1 Lục Ngạn ở đâu và đi từ Hà Nội mất bao lâu?

Lục Ngạn nằm cách trung tâm thành phố Bắc Giang khoảng 40km và cách Hà Nội khoảng 110km, địa hình chủ yếu là đồi núi trập trùng xen kẽ những thung lũng trù phú, tạo nên cảnh sơn thủy đặc trưng của vùng trung du Bắc Bộ. Nếu đi từ Hà Nội, quãng đường mất khoảng 2,5 giờ.

Mình tự lái xe nên đi theo cao tốc Hà Nội - Bắc Giang, sau đó nối Quốc lộ 37 rồi vào Quốc lộ 31 để về trung tâm thị trấn Chũ. Nếu không có xe riêng, bạn có thể bắt xe khách từ bến Mỹ Đình hoặc Gia Lâm, một số hãng chạy tuyến này có giá vé dao động khoảng 100.000 đến 150.000 đồng một người. Còn nếu đi nhóm đông hoặc cả gia đình, thuê xe có lái sẽ chủ động hơn nhiều về giờ giấc và lộ trình ghé từng vườn.

2 Nên đi Lục Ngạn vào mùa nào?

Đây là phần mình thấy thú vị nhất khi tìm hiểu trước chuyến đi. Lục Ngạn có bốn mùa rõ rệt, và mỗi giai đoạn trong năm lại gắn với một loại sản vật khác nhau, tạo ra trải nghiệm hoàn toàn khác nhau cho người đến chơi.

• Từ tháng 2 đến tháng 3 là mùa hoa vải, cả vùng đồi phủ trắng hoa, không khí thoang thoảng hương mật, đây cũng là lúc ong về làm tổ dày đặc tạo nên khung cảnh rất riêng.
• Từ tháng 6 đến tháng 7 là mùa vải chín, sắc đỏ phủ khắp các triền đồi, và đây cũng là lúc mình chọn đi vì muốn được vào tận vườn hái quả tươi ăn ngay tại chỗ.
• Từ tháng 11 đến tháng 12 là mùa cam bưởi, các vườn cam đường, bưởi ngọt ở Thanh Hải, Quý Sơn chín rