thời vẫn giữ được sự thoáng mát, nhẹ và nhanh khô sau khi giặt, phù hợp cho nhu cầu sử dụng thường xuyên.

3.4 Màu sắc

Hakama thường được nhuộm với các gam màu tối như đen hoặc xanh đậm nhằm tạo sự tương phản rõ rệt với áo trắng phía trên, gợi liên tưởng đến hình ảnh cân bằng của Thái Cực.

Trong các bộ môn võ thuật, màu sắc Hakama cũng có những quy ước riêng:

– Aikido: chủ yếu là đen hoặc xanh đậm.

– Iaido: thường dùng đen hoặc trắng.

– Kyudo: phổ biến với đen hoặc xanh đậm.

– Kendo: đặc trưng với xanh đậm.

Tuy nhiên, theo thời gian, những quy chuẩn này dần trở nên linh hoạt hơn, với nhiều cách phối màu đa dạng được chấp nhận rộng rãi.

4 Các loại Hakama phổ biến hiện nay

Hakama không chỉ có một kiểu dáng duy nhất mà được chia thành nhiều loại khác nhau, mỗi loại mang đặc điểm riêng về thiết kế và mục đích sử dụng. Dưới đây là những kiểu Hakama phổ biến mà bạn thường gặp khi có dịp kéo vali du lịch đến Nhật Bản.

4.1 Umanori Hakama (dạng quần)

Umanori Hakama là kiểu Hakama được thiết kế với hai ống tách riêng, gần giống quần, ra đời nhằm phục vụ nhu cầu cưỡi ngựa và di chuyển linh hoạt nên còn được gọi là “hakama cưỡi ngựa”. Dù có dáng rộng đặc trưng, cấu trúc chia ống của Umanori vẫn rất rõ ràng.  Trang phục này có 7 nếp gấp sâu (5 phía trước, 2 phía sau), được cố định bằng bốn dây himo buộc quanh eo theo đúng quy chuẩn truyền thống, giúp giữ form chắc chắn.

Umanori Hakama thường xuất hiện trong các dịp quan trọng dành cho nam giới như nghi lễ, võ đạo, lễ cưới hoặc biểu diễn mang tính truyền thống. Trang phục này luôn được kết hợp cùng kimono hoặc các trang phục nền cổ điển, nhằm giữ trọn tinh thần văn hóa Nhật Bản.

4.2 Andon Hakama (dạng váy)

Andon Hakama, còn được gọi là Hakama đèn lồng, là kiểu thiết kế không tách ống, mang dáng dấp như một chiếc váy xếp ly rộng thay vì dạng quần như Umanori. Đặc điểm dễ nhận biết nhất là phần thân liền mạch, không có đường chia giữa hai chân, tạo nên vẻ mềm mại và trang nhã.

Trong đời sống hiện đại, Andon Hakama thường xuất hiện trong các dịp mang tính nghi lễ. Trang phục này phù hợp với những sự kiện quan trọng như lễ cưới, lễ trưởng thành hay lễ tốt nghiệp. Tùy hoàn cảnh, cả nam và nữ đều có thể sử dụng, nhưng hiện nay kiểu Hakama này được nữ giới ưa chuộng hơn trong các buổi lễ truyền thống.

4.3 Hakama trong lễ tốt nghiệp ở Nhật Bản

Hakama trong lễ tốt nghiệp tại Nhật Bản là trang phục quen thuộc mỗi dịp tháng 3, khi các trường trung học và đại học tổ chức lễ bế giảng. Trong khi nam sinh thường chọn vest theo phong cách phương Tây, nhiều nữ sinh lại ưu tiên Hakama dáng xếp ly rộng kết hợp cùng kimono để đánh dấu bước ngoặt quan trọng của cuộc đời.

Nguồn gốc của phong tục này bắt đầu từ thời Minh Trị, khi Hakama được sử dụng như đồng phục dành cho nữ sinh và dần trở thành biểu tượng của tri thức, sự trưởng thành. Ngày nay, Hakama còn góp phần tôn lên vẻ thanh lịch, tạo nên hình ảnh ấn tượng trong lễ tốt nghiệp.

4.4 Hakama cho võ đạo (Kendo, Aikido, Iaido)

Hakama dùng trong võ đạo là phiên bản đặc biệt dành cho các môn võ Nhật Bản, vừa giữ đúng tinh thần cổ truyền, vừa đáp ứng nhu cầu vận động. Trang phục này thường có màu đen hoặc xanh navy, đôi khi là trắng, tạo sự đồng bộ với bộ keikogi mặc bên trong và giữ tính thống nhất trong võ phục.

Thiết kế rộng cùng các nếp xếp ly sâu giúp che đi chuyển động của chân, tạo cảm giác uyển chuyển khi thực hiện kỹ thuật. Đồng thời, Hakama vẫn giữ được vẻ nghiêm trang đặc trưng của văn hóa võ sĩ. Trong võ đạo, Hakama mang ý nghĩa biểu tượng, xuất hiện trong thi đấu, biểu diễn và các nghi thức chính thức tại dojo.

