Chùa Giải Oan Yên Tử, điểm dừng chân đầu tiên về đất Phật

1 Chùa Giải Oan tọa lạc ở đâu?

Chùa Giải Oan nằm tựa lưng vào núi Ngọc, một ngọn núi thuộc Tổ sơn của quần thể Yên Tử, phía trước là dòng suối Giải Oan chảy róc rách suốt ngày đêm. Chính sự kết hợp giữa vách núi vững chãi phía sau và dòng suối trong lành phía trước đã tạo nên một không gian vừa thanh tịnh vừa linh thiên.

Bên phải chùa là đoạn dốc Hạ Kiệu, gắn liền với câu chuyện Hoàng đế Trần Anh Tông mỗi lần đến thăm vua cha đều xuống kiệu, tự mình đi bộ lên núi để bày tỏ lòng thành kính. Vào mùa xuân, cảnh sắc nơi đây càng thêm rực rỡ với sắc mai vàng, mẫu đơn đỏ cùng những khóm lan khoe sắc quanh sân chùa.

2 Dấu ấn lịch sử qua bao đời

2.1 Sự tích chùa Giải Oan Yên Tử

Đây có lẽ là phần khiến nhiều người tò mò tìm hiểu nhất khi nhắc đến ngôi chùa này. Câu chuyện bắt đầu vào năm 1308, khi Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông, sau khi đã nhường ngôi, quyết định rời kinh thành để lên Yên Tử xuất gia, chuyên tâm tu hành theo con đường Phật pháp.

Thế nhưng với ý chí đã quyết, vua Trần Nhân Tông từ chối lời thỉnh cầu và khuyên họ trở về kinh thành. Không thể lay chuyển được lòng vua, vì quá đau buồn và trung thành nên các cung tần mỹ nữ đã trẫm mình xuống dòng Hồ Khê dưới chân núi Yên Tử.

Khi hay tin, nhà vua vô cùng thương xót, liền lập đàn tràng ngay tại nơi này để cầu siêu, giải kết oan hồn cho những người đã khuất. Về sau, chính nơi lập đàn tràng ấy được xây dựng thành ngôi chùa mang tên Giải Oan như ngày nay. Còn dòng Hồ Khê cũng được người đời gọi là suối Giải Oan, tượng trưng cho sự giải thoát và an ủi những linh hồn trung trinh.

2.2 Ý nghĩa tên chùa Giải Oan

Theo giáo lý nhà Phật, hai chữ Giải Oan mang ý nghĩa cởi bỏ những mối kết buộc oan trái để linh hồn có thể thoát khỏi vòng sinh tử luân hồi. Chính vì gắn liền với câu chuyện đầy tính nhân văn này, chùa Giải Oan Yên Tử ngày nay trở thành điểm khởi đầu quan trọng trong hành trình hành hương lên chốn Phật pháp.

2.3 Lịch sử hình thành và những lần trùng tu

Chùa xưa vốn được dựng ngay trên nền đàn tràng mà vua Trần Nhân Tông lập để cầu siêu năm nào. Trải qua nhiều biến động lịch sử, ngôi chùa đã được trùng tu, tôn tạo qua nhiều giai đoạn khác nhau để giữ gìn giá trị tâm linh cho đến hôm nay.

Năm 1994, Ngôi Chính Điện được xây dựng lại trên nền Nhà Tổ xưa, nhờ công đức của Ni trưởng Chân Đức cùng đông đảo Phật tử trong và ngoài nước. Đến năm 2003, Điện Mẫu tiếp tục được tôn tạo trên nền ngôi chùa cũ. Đây cũng là công trình đặc biệt quan trọng, bởi Điện Mẫu tại chùa Giải Oan chính là nơi duy nhất trong toàn bộ Khu di tích Yên Tử thờ thân mẫu của vua Trần Nhân Tông, tức Nguyên Thánh Thiên Cảm hoàng thái hậu, người vốn là em gái của Hưng Đạo Đại Vương Trần Hưng Đạo. Sau đó, đến năm 2010, Nhà Tổ được xây dựng thêm, hoàn thiện dần quần thể kiến trúc của ngôi chùa như hiện tại.

3 Kiến trúc và hệ thống tượng thờ ở chùa Giải Oan

3.1 Kiến trúc chùa Giải Oan mang đậm dấu ấn thời Trần

Hiện nay, quần thể chùa Giải Oan gồm nhiều hạng mục công trình như chùa chính, nhà Mẫu, nhà sắp lễ và nhà Ni, mỗi công trình đều mang một nét kiến trúc riêng nhưng vẫn hài hòa trong tổng thể chung.

Chùa chính có kết cấu hình chữ Đinh, gồm tiền đường 5 gian với 4 mái, các đầu đao được tạo hình lá lật và tản mây uốn cong tinh xảo, mang đậm phong cách kiến trúc cổ truyền. Phần hậu cung gồm 1 gian, mái lợp ngói vẩy, trên bờ nóc đắp nổi bốn chữ đại tự Giải Oan Thiền Tự.

Hệ thống vì kèo bằng bê tông giả gỗ khá vững chắc, gồm 14 cột cái và 18 cột quân, cửa ra vào làm từ gỗ theo kiểu thượng song hạ bản, hai gian chái có cửa sổ hình tròn khắc chữ thọ. Phía trước chùa còn có một lầu hương hai tầng tám mái, nơi đặt bát hương đá lớn cùng hai cây đèn đá để Phật tử thắp hương lễ bái.

Nhà Mẫu nằm ở phía bên phải chùa chính, cũng có kết cấu chữ Đinh với hậu cung 1 gian, tiền đường 3 gian, 4 mái, đầu đao hình lá lật và tản mây tương tự chùa chính. Mái nhà Mẫu lợp ngói mũi hài, khung vì kèo bằng gỗ chắc chắn với 4 cột cái và 14 cột quân. Hai gian bên có cửa sổ chấn song giúp không gian thêm thông thoáng. Trước nhà Mẫu có đặt hương án đá cùng bát hương và hai cây đèn để Phật tử thắp hương trước khi vào lễ Mẫu.

3.2 Hệ thống tượng thờ tại chùa Giải Oan

Một trong những điều khiến mình đặc biệt ấn tượng khi tìm hiểu về ngôi chùa này chính là hệ thống tượng thờ được bài trí rất bài bản theo đúng cách thức thờ tự truyền thống của các chùa miền Bắc Việt Nam.

Tại khu vực Chính điện, các pho tượng được sắp xếp theo từng hàng từ trên xuống. Hàng trên cùng là Tam thế Phật, tiếp đến là bộ Di Đà tam tôn, rồi đến Dược Sư tam tôn. Hàng thứ tư thờ ban Hoa Nghiêm tam thánh, hàng thứ năm là tượng Quan Âm Chuẩn Đề, và hàng cuối cùng thờ tượng Đức Phật nhập Niết bàn cùng tòa Cửu Long. Bên trong hậu cung, phía góc phải ban Phật thờ tượng Địa Tạng Vương Bồ tát, còn góc bên trái thờ tượng Phật Di Lặc.

Tại phần tiền đường của Chính điện, bên phải là ban thờ Đức Ông, bên trái là ban thờ Đức Thánh Hiền. Hai bên tiền đường còn đặt tượng Hộ pháp Khuyến Thiện và tượng Hộ pháp Trừng Ác, tượng trưng cho sự răn dạy con người hướng thiện.

Riêng khu vực Điện Mẫu, chính cung thờ Đức Mẫu Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng Thái Hậu, thân mẫu của Phật Hoàng Trần Nhân Tông. Như đã nói ở trên, đây là nơi duy nhất trong toàn bộ Khu di tích và danh thắng Yên Tử thờ vị Đức Mẫu này. Trước chính Điện Mẫu còn có cung thờ Tam Vương, bên phải thờ Hưng Đạo Đại Vương, còn bên trái là ban thờ Tam Tòa Thánh Mẫu cùng ban thờ công đồng.

Tại Nhà Tổ, nơi đây thờ Tổ Bồ Đề Đạt Ma, Tam Tổ Trúc Lâm cùng vị Sư Tổ khai sơn của chùa, thể hiện sự tôn kính đối với những bậc tiền nhân đã có công gây dựng và phát triển Phật giáo Trúc Lâm.

4 Nên chuẩn bị gì khi đi lễ chùa Giải Oan?

Nếu bạn có dự định hành hương chùa Giải Oan Yên Tử, mình nghĩ nên chuẩn bị tâm thế trang nghiêm, thành kính khi vào lễ tại các ban thờ, đặc biệt là khu vực Điện Mẫu, nơi thờ Đức Mẫu Nguyên Thánh Thiên Cảm Hoàng Thái Hậu. Về việc khấn vái, bạn có thể thắp hương và bày tỏ lòng thành tại các ban thờ Phật, ban thờ Đức Ông, Đức Thánh Hiền hay các ban thờ Mẫu tùy theo mong cầu của bản thân, quan trọng nhất vẫn là sự thành tâm khi hành lễ.

5 Vì sao chùa Giải Oan sở hữu nhiều tượng Mẫu nhất Yên Tử?

Trong số các ngôi chùa thuộc quần thể Yên Tử, chùa Giải Oan nổi bật với số lượng tượng Mẫu thờ nhiều nhất, lên đến khoảng 20 pho tượng cổ được chạm khắc tinh xảo, sống động. Người xưa cho rằng điều này có liên quan mật thiết đến sự tích các cung tần mỹ nữ đã trẫm mình xuống suối Hồ Khê năm nào.

Sau khi được vua Trần Nhân Tông lập đàn tràng cầu siêu, linh hồn của họ được siêu thoát, có người tin rằng đã hóa thân thành những bậc thánh mẫu và được tôn thờ ngay tại chốn Giải Oan này. Chính vì lẽ đó, không gian chùa luôn thấm đượm tinh thần từ bi, giải thoát, như một lời tưởng nhớ và tôn vinh dành cho những linh hồn trung trinh năm xưa.

6 Câu hỏi thường gặp về chùa Giải Oan

6.1 Sự tích chùa Giải Oan Yên Tử là gì?

Chùa gắn liền với câu chuyện vua Trần Nhân Tông lập đàn tràng cầu siêu cho các cung tần mỹ nữ đã trẫm mình xuống suối Hồ Khê sau khi không thể khuyên ngài hồi cung. Từ đó, nơi lập đàn tràng được xây dựng thành chùa, mang tên Giải Oan với ý nghĩa cởi bỏ oan trái, giúp linh hồn siêu thoát.

6.2 Chùa Giải Oan chùa Hương có phải cùng một nơi với chùa Giải Oan Yên Tử không?

Không. Đây là hai ngôi chùa hoàn toàn khác nhau, cùng mang tên Giải Oan nhưng tọa lạc ở hai địa danh riêng biệt. Chùa Giải Oan mà mình đề cập trong bài viết nằm trong quần thể Yên Tử, tỉnh Quảng Ninh, còn chùa Giải Oan tại khu di tích chùa Hương nằm ở huyện Mỹ Đức, Hà Nội, gắn với những sự tích và giá trị lịch sử riêng của khu vực đó.

6.3 Suối Giải Oan nằm ở đâu?

Suối Giải Oan chính là dòng Hồ Khê xưa, chảy ngay phía trước chùa Giải Oan Yên Tử. Đây là nơi gắn liền với sự tích các cung tần mỹ nữ trẫm mình, sau này được gọi là suối Giải Oan, tượng trưng cho sự giải thoát và an ủi những linh hồn trung trinh.

6.4 Nên khấn gì khi đến lễ tại chùa Giải Oan?

Bạn nên thành tâm thắp hương tại các ban thờ Phật, Đức Ông, Đức Thánh Hiền hoặc Điện Mẫu tùy theo mong cầu của bản thân. Điều quan trọng nhất khi hành lễ tại đây vẫn là sự thành kính, trang nghiêm chứ không nhất thiết phải theo một bài văn khấn cố định nào.

Hành trình hành hương chiêm bái Chùa Giải Oan Yên Tử đòi hỏi bạn di chuyển qua nhiều địa hình dốc đá và bậc thang. Vì Yên Tử là hành trình leo núi khá dài, kết hợp cả tham quan nhiều điểm chùa khác nhau trong quần thể, mình khuyên bạn nên chuẩn bị một chiếc balo nhỏ gọn, bền bỉ để đựng đồ đạc cá nhân, nước uống và các vật dụng cần thiết trong suốt hành trình. Bạn có thể tham khảo các mẫu vali, balo đa dạng kiểu dáng, chất lượng tốt tại MIA.vn, rất phù hợp cho những chuyến hành hương hoặc du lịch tâm linh dài ngày như thế này.