Khám phá phường Thủ Dầu Một với dấu ấn lịch sử, văn hóa giữa đô thị

1 Phường Thủ Dầu Một được sáp nhập từ những phường cũ nào?

Từ ngày 1.7.2025, sau khi Bình Dương hợp nhất với TP.HCM, khu vực Thủ Dầu Một chính thức trở thành phường Thủ Dầu Một. Đơn vị hành chính mới này được hình thành trên cơ sở sáp nhập các phường Phú Cường, Chánh Nghĩa, Phú Thọ cùng một phần phường Hiệp Thành và Chánh Mỹ của thành phố Thủ Dầu Một trước đây. Tổng diện tích phường đạt 15,6 km², với quy mô dân số 88.132 người.

Trung tâm hành chính của phường hiện đặt tại khu vực Phú Cường cũ. Trụ sở Đảng ủy, HĐND và UBND phường nằm trên khu gò cao ven sông Sài Gòn – nơi gắn liền với nguồn gốc tên gọi Thủ Dầu Một. Đây từng là trung tâm hành chính của tỉnh Sông Bé, tỉnh Bình Dương và thành phố Thủ Dầu Một qua nhiều giai đoạn lịch sử.

Phường Thủ Dầu Một nằm ở phía Tây Nam của tỉnh Bình Dương trước đây, tiếp giáp trực tiếp với sông Sài Gòn ở hướng Tây. Từ khu vực này, việc di chuyển đến các phường trung tâm của TP.HCM như Bến Thành hiện nay mất khoảng một giờ đồng hồ.

2 Lịch sử của tên gọi Thủ Dầu Một

Theo Hội Khoa học Lịch sử Bình Dương, tên gọi Thủ Dầu Một xuất phát từ cách gọi dân gian, kết hợp giữa “Thủ” chỉ đồn binh trấn giữ trên gò cao và “Dầu Một” chỉ vùng đất có nhiều cây dầu mọc tập trung. Tên gọi này đã xuất hiện trước năm 1869, khi Thủ Dầu Một còn là một đơn vị hành chính cấp hạt, trực thuộc tổng Bình Điền, huyện Bình An trong thời kỳ Pháp thuộc.

Đến năm 1876, Đô đốc Dupré ban hành nghị định chia khu vực ngoại vi Sài Gòn thành năm tiểu khu, gồm Tây Ninh, Thủ Dầu Một, Biên Hòa, Bà Rịa và Gia Định. Năm 1899, hệ thống tiểu khu được chuyển đổi thành cấp tỉnh, và tỉnh Thủ Dầu Một khi đó bao gồm 12 tổng với 8 làng trực thuộc.

Theo tư liệu lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Dương cũ, năm 1951, nhằm thống nhất công tác chỉ đạo chiến trường, Xứ ủy Nam Bộ quyết định hợp nhất hai tỉnh Thủ Dầu Một và Biên Hòa thành tỉnh Thủ Biên. Đến năm 1955, hai tỉnh được tách ra theo tên gọi cũ, nhưng đến năm 1960 lại tiếp tục sáp nhập trở lại thành tỉnh Thủ Biên.

Sau nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính, năm 1972, tỉnh Thủ Dầu Một được tái lập và tồn tại cho đến thời điểm miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước thống nhất. Năm 1976, tỉnh Sông Bé ra đời, Thủ Dầu Một trở thành trung tâm huyện lỵ với tên gọi thị xã Thủ Dầu Một, sau đó phát triển thành thành phố Thủ Dầu Một thuộc tỉnh Bình Dương cũ, và đến nay chính thức là phường Thủ Dầu Một của TP.HCM.

3 Những công trình mang dấu ấn văn hóa – lịch sử ở phường Thủ Dầu Một

Thủ Dầu Một là vùng đất có lớp trầm tích lịch sử dày. Từ đó hình thành một đời sống văn hóa phong phú, ảnh hưởng rõ lên sinh hoạt vật chất lẫn tinh thần của người dân địa phương.

3.1 Chùa Hội Khánh

Chùa Hội Khánh là ngôi chùa gần 285 năm tuổi, do thiền sư Đại Ngạn khai sơn vào năm Tân Dậu 1741. Đến năm 1861, chùa bị thực dân Pháp phá hủy. Sau đó, thiền sư Thích Giác Đắc đứng ra dựng lại. Đây cũng là nơi cụ Nguyễn Sinh Sắc - thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh - cùng nhiều chí sĩ yêu nước tham gia hoạt động cách mạng trong giai đoạn khoảng 1923 - 1926.

3.2 Nhà thờ Chánh tòa Phú Cường

Cách chùa Hội Khánh không xa là nhà thờ Chánh tòa Phú Cường. Công trình được xây dựng từ năm 1864, rồi được xây dựng lại và khánh thành năm 2014 theo phong cách Gothic châu Âu hiện đại. Nhà thờ trở thành một biểu tượng tôn giáo quen thuộc, đồng thời là điểm check-in nổi tiếng. Nằm trên gò đất cao khoảng 4m, công trình dễ nhận ra từ xa và tạo nên dấu ấn thị giác cho không gian đô thị.

3.3 Chùa Bà Thiên Hậu

Chùa Bà Thiên Hậu do cộng đồng người Hoa ở Thủ Dầu Một xây dựng từ năm 1923, với sự góp mặt của nhiều bang như Quảng Đông, Triều Châu, Phú Kiến và bang Hẹ. Kiến trúc chùa mang đậm bản sắc Hoa, được dựng theo kiểu chữ Tam, gồm ba dãy nhà. Chính điện là nơi thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu. Hai dãy hành lang Đông - Tây được dùng làm nơi hội họp và lưu trữ đồ đạc.

3.4 Nhà cổ Trần Công Vàng

Nhà cổ Trần Công Vàng là một trong những ngôi nhà xưa cũ ở Bình Dương có kiến trúc nghệ thuật độc đáo. Công trình này vừa được xem là một di tích lịch sử, nơi thờ tự sinh sống của gia tộc họ Trần. Có bề dày lịch sử hơn 130 năm tuổi, Nhà cổ ông Trần Công Vàng đã chứng kiến biết bao thăng trầm và sự đổi thay của thành phố Thủ Dầu Một. Cho dù công trình đã trả qua tuổi đời hơn trăm năm nhưng hiện giờ vẫn có người ở.

4 Nét văn hóa đặc sắc của vùng đất Thủ Dầu Một

Từ nền truyền thống lâu đời, Thủ Dầu Một hình thành những nét văn hóa đặc sắc, hào sảng. Ngày nay, điều đó thể hiện rõ qua lễ hội rằm tháng Giêng được địa phương tổ chức hằng năm. Nổi bật nhất là lễ rước kiệu Bà Thiên Hậu là một sự kiện tâm linh lớn của cộng đồng người Hoa đã gắn bó tại đây hơn một thế kỷ. Vào chiều 15 tháng Giêng, hàng vạn người từ nhiều nơi đổ về tham gia tuần hành và xin lộc đầu năm. Sau khi kiệu được đưa ra khỏi miếu, đoàn rước diễu hành khoảng 3 tiếng quanh trung tâm Thủ Dầu Một.

Người dân còn gọi đây là “lễ hội miễn phí”. Bởi khách hành hương từ khắp tỉnh thành khi về đây thường được hỗ trợ miễn phí nhiều thứ, từ đồ ăn, nước uống cho đến xe ôm, sửa xe.

5 FAQ - Các câu hỏi thường gặp về phường Thủ Dầu Một

5.1 Phường Thủ Dầu Một được sáp nhập từ những phường nào?

Phường Thủ Dầu Một được sáp nhập từ các phường Phú Cường, Chánh Nghĩa, Phú Thọ cùng một phần phường Hiệp Thành và Chánh Mỹ của thành phố Thủ Dầu Một trước đây.

5.2 Phường Thủ Dầu Một có những công trình lịch sử tiêu biểu nào

Nổi bật nhất là chùa Hội Khánh, nhà thờ Chánh tòa Phú Cường và chùa Bà Thiên Hậu, đều gắn với các giai đoạn lịch sử quan trọng.

5.3 Lễ hội lớn nhất ở phường Thủ Dầu Một là gì

Lễ rước kiệu Bà Thiên Hậu vào rằm tháng Giêng là sự kiện tâm linh lớn, thu hút hàng vạn người tham gia mỗi năm.

Phường Thủ Dầu Một không chỉ là một đơn vị hành chính mới, mà còn là nơi hội tụ nhiều lớp lịch sử và văn hóa đặc trưng của vùng đất Nam Bộ. Từ trung tâm hành chính ven sông Sài Gòn đến các công trình tôn giáo lâu đời, mỗi điểm dừng đều gắn với một câu chuyện riêng. Khi di chuyển tham quan các khu vực này, mang có thể mang theo một chiếc balo gọn nhẹ, tiện dụng để bạn thoải mái suốt hành trình khám phá.