Chem chép là gì? Đặc sản dân dã vùng duyên hải ngon khó cưỡng

1 Chem chép là gì?

Chem chép là cách gọi theo tiếng địa phương của một loại hải sản thân mềm hai mảnh vỏ, còn được biết đến với tên gọi vẹm hay hến biển. Về hình dáng, con chem chép có hình dạng gần giống nghêu, sò nhưng thon dài và nhẵn bóng hơn, lớp vỏ ngoài màu xám đen hoặc có hoa văn đặc trưng, kích cỡ trung bình chỉ bằng ngón chân cái.

Chem chép thuộc bộ Mytiloida, sống chủ yếu trong hang dưới bùn cát, thường bám chặt vào đá hoặc rễ cây ở vùng ven biển, cửa sông, nơi nước mặn và nước ngọt giao hòa. Chính đặc điểm sinh sống này khiến nhiều người phân biệt hai loại phổ biến:

• Chem chép biển sống ở vùng nước mặn ven biển và cửa sông.
• Chem chép sông thường được tìm thấy ở khu vực nước ngọt hoặc nước lợ, nơi bùn đất mềm dưới tán rừng ngập mặn.

Tại Việt Nam, chem chép phân bố nhiều ở các vùng duyên hải miền Trung và miền Nam như Quảng Bình, Quảng Nam, Đà Nẵng, Kiên Giang, Cà Mau. Đặc biệt tại ấp Phú Quý, xã Thanh Tùng, huyện Đầm Dơi, tỉnh Cà Mau, có hẳn một cộng đồng hàng chục hộ dân sống bằng nghề đào bắt loại hải sản này dưới những tán rừng ngập mặn ven biển.

>> Chem chép biển Quảng Bình, món hải sản dân dã thơm ngon đáng thử

Mùa chem chép ngon nhất thường rơi vào khoảng tháng 5 đến tháng 7 âm lịch, khi ấy chúng tích trữ nhiều dưỡng chất, thịt béo ngậy và ngọt hơn hẳn các thời điểm khác trong năm.

2 Nghề bắt chem chép của người dân miền biển

Ít đất sản xuất nông nghiệp, nhiều hộ dân vùng ven biển Đầm Dơi, Cà Mau đã chọn nghề bắt con chem chép để mưu sinh. Hang của chem chép thường có hình dạng giống số 8, sâu khoảng 30cm dưới lớp bùn. Người dân dùng dao bầu đào xuống gần tới vị trí chem chép nằm, sau đó dùng một chiếc móc sắt kéo lên. Những người có nhiều năm kinh nghiệm vẫn có thể bắt được trên dưới 10kg mỗi ngày, dù sản lượng đã suy giảm khá nhiều so với trước đây.

Về giá cả, chem chép hiện được thương lái thu mua với giá dao động khoảng 40.000 đến 50.000 đồng/kg. Vào những ngày được giá, người dân có thể kiếm được từ 200.000 đến 300.000 đồng, thậm chí hơn nửa triệu đồng mỗi ngày.

Điều đáng chú ý là những người làm nghề lâu năm ở địa phương đều có trách nhiệm với nguồn lợi tự nhiên, họ chỉ bắt những con đạt kích cỡ từ 30 đến 50 con/kg, còn những con chem chép nhỏ sẽ được thả lại để khai thác sau, giúp duy trì nguồn lợi bền vững cho những mùa sau.

3 Tác dụng của chem chép với sức khỏe

Không chỉ ngon miệng, chem chép còn được xếp vào nhóm hải sản có giá trị dinh dưỡng cao, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe:

• Giàu protein, ít chất béo: cung cấp lượng đạm cao trong khi chứa rất ít mỡ bão hòa, hỗ trợ xây dựng và phục hồi cơ bắp mà không gây gánh nặng mỡ thừa.
• Phòng ngừa loãng xương: nhờ giàu canxi và khoáng chất thiết yếu, giúp cải thiện độ chắc khỏe của xương.
• Hỗ trợ tạo máu: chứa sắt và các vi khoáng khác giúp tăng lượng hồng cầu, đặc biệt có lợi cho phụ nữ mang thai.
• Làm đẹp da: nhờ khoáng chất và chất chống oxy hóa tự nhiên, giúp cải thiện độ đàn hồi làn da.
• Hỗ trợ kiểm soát cân nặng: lượng chất béo thấp nhưng giàu đạm, phù hợp với thực đơn giảm cân.

4 Cách chọn mua chem chép tươi ngon

Để chọn được mẻ chem chép tươi ngon nhất, cần lưu ý một số điểm sau:

• Nên chọn những con có vỏ khép chặt, bề mặt nhẵn bóng, không bị nứt vỡ. Nếu thấy chem chép mở miệng, chạm nhẹ vào, con tươi sẽ khép vỏ lại nhanh, còn con đã chết hoặc yếu thì không phản ứng.
• Khi bóp nhẹ, nếu nước chảy ra đục tức là chem chép biển còn tươi, còn nước trong veo thường là chem chép đã để lâu ngày.
• Chem chép tươi có mùi tanh nhẹ tự nhiên của biển, ngược lại sẽ có mùi hôi khó chịu.
• Nếu mua tại chợ hoặc siêu thị, nên chọn loại còn ngậm chặt, có lớp vỏ ẩm và rêu bám tự nhiên, đó là dấu hiệu chem chép vừa được đánh bắt.

5 Cách sơ chế chem chép sạch bùn cát

• Ngâm chem chép trong nước vo gạo pha chút muối và vài lát ớt để loại bỏ bùn cát bên trong, đây là cách đơn giản giúp chem chép nhả sạch cát nhanh hơn.
• Cho thêm dao hoặc kéo kim loại vào thau ngâm để kích thích chem chép há miệng, đẩy hết cặn bẩn ra ngoài.
• Trong quá trình ngâm, vò nhẹ và thay nước thường xuyên để tránh mùi tanh hoặc sạn khi chế biến.
• Loại bỏ những con chết hoặc há miệng, nhặt bỏ sỏi đá lẫn bên trong.
• Sau khi ngâm, dùng bàn chải chà sạch lớp vỏ bên ngoài rồi rửa lại bằng nước sạch, để ráo trước khi chế biến.

6 Các món ăn ngon từ chem chép

6.1 Chem chép hấp sả

Đây là cách chế biến giữ trọn vị ngọt tự nhiên của chem chép, được rất nhiều người yêu thích. Sau khi sơ chế sạch, chem chép được hấp cùng sả đập dập, ớt tươi, một chút đường, bột ngọt và muối. Chem chép được hấp trên lửa lớn đến khi vỏ mở hết, dậy mùi thơm nồng của sả là hoàn thành. Khi ăn, có thể chấm cùng nước mắm gừng hoặc muối tiêu chanh để tăng độ đậm đà, món này đặc biệt thích hợp cho những ai thích hải sản thanh nhẹ, không ngấy.

6.2 Chem chép xào sả ớt

Món xào đậm đà này chinh phục người ăn nhờ vị cay nồng của sả ớt hòa quyện cùng vị ngọt tự nhiên của thịt chem chép. Chem chép sau khi sơ chế được xào nhanh tay trên lửa lớn cùng sả bằm, ớt tươi, nêm nếm thêm gia vị vừa ăn. Khi chem chép mở miệng, thịt săn lại và thấm đều gia vị là có thể dùng nóng cùng cơm trắng hoặc nhâm nhi cùng bạn bè.

6.3 Chem chép nướng mỡ hành

Món ăn nổi bật nhờ mùi thơm béo ngậy của mỡ hành kết hợp cùng vị ngọt thịt chem chép. Sau khi tách thịt, xếp chem chép lên vỉ nướng, rưới mỡ hành, rắc thêm chút tiêu rồi nướng trên than hồng. Khi mỡ hành sôi lăn tăn, phần mép chem chép hơi cháy xém tỏa hương thơm lừng, món này ăn nóng là ngon nhất.

6.4 Chem chép xào tỏi

Một trong những món dễ thực hiện nhất nhưng hương vị không kém phần đậm đà. Phi thơm tỏi băm trong chảo dầu, cho chem chép vào đảo nhanh tay trên lửa lớn, nêm nếm thêm dầu hào, đường và bột ngọt. Khi chem chép mở miệng, thịt săn lại, có thể thêm chút bơ để tăng độ béo, ăn kèm rau húng quế cùng cơm trắng hoặc rau răm, muối tiêu chanh.

6.5 Cháo chem chép

Món ăn bổ dưỡng, phù hợp cho trẻ nhỏ, người lớn tuổi hoặc những người có thể trạng yếu. Gạo tẻ hoặc gạo nếp được ninh nhừ, sau đó cho thịt chem chép đã xào sơ vào, nêm nhẹ với muối, tiêu, hành lá để giữ vị thanh ngọt.

6.6 Canh chem chép

Nếu yêu thích sự thanh mát, canh chem chép là lựa chọn tuyệt vời. Nước luộc chem chép được tận dụng làm nước dùng, thêm cà chua, cải xanh, gừng hoặc me để tạo vị chua nhẹ, cho chem chép vào nấu chín vừa tới để giữ độ ngọt thịt. Món canh này giải nhiệt cực tốt, thích hợp vào những ngày thời tiết oi bức.

7 Cách bảo quản chem chép

• Bảo quản ngắn hạn: sau khi ngâm với nước muối loãng và để ráo nước, cho chem chép vào hộp hoặc bọc kín rồi để trong ngăn mát tủ lạnh ở nhiệt độ khoảng 4 đến 8 độ C, có thể giữ tươi khoảng 1 ngày.
• Bảo quản dài hạn: nếu chưa dùng ngay, cho chem chép vào túi hoặc hộp kín rồi cấp đông để kéo dài thời gian bảo quản, chỉ nên rã đông một lần và không cấp đông lại để tránh ảnh hưởng đến chất lượng thịt.

Không nên để chem chép tiếp xúc với thực phẩm có mùi mạnh vì dễ bị nhiễm mùi, tốt nhất nên chế biến sớm để giữ trọn vị ngọt tự nhiên và độ tươi ngon.

Với hương vị đậm đà tự nhiên, cách chế biến đa dạng và giá thành phải chăng, chem chép xứng đáng là một lựa chọn hải sản không thể bỏ qua trong bữa cơm gia đình hay những buổi tụ họp bạn bè. Nếu có dịp ghé thăm các vùng biển miền Trung hay miền Nam như Đà Nẵng, Quảng Nam hay Cà Mau, bạn đừng quên xách theo chiếc balo gọn nhẹ của MIA để rong ruổi khắp các khu chợ hải sản ven biển, tự tay chọn lựa những mẻ chem chép tươi ngon nhất và thưởng thức trọn vẹn hương vị dân dã của vùng duyên hải này nhé.