Về Làng Hoàng Trù thăm quê ngoại Bác Hồ

1 Đường về làng Hoàng Trù, một làng quê bình dị giữa Nghệ An

Làng Hoàng Trù nằm tại xã Kim Liên (huyện Nam Đàn cũ), tỉnh Nghệ An. Từ thành phố Vinh, mình đi theo tỉnh lộ 46 khoảng 13 cây số thì tới ngã ba Mậu Tài. Rẽ trái vào một con đường nhựa uốn lượn nhẹ nhàng như một dải lụa, chỉ chừng hơn một cây số, mình đã thấy hiện ra trước mắt một làng quê yên bình với cây đa, bến nước, lũy tre xanh rì rào trong gió. Đó chính là làng Hoàng Trù, người dân địa phương vẫn quen gọi theo thổ âm là làng Chùa hay làng Trùa. Cái tên nghe gần gũi vậy thôi nhưng lại gắn liền với một trong những cái tên lớn nhất của lịch sử dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Mình đứng giữa con đường nhỏ, hít một hơi không khí trong lành của vùng quê, cảm giác như thời gian chậm lại hẳn so với cuộc sống ở thành phố.

>> Khám phá di tích Làng Sen quê Bác nổi tiếng xứ Nghệ

2 Cụm di tích nằm trong khu vườn xanh mát của quê ngoại Bác

Cụm di tích nơi Bác Hồ chào đời nằm trong một khu vườn khá rộng, khoảng 3.500 mét vuông. Ở đây có ba ngôi nhà, hai nhà tranh và một nhà ngói, mỗi ngôi nhà đều giữ lại những kỷ vật mộc mạc nhưng lại khiến mình xúc động không ngờ, như làm sống lại cả một thời thơ ấu của một con người vĩ đại.

Điểm đầu tiên mình ghé qua là nhà thờ chi nhánh họ Hoàng, phía sau ngôi nhà chính của cụ Hoàng Đường, ông ngoại của Bác. Ngôi nhà thờ này được dựng từ cuối thế kỷ 19, kiến trúc một gian chính hai gian phụ, làm bằng gỗ lim, mang dáng vẻ trang nghiêm cổ kính. Mình đứng trước hiên nhà, nhìn đôi câu đối khắc ghi truyền thống dòng họ, tự nhiên thấy lòng mình lắng lại, như đang chạm vào một phần của lịch sử mà trước đây chỉ đọc qua trang sách.

3 Ngôi nhà của ông bà ngoại, nơi tuổi thơ Bác được ấp ủ trong vòng tay gia đình

Đi tiếp vào trong, thấp thoáng sau hàng tre là ngôi nhà tranh năm gian của cụ Hoàng Đường và cụ Nguyễn Thị Kép, ông bà ngoại của Bác. Trước nhà là hai hàng mận hảo được xén tỉa gọn gàng, tạo nên một khung cảnh vừa giản dị vừa nền nã.

Mình được biết cụ Hoàng Đường là người hay chữ, dân trong vùng gọi là cụ Đồ An, từng dạy học ngay trong gian nhà này. Chính tại đây, cụ đã nhận nuôi và dạy dỗ chàng trai Nguyễn Sinh Sắc, sau này trở thành cha của Bác. Mỗi gian nhà có một công năng riêng, từ nơi dạy học, nơi tiếp khách uống trà ngâm vịnh thơ văn, đến gian buồng nơi cụ bà sinh hai cô con gái, trong đó có bà Hoàng Thị Loan, mẹ của Bác sau này.

Mình đứng lặng trước chiếc khung cửi cũ, tưởng tượng ra hình ảnh người mẹ trẻ ngày ngày dệt vải, vừa đưa võng ru con bằng những câu hò ví dặm. Có một cảm giác rất lạ, như thể mình đang nghe được tiếng thoi đưa vọng lại từ hơn một trăm năm trước.

4 Ngôi nhà nơi Bác Hồ cất tiếng khóc chào đời, khoảnh khắc khiến mình lặng người

Đây có lẽ là điểm dừng chân khiến mình xúc động nhất trong cả chuyến đi. Năm 1883, cụ Hoàng Đường đã dựng cho con gái Hoàng Thị Loan và con rể Nguyễn Sinh Sắc một ngôi nhà tranh ba gian làm chỗ ở riêng sau ngày cưới. Ngôi nhà đơn sơ ấy chính là nơi vào ngày 19/05/1890, cậu bé Nguyễn Sinh Cung, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã cất tiếng khóc đầu đời.

Trong nhà, mình thấy gian ngoài có án thư, nghiên mực, hộp bút lông, là nơi ông Nguyễn Sinh Sắc từng dùi mài kinh sử. Gian giữa có chiếc giường gỗ xoan nhỏ, dài chỉ khoảng 1,68 mét, trải chiếu mộc, với tấm màn vải mộc nhuộm nâu phía trước. Đứng trước chiếc giường nhỏ bé ấy, mình không khỏi nghĩ về một gia đình trẻ từng sống hạnh phúc giản dị nơi đây, và về cậu bé Nguyễn Sinh Cung những ngày đầu chập chững những bước đi đầu tiên bên chiếc rương gỗ, để rồi sau này những bước chân ấy đi xa đến tận bốn biển năm châu.

Gian trong còn có khung cửi của bà Hoàng Thị Loan, nơi người mẹ tảo tần vừa dệt vải vừa hát ru con những điệu dân ca thấm đẫm tình quê. Mình tự hỏi, có lẽ chính từ những lời ru ấy mà tâm hồn của một vĩ nhân đã được ươm mầm từ những ngày đầu tiên.

5 Gốc mít và những ký ức Bác trở về thăm quê

Một chi tiết nhỏ nhưng để lại trong mình nhiều cảm xúc là gốc mít vẫn còn đó trong vườn, gắn bó với tuổi thơ của Bác. Mình được biết Bác Hồ đã hai lần trở về làng Hoàng Trù sau khi rời quê đi tìm đường cứu nước. Lần đầu vào tháng 6 năm 1957, Bác trong bộ kaki bạc màu và đôi dép cao su quen thuộc, bước chầm chậm trên lối cũ, ánh mắt rưng rưng nhìn lại ngôi nhà tranh, chiếc chõng tre, cái nong, cái nia từng gắn bó với mình.

Lần thứ hai vào tháng 12 năm 1961, Bác trở lại không phải với vai trò một nguyên thủ, mà như một người con xa quê về thăm họ hàng, làng xóm, đi bộ vào làng, ân cần hỏi chuyện các cụ già, xoa đầu trẻ nhỏ. Đứng dưới gốc mít, mình hình dung lại khoảnh khắc ấy và thấy lòng mình cũng rưng rưng theo, dù mình chỉ là một người khách lạ ghé qua sau này rất lâu.

6 Cảm nhận của mình sau chuyến thăm quê ngoại Bác Hồ

Rời làng Hoàng Trù, mình mang theo một cảm giác rất khó tả, vừa bình yên vừa bồi hồi. Nơi đây là những ngôi nhà tranh đơn sơ, một khu vườn xanh mát, một làng quê như bao làng quê khác của Việt Nam. Nhưng chính sự giản dị ấy lại khiến mình thấy gần gũi và thấm thía hơn về cội nguồn của một con người đã đi vào lịch sử.

Nếu bạn có dịp ghé Nam Đàn, Nghệ An, mình nghĩ làng Hoàng Trù là một điểm dừng chân rất nên đến, không chỉ để tìm hiểu lịch sử mà còn để cảm nhận không khí làng quê yên bình hiếm có. Đường vào làng khá dễ đi, phù hợp cho cả gia đình hoặc nhóm bạn. Mình chỉ cần xách theo một chiếc balo gọn nhẹ, đựng vài thứ lặt vặt như nước uống, mũ và máy ảnh là đã có thể thong thả đi bộ tham quan cả cụm di tích trong vài giờ đồng hồ mà không thấy mệt. Hy vọng những chia sẻ này sẽ giúp bạn có thêm một gợi ý ý nghĩa cho chuyến đi Nghệ An sắp tới của mình.