5 Cách mặc Hakama đúng chuẩn Nhật Bản

Tại Nhật Bản, với những người thường xuyên sử dụng Hakama, việc mặc trang phục này không đơn thuần là thao tác mà còn được xem như một nghi thức cần sự tập trung và tuân thủ đúng quy chuẩn. Trình tự các bước mặc Hakama đúng chuẩn như sau:

Bước 1: Mặc áo bên trong và thắt đai obi cố định.

Bước 2: Mặc Hakama sao cho mặt có 5 nếp gấp nằm phía trước, kéo lên che phần obi.

Bước 3: Lấy hai dây phía trước vòng ra sau lưng, bắt chéo thành hình chữ “X” đè lên obi.

Bước 4: Đưa dây ra phía trước, tiếp tục bắt chéo rồi vòng ngược ra sau, giữ khoảng cách giữa lưng quần và dây khoảng một gang tay.

Bước 5: Thắt nút cố định phần dây ở phía sau.

Bước 6: Kéo phần lưng sau của Hakama lên, đặt miếng nhựa trắng vào bên trong obi.

Bước 7: Lấy hai dây phía sau vòng ra trước, bắt chéo với quy tắc dây phải nằm dưới dây trái.

Bước 8: Luồn dây phía trên vào vòng dây đã tạo ở bước 4.

Bước 9: Thắt nút hoàn chỉnh để cố định trang phục.

6 Cách bảo quản Hakama bền đẹp theo thời gian

6.1 Cách giặt Hakama

Giặt Hakama chất liệu polyester-linen

Với Hakama mới, lần giặt đầu tiên nên dùng nước lạnh, giặt tay và tránh sử dụng chất tẩy rửa để giữ form vải. Nếu cần giặt máy, hãy gấp Hakama đúng cách, đặt vào túi giặt hoặc bọc trong vải buộc lại để bảo vệ các nếp gấp.

Ở những lần giặt sau, bạn có thể xử lý như quần áo thông thường. Nhưng nên đảm bảo nhiệt độ nước không vượt quá 45°C để giữ độ bền và phom dáng của trang phục.

Giặt Hakama nhuộm chàm

Với Hakama nhuộm chàm, lần giặt đầu tiên nên ngâm trong nước lạnh, không dùng chất tẩy và giặt tay. Thực hiện lặp lại từ 4–6 lần để ổn định màu vải. Ở những lần giặt sau, bạn có thể dùng máy giặt với nhiệt độ tối đa 30°C. Do đặc tính dễ phai màu, Hakama nhuộm chàm cần được giặt riêng, không giặt chung với quần áo khác để tránh lem màu.

Không nên sử dụng máy sấy hoặc phơi trực tiếp dưới ánh nắng mạnh. Thay vào đó, hãy phơi ở nơi thoáng gió, giũ thẳng các nếp gấp. Nếu cần, có thể dùng kẹp để cố định nếp khi phơi, giúp giữ form trang phục tốt hơn.

6.2 Cách gấp

Số lượng nếp gấp trên Hakama khiến việc gấp và ủi trở nên khá phức tạp. Tuy nhiên, nếu nắm đúng cách, quá trình này sẽ dễ thực hiện hơn nhiều.

Hakama có tổng cộng 7 nếp gấp, gồm 5 nếp phía trước và 2 nếp phía sa. Do thiết kế đối xứng, khi gấp cần đảm bảo sự cân bằng giữa hai bên trái – phải.

Cách thực hiện như sau:

Bước 1: Trải Hakama phẳng trên mặt sàn, vuốt thẳng toàn bộ các nếp gấp ở cả phía trước và phía sau.

Bước 2: Gấp lần lượt hai bên trái và phải dọc theo chiều dài trang phục.

Bước 3: Tiếp tục gấp từ dưới lên trên theo từng bước để tạo thành hình vuông gọn gàng.

Bước 4: Đặt dây dài theo đường chéo, sau đó gấp lại sao cho vừa với khối vuông đã tạo, thực hiện lần lượt cho từng bên.

Bước 5: Cuối cùng, đặt dây ngắn chéo lên dây dài, luồn xuống dưới hai vòng và lặp lại tương tự với bên còn lại.

7 So sánh Hakama, Kimono và Yukata

Hakama, Kimono và Yukata đều là những trang phục truyền thống quen thuộc của Nhật Bản, nhưng mỗi loại lại mang thiết kế, cách mặc và mục đích sử dụng riêng. Cùng khám phá sự khác biệt giữa ba kiểu trang phục này để hiểu rõ hơn về nét đặc trưng của từng loại.

Ngày nay, Hakama vẫn xuất hiện trong nhiều dịp quan trọng và giữ vai trò đặc biệt trong văn hóa Nhật. Dù trải qua nhiều thay đổi, Hakama vẫn giữ nguyên giá trị truyền thống. Nếu bạn muốn tận mắt chiêm ngưỡng và trải nghiệm, đừng quên chuẩn bị balo đầy đủ để chuyến hành trình khám phá Nhật Bản thêm trọn vẹn.