Lễ hội Đền Cờn và tín ngưỡng thờ Tứ vị Thánh Nương

1 Lễ hội Đền Cờn là gì? Ở đâu?

Lễ hội Đền Cờn là một lễ hội truyền thống nổi tiếng của tỉnh Nghệ An, được tổ chức tại Đền Cờn (phường Quỳnh Phương, thị xã Hoàng Mai) nhằm tưởng nhớ và tôn vinh Tứ vị Thánh Nương. Đây là một trong những lễ hội lâu đời và lớn nhất của xứ Nghệ, có lịch sử hàng trăm năm gắn với tín ngưỡng dân gian và đời sống văn hóa của cư dân ven biển. Hằng năm, lễ hội thu hút đông đảo người dân địa phương và du khách từ nhiều nơi đến tham dự, chiêm bái và cầu bình an.

Lễ hội thường diễn ra từ ngày 19 đến 21 tháng Giêng âm lịch, với nhiều nghi lễ tâm linh và hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc như rước kiệu, tế lễ, đua thuyền, hát tuồng, chầu văn và các trò chơi truyền thống.

Đây cũng là dịp để người dân cầu mong:

- Biển yên sóng lặng

- Đánh bắt thuận lợi

- Mùa màng bội thu

- Cuộc sống bình an, may mắn

2 Nguồn gốc của lễ hội Đền Cờn

Nguồn gốc của lễ hội Đền Cờn gắn liền với truyền thuyết về Tứ vị Thánh Nương - bốn vị nữ thần được người dân vùng biển tôn thờ và coi là những vị thần linh thiêng bảo hộ cho ngư dân. Tín ngưỡng này hình thành từ một câu chuyện lịch sử, truyền thuyết xảy ra vào cuối thời nhà Nam Tống ở Trung Quốc.

Theo các tài liệu và thần phả lưu truyền tại đền, vào năm 1279, khi nhà Nam Tống thất bại trong cuộc chiến với quân Nguyên – Mông, vua Tống Đế Bính cùng nhiều quan quân đã nhảy xuống biển tự vẫn. Lúc này, Thái hậu Dương Nguyệt Quả, hai công chúa Triệu Nguyệt Khiêu, Triệu Nguyệt Hương và bà nhũ mẫu cũng gieo mình xuống biển để tuẫn tiết theo triều đình.

Sau đó, thi thể của họ trôi dạt đến cửa Cờn (Nghệ An). Người dân địa phương đã vớt lên, chôn cất và lập miếu thờ để tưởng nhớ. Theo thời gian, nhiều câu chuyện linh thiêng về sự phù hộ của các vị thần đối với những chuyến ra khơi bình an của ngư dân được truyền lại, khiến việc thờ phụng Tứ vị Thánh Nương ngày càng phổ biến.

Đến thời nhà Trần, đền Cờn được xây dựng để thờ các vị thần này và trở thành trung tâm tín ngưỡng lớn của cư dân ven biển Bắc Trung Bộ. Từ đó, lễ hội Đền Cờn ra đời nhằm tưởng nhớ công đức của Tứ vị Thánh Nương và cầu mong biển yên sóng lặng, cuộc sống bình an cho người dân.

Trải qua nhiều thế kỷ, tín ngưỡng thờ Tứ vị Thánh Nương không chỉ tồn tại tại Nghệ An mà còn lan rộng đến nhiều vùng ven biển và ven sông ở Bắc Trung Bộ và đồng bằng Bắc Bộ. 

3 Những hoạt động không thể bỏ lỡ khi đến lễ hội Đền Cờn

3.1 Dâng hương và tham gia các nghi lễ tâm linh

Khi du lịch Nghệ An và có dịp đến lễ hội Đền Cờn, hoạt động đầu tiên mà nhiều du khách và người dân địa phương tham gia là dâng hương tại đền để bày tỏ lòng thành kính với Tứ vị Thánh Nương. Trong những ngày diễn ra lễ hội, các nghi lễ truyền thống như lễ khai quang, lễ yết cáo, lễ khai hội, lễ đại tế và lễ tạ được tổ chức trang trọng theo nghi thức cổ truyền.

Không khí linh thiêng cùng tiếng trống, tiếng chiêng và các nghi thức tế lễ mang đậm màu sắc tín ngưỡng dân gian giúp người tham dự cảm nhận rõ nét đời sống tâm linh của cư dân vùng biển Nghệ An.

3.2 Xem lễ cầu ngư

Một trong những nghi lễ quan trọng và mang bản sắc riêng của lễ hội Đền Cờn là lễ cầu ngư. Nghi lễ này được tổ chức nhằm cầu mong các vị thần phù hộ cho biển yên sóng lặng, ngư dân ra khơi thuận lợi và đánh bắt được nhiều tôm cá. Lễ cầu ngư phản ánh niềm tin tâm linh sâu sắc của cộng đồng cư dân ven biển, đồng thời thể hiện sự gắn bó mật thiết giữa đời sống con người với biển cả. Khi tham dự nghi lễ này, du khách sẽ có cơ hội hiểu rõ hơn về văn hóa biển cũng như phong tục tín ngưỡng lâu đời của người dân xứ Nghệ.

3.3 Xem đua thuyền truyền thống sôi động

Đua thuyền là một trong những hoạt động được mong chờ nhất trong phần hội của lễ hội Đền Cờn. Các đội thuyền đến từ nhiều làng ven biển sẽ cùng tham gia thi đấu trong không khí náo nhiệt, thu hút đông đảo người dân và du khách đến xem và cổ vũ. Tiếng trống thúc giục, tiếng hò reo cổ vũ cùng những chiếc thuyền lao nhanh trên mặt nước tạo nên khung cảnh sôi động và đầy hào hứng. Hoạt động này không chỉ mang tính giải trí mà còn thể hiện tinh thần đoàn kết, sức mạnh tập thể và truyền thống gắn bó với sông nước của cư dân địa phương.

3.4 Thưởng thức các tiết mục nghệ thuật dân gian

Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, lễ hội Đền Cờn còn có nhiều chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian đặc sắc. Du khách có thể thưởng thức các loại hình nghệ thuật quen thuộc như hát tuồng, hát chèo, chầu văn hay các tiết mục văn nghệ truyền thống. Những màn biểu diễn này góp phần tái hiện đời sống văn hóa của người dân địa phương và tạo nên bầu không khí lễ hội rộn ràng, đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc.

3.5 Tham gia các trò chơi dân gian và hoạt động thể thao

Trong phần hội, nhiều trò chơi dân gian và hoạt động thể thao được tổ chức nhằm tạo không khí vui tươi cho lễ hội. Du khách có thể tham gia hoặc theo dõi các trò chơi như kéo co, đẩy gậy, thi đấu thể thao hay các hoạt động giao lưu cộng đồng khác. Những hoạt động này không chỉ giúp tăng thêm sự gắn kết giữa người dân và du khách mà còn góp phần giữ gìn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống lễ hội.

4 Một số lưu ý khi tham gia lễ hội Đền Cờn

Khi tham gia lễ hội Đền Cờn, du khách nên lưu ý một số điều quan trọng để chuyến tham quan diễn ra thuận lợi và thể hiện sự tôn trọng đối với không gian tâm linh của di tích. Dưới đây là một vài lưu ý bạn nên biết.

- Trang phục lịch sự: Bạn nên mặc trang phục gọn gàng, kín đáo khi vào đền để thể hiện sự tôn trọng không gian tâm linh. Đồng thời nên chọn quần áo thoải mái để thuận tiện di chuyển và tham gia các hoạt động lễ hội.

- Giữ thái độ trang nghiêm: Khi vào khu vực thờ cúng, cần nói chuyện nhẹ nhàng, tránh gây ồn ào để giữ không khí linh thiêng và tôn trọng những người đang hành lễ.

- Chuẩn bị lễ vật đơn giản: Khi dâng hương, du khách có thể chuẩn bị lễ vật như hương, hoa, trái cây hoặc bánh kẹo. Lễ vật không cần cầu kỳ, quan trọng nhất vẫn là lòng thành kính.

- Giữ gìn vệ sinh chung: Nên bỏ rác đúng nơi quy định, hạn chế xả rác bừa bãi để góp phần giữ gìn cảnh quan sạch đẹp cho khu di tích và lễ hội.

Hy vọng qua bài viết này, bạn đã hiểu rõ hơn về lễ hội Đền Cờn cũng như những giá trị văn hóa và tâm linh đặc sắc của lễ hội truyền thống nổi tiếng tại Nghệ An. Nếu có dịp ghé thăm nơi đây vào dịp đầu xuân, đừng quên chuẩn bị vali gọn gàng để sẵn sàng cho hành trình khám phá lễ hội, trải nghiệm không khí rộn ràng và tìm hiểu thêm nhiều nét đẹp văn hóa địa phương.