Du lịch Tương Dương, vùng cao xứ Nghệ hoang sơ ít người biết

1 Tương Dương ở đâu và có gì đặc biệt?

Tương Dương là một huyện miền núi ở phía Tây Nghệ An, có tổng diện tích hơn 281.129 ha, chiếm khoảng 17% diện tích tỉnh Nghệ An, gồm 18 xã và thị trấn, cư dân thuộc 6 dân tộc: Thái, Kinh, Khơ Mú, Mông, Ơ Đu và Tày Poọng.

Con số 6 dân tộc cùng sinh sống trên một vùng đất đó thôi là đủ để mình hứng thú rồi. Mỗi tộc người mang theo tập tục, ngôn ngữ và ẩm thực riêng, tạo nên một bức tranh văn hóa đa màu sắc mà không phải điểm đến nào ở Nghệ An cũng có được.

Tương Dương còn là nguồn gốc của dòng sông Cả và nằm trong khu dự trữ sinh quyển lớn nhất Đông Nam Á. Tại đây có 4 công trình thủy điện được xây dựng như Thủy điện Bản Vẽ, Khe Bố, Yên Thắng và Xóng Con. Và chính những công trình thủy điện tạo ra hồ nước mênh mông đó lại vô tình tạo nên phong cảnh đẹp đến ngỡ ngàng. Huyện này thu hút du khách đến trải nghiệm dịch vụ du thuyền, khám phá đảo và thưởng thức đặc sản núi rừng.

Mình đến Tương Dương từ thành phố Vinh, theo quốc lộ 7 men theo sông Lam uốn khúc. Đường đi khoảng hơn 150km nhưng cảnh hai bên cứ thay đổi liên tục, từ đồng bằng bắt đầu nhường chỗ cho núi đồi rồi dần trở thành những vách đá xanh rì dựng đứng hai bên, không lúc nào mình thấy buồn chán.

2 Đền Vạn Cửa Rào: Ngôi đền đứng giữa nơi ba dòng sông gặp nhau

Địa chỉ: xã Xá Lượng, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An. Vào cửa miễn phí.

Điểm đầu tiên mình tìm đến là Đền Vạn Cửa Rào, và mình phải nói thật là khung cảnh nơi đây đẹp hơn mình tưởng rất nhiều.

Đền nằm giữa ngã ba sông, tại vị trí hợp lưu của dòng Nậm Mô, Nậm Nơn và nguồn của dòng Sông Lam. Đứng trước đền mà nhìn ra, mình thấy ba dòng nước từ ba hướng chảy về hòa làm một, núi rừng trùng điệp bao quanh, không khí tĩnh lặng chỉ có tiếng nước chảy và tiếng gió thổi qua tán cây. Cái cảm giác đó thật khó tả, vừa uy nghiêm vừa bình yên theo một cách rất lạ.

Đây là nơi thờ cúng đức tướng quân Đoàn Nhữ Hài, một danh tướng tài ba trong thời kỳ nhà Trần, người có thành tựu đáng kể trong việc chống lại giặc Ai Lao và bảo vệ khu vực phía tây nam Xứ Nghệ. Nghe câu chuyện lịch sử đó, mình càng thêm kính trọng ngôi đền này. Một vùng đất biên ải xa xôi mà vẫn được ghi nhớ và thờ phụng qua bao thế kỷ, điều đó nói lên rất nhiều về ý chí và lòng biết ơn của người dân nơi đây.

Lễ hội tại Đền Vạn Cửa Rào bao gồm một số hoạt động quan trọng như: Lễ khai quang, Lễ yết cáo, Lễ rước, Lễ đại tế và Lễ tạ ơn. Ngoài ra, hội còn có các hoạt động dân gian và văn nghệ như biểu diễn văn nghệ cộng đồng, tổ chức trò chơi và trình diễn dân gian như nhảy sạp, múa cồng chiêng, khắc luống, hát dân ca, múa khèn, kéo co, tung còn, đi cà kheo và thả đèn hoa đăng tại ngã ba sông.

Mình chưa có dịp đến đúng lễ hội nhưng chỉ nhìn mặt sông phẳng lặng trong buổi chiều tà và tưởng tượng cảnh thả đèn hoa đăng lung linh xuống nơi ba con sông gặp nhau, mình đã thấy được không khí nô nức ngày trẩy hội rồi. Đây chắc chắn là một trải nghiệm mình sẽ phải quay lại để tận mắt chứng kiến.

3 Rừng săng lẻ Tam Đình: Khu rừng nguyên sinh mà mình không muốn rời

Nếu Đền Vạn Cửa Rào là chốn tâm linh khiến lòng người trở nên trầm tĩnh, thì rừng săng lẻ Tam Đình là nơi đánh thức tất cả các giác quan của mình theo một cách hoàn toàn khác.

Rừng Săng Lẻ Tương Dương tọa lạc tại xã Tam Đình, huyện Tương Dương, tỉnh Nghệ An, có tổng diện tích 70ha và được chính quyền địa phương và người dân bảo vệ nghiêm ngặt.

Cây săng lẻ là loài cây đặc trưng của vùng núi Tây Nghệ An, thân cây thẳng và cao vút, vỏ trơn nhẵn với màu xám bạc mịn màng. Khi mình bước vào rừng, ánh sáng lọc qua tán cây cao tạo thành những vệt sáng xiên xiên như những sợi chỉ vàng buông xuống, và mùi đất ẩm, mùi lá mục hòa quyện với không khí trong lành đến mức mình chỉ muốn đứng im một chỗ mà hít thở mãi.

Du khách đến Rừng Săng Lẻ Tương Dương có thể tận hưởng không khí trong lành, tản bộ dọc đường hành lang rừng và khám phá vẻ đẹp thiên nhiên hoang dã. Ngoài ra, cũng có các hoạt động như cắm trại và dạo chơi trong rừng để khám phá văn hóa địa phương.

Mình dành cả buổi sáng ở đây, đi chậm theo những lối mòn, nghe tiếng chim rừng, thi thoảng dừng lại ngước nhìn những tán cây khép lại trên đầu như một vòm nhà khổng lồ của tự nhiên. Đây là kiểu trải nghiệm không cần nhiều dịch vụ, không cần hướng dẫn phức tạp, chỉ cần một đôi giày tốt và sự sẵn lòng bước chậm lại.

4 Đặc sản Tương Dương: Những hương vị chỉ có ở miền tây Nghệ An

Ăn uống ở Tương Dương là một trải nghiệm mình không thể bỏ qua.

4.1 Nậm pịa

Nậm pịa là món ăn khá đặc biệt của dân tộc Thái tại Nghệ An, được tạo ra từ dịch trong ruột non của các loài động vật như bò, ngựa, trâu. Với hương vị đắng đặc trưng nhưng lại mang đến cảm giác bùi và thơm, Nậm pịa thường được sử dụng để chấm xôi, kết hợp với các món luộc, nướng hoặc thậm chí sử dụng để làm nộm.

Mình thú thật rằng lần đầu nghe mô tả thì hơi ngần ngại, nhưng khi đã thử rồi mới hiểu tại sao Nậm pịa là một món ăn không thể thiếu trong những dịp đặc biệt hoặc khi tiếp đón khách quý của người Thái. Cái vị đắng ban đầu qua đi nhanh, và cái gì đó thơm bùi còn lại làm bạn cứ muốn chấm thêm.

4.2 Rêu đá: Món quà của suối nguồn

Sau khi hoàn thành quá trình chế biến, món rêu suối được gói gọn trong lá chuối xanh đã được rửa sạch, sau đó được hấp bằng nồi hông thủ công. Khi mùi thơm của nồi hông lan tỏa, chứng tỏ rêu đã chín, chỉ cần bóc lá chuối và thưởng thức thôi.

Mùi thơm của lá chuối hòa với mùi rêu chín là thứ mình không tìm thấy ở bất kỳ thành phố nào. Ăn rêu đá mà cảm giác như mình đang ăn cả con suối mát lạnh của núi rừng vào lòng, thanh và tinh khiết.

4.3 Măng đắng: Vị rừng đặc trưng không lẫn vào đâu

Măng đắng là một món ăn đặc sản nổi tiếng của xứ Nghệ. Để thu hoạch loại măng đắng này, người dân phải vào rừng để tìm và lấy về. Măng đắng thường được luộc và ăn kèm với mắm tôm để có một hương vị tuyệt vời.

Cái vị đắng của măng gặp cái mặn mòi của mắm tôm tạo ra một sự kết hợp nghe qua thì lạ, nhưng thực ra lại rất hài hòa và hao cơm đến mức mình ăn thêm hai bát lúc nào không hay.

4.4 Bánh ngào: Ngọt mật mía giữa trời núi

Bánh ngào là một món ăn được làm từ bột nếp kết hợp với nhân đậu xanh hoặc đậu đỏ, đây là món ăn chơi nổi tiếng xứ Nghệ. Người ta trước tiên xay bột nếp và làm thành những viên nhỏ tương tự như bánh nếp rán. Sau đó, nấu một nồi nước sôi và cho bánh vào nấu, chờ đến khi bánh nổi lên là chín, ăn chung với mật mía. Nếu muốn bánh thêm thơm ngon, chúng ta cũng có thể thêm một chút gừng trong quá trình nấu, khi ăn nguội sẽ càng ngon hơn.

Mình ăn bánh ngào vào buổi tối ngồi trước sân nhà người dân, gió núi thổi nhẹ, chén bánh nóng bốc hơi với mùi gừng thơm thoảng, mật mía sóng sánh vàng óng. Giản dị vậy thôi mà sao cứ nhớ mãi.

4.5 Bánh gai xứ Dừa

Bánh gai xứ Dừa là một loại đặc sản nổi tiếng từ lâu của Nghệ An. Bằng cách trộn nhuyễn lá gai với bột nếp và mật mía, sau đó cho nhân đậu vào gói kín và hấp chín, người ta tạo ra những chiếc bánh thơm ngon tuyệt vời.

Mình mua một ít bánh gai mang về làm quà và bị người nhà xin thêm ngay lập tức. Màu đen bóng của vỏ bánh, mùi thơm của lá gai hòa với vị ngọt dẻo của nhân đậu, ăn một miếng là hiểu tại sao bánh này đã tồn tại qua bao nhiêu thế hệ người xứ Nghệ.

5 Vài điều mình rút ra sau chuyến đi Tương Dương

Tương Dương không phải điểm đến có cơ sở hạ tầng du lịch hoàn chỉnh, không có resort hay khu nghỉ dưỡng sang trọng. Nhưng chính cái thô sơ, chân thật đó lại là thứ khiến mình trân trọng chuyến đi này hơn bất kỳ chuyến đi "có dịch vụ đầy đủ" nào.

Đường vào Tương Dương theo quốc lộ 7 từ Vinh tương đối tốt, nhưng một số tuyến vào bản sâu hơn có thể khó đi, đặc biệt sau mưa. Nên ưu tiên xe gầm cao nếu có thể.

Thời tiết Tương Dương mát mẻ hơn đồng bằng rõ rệt, nhưng buổi tối có thể lạnh, đặc biệt vào mùa đông. Chuẩn bị thêm một lớp áo mỏng là không thừa.

Người dân nơi đây hiếu khách và chân thành theo cái cách rất đặc trưng của miền núi, không khách sáo nhưng sẵn sàng giúp đỡ và chia sẻ.

Chuyến đi Tương Dương Nghệ An đã để lại mình nhiều kỉ niệm đáng nhớ. Ngã ba sông nơi Đền Vạn đứng lặng, rừng săng lẻ Tam Đình với những thân cây thẳng tắp như những chứng nhân của thời gian, những bát măng đắng và chén bánh ngào đơn sơ mà ấm lòng, tất cả tạo nên dáng hình một vùng đất mà mình nghĩ bất kỳ ai yêu thiên nhiên và văn hóa bản địa đều sẽ tìm thấy điều gì đó cho riêng mình.

Nếu bạn đang lên kế hoạch cho một chuyến đi khám phá miền Tây Nghệ An, đừng bỏ qua Tương Dương nhé. Và vì đường đi cần chuẩn bị khá kỹ, đặc biệt nếu bạn định trekking vào rừng săng lẻ hay di chuyển bằng xe đến các bản làng xa, một chiếc balo chắc chắn, chống nước và đủ ngăn đựng sẽ là người bạn đồng hành lý tưởng nhất.