Khám phá phường Gia Định với những di sản văn hóa, lịch sử

1 Phường Gia Định được sáp nhập từ những phường cũ nào?

Phường Gia Định được thành lập sau khi hợp nhất các phường 1, 2, 7 và 17 thuộc quận Bình Thạnh. Trụ sở của đơn vị hành chính mới đặt tại Quận đoàn Bình Thạnh, địa chỉ 134 Lê Văn Duyệt, phường 1.

Về địa lý, phường Gia Định kéo dài từ kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè đến đường Phan Đăng Lưu, nằm ngay vùng giáp ranh các phường trung tâm TP.HCM. Không gian nơi đây vừa hiện đại vừa cổ kính, vừa có chung cư cao tầng, hẻm nhỏ và cả những công trình tôn giáo, văn hóa đã đứng vững qua hàng chục năm.

Xem thêm: Chi tiết danh sách 168 phường, xã TP.HCM sau sáp nhập

Sau khi sáp nhập, trụ sở làm việc và trung tâm phục vụ hành chính công của phường Gia Định đều được đặt trên đường Lê Văn Duyệt. Hai địa điểm chỉ cách nhau vài trăm mét, thuận tiện cho cư dân khi giải quyết thủ tục.

Khi phường Gia Định được thành lập, cái tên này không chỉ là một địa danh mà còn gợi lại một thời kỳ phát triển rực rỡ của phương Nam, nơi từng là trung tâm hành chính, quân sự, văn hóa của miền Nam suốt nhiều thế kỷ.

2 Lịch sử của tên gọi Gia Định

Theo Gia Định Thành Thông Chí của Trịnh Hoài Đức, vào năm 1698, Chúa Nguyễn Phúc Chu lấy vùng đất Nông Nại (Cao Miên) lập thành phủ Gia Định. Từ mốc đó, tên gọi Gia Định đi qua nhiều lần điều chỉnh, đổi tên và nâng cấp theo từng giai đoạn lịch sử.

Trung tâm tỉnh lỵ Gia Định thời xưa nằm tại dinh Tỉnh trưởng Gia Định, hiện nay là trụ sở UBND quận Bình Thạnh, tọa lạc gần khu vực chợ Bà Chiểu.

Sau năm 1975, tỉnh Gia Định sáp nhập với Sài Gòn để hình thành thành phố Sài Gòn – Gia Định, rồi đến tháng 7/1976, đổi tên thành TP.HCM.

Từ thời điểm Gia Định hòa vào TP.HCM, tên gọi này dần không còn hiện diện trong các đơn vị hành chính. Nhưng với nhiều thế hệ cư dân, Gia Định chưa bao giờ mất đi mà vẫn nằm trong ký ức, trong cách người ta gọi tên vùng đất mình sống.

3 Những địa điểm nổi tiếng tại phường Gia Định

3.1 Cổng Gia Định cổ

Ngay tại giao lộ Phan Đăng Lưu – Đinh Tiên Hoàng, vẫn có một chiếc cổng cổ khắc nổi chữ Gia Định lặng lẽ đứng đó như một dấu chấm nhỏ của quá khứ vàng son.

Cổng nằm nép bên tường Trường THCS Trương Công Định, đối diện Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt, được xây bằng gạch nung, lợp mái ngói. Trên vòm cong là dòng chữ Gia Định nổi bật, một trong những biểu tượng hiếm hoi còn sót lại từ trước năm 1975. Bởi thế, không ít người dân và du khách khi đi ngang đều dừng mắt lại, tò mò về nguồn gốc và câu chuyện phía sau cánh cổng ấy.

3.2 Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt

Ngay đối diện chiếc cổng cổ Gia Định là Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt, một quần thể rộng hơn 18.500m², được ôm trọn bởi bốn tuyến đường Lê Văn Duyệt, Phan Đăng Lưu, Trịnh Hoài Đức và Vũ Tùng. Không gian nơi đây vừa trang nghiêm vừa tĩnh lặng, như một điểm neo lịch sử giữa lòng đô thị.

Lăng mộ của Tả quân Lê Văn Duyệt được xem là công trình có kiến trúc cổ nhất còn giữ được sự ổn định từ năm 1848 đến nay. Nằm song song với mộ Ông là phần mộ của Chánh thất Tả quân phu nhân Đỗ Thị Phẫn, tạo thành một bố cục cân đối, mang nét truyền thống rõ rệt.

Tả quân Lê Văn Duyệt (1764–1832) quê gốc Quảng Ngãi, từng hai lần được triều đình giao trọng trách làm Tổng trấn Gia Định trong các giai đoạn 1812–1815 và 1820–1832. Trong đời sống quan trường, ông nổi bật như một vị quan công minh, thanh liêm và chính trực. Ông lo cho dân, giữ yên vùng đất vaf góp phần mở rộng, phát triển vùng đất Nam Bộ.

Chính vì tài năng và công đức ấy, người dân dành cho ông sự kính trọng đặc biệt và gọi ông bằng cái tên thân thuộc: Ông Lớn. Khi ông qua đời vào năm 1832, người dân đã dựng lăng và thờ phụng cho đến tận hôm nay. Trong quan niệm dân gian, Tả quân dần trở thành một vị “Phúc thần”, linh thiêng và gần gũi, một biểu tượng của niềm tin và nghĩa tình.

Với giá trị lịch sử đặc biệt, Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt được công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia vào năm 1988, trở thành một trong những địa chỉ di sản quan trọng của TP.HCM.

3.3 Chợ Bà Chiểu

Gần Lăng Tả quân Lê Văn Duyệt là chợ Bà Chiểu, được xây dựng từ năm 1942, thuộc nhóm những khu chợ lâu đời nhất thành phố. Từng có thời, nơi đây là trung tâm giao thương sầm uất của vùng Gia Định cũ, nhộn nhịp từ sáng sớm đến tận chiều muộn.

Ngày nay, hoạt động buôn bán ở chợ đã bớt rộn ràng hơn trước. Sự xuất hiện của siêu thị và trung tâm thương mại khiến thói quen mua sắm thay đổi. Nhưng chợ vẫn tồn tại như một phần đời sống quen thuộc của cư dân khu vực.

Chợ Bà Chiểu hiện được chia thành 8 khu chính, bố trí cho gần 800 hộ kinh doanh với khoảng 40 ngành hàng. Khu chợ này đã tồn tại gần một thế kỷ, trải qua nhiều lần chỉnh trang và sửa chữa nhưng vẫn giữ được dáng dấp đặc trưng của chợ truyền thống Sài Gòn.

3.4 Không gian xanh mát dọc bờ kênh

Dọc theo tuyến Trường Sa - Hoàng Sa, những hàng cây xanh dày đặc mở ra một khoảng không gian thoáng đãng, mát mẻ. Mỗi mùa nắng nóng, nơi đây trở thành điểm dừng chân lý tưởng. Người dân tới đi bộ, tập thể dục, thư giãn. Và dần dần, đó cũng là một phần nhịp sống quen thuộc của phường Gia Định.

Phường Gia Định không chỉ mang một tên gọi cũ trở lại mà còn là một biểu tượng, ký ức còn sống trong lòng người Sài Gòn. Nếu bạn có dịp ghé Gia Định, hãy chuẩn bị một chiếc balo gọn nhẹ để tiện di chuyển qua chợ, ghé lăng, dạo bờ kênh thật thoải mái trong buổi khám phá Sài Gòn nhé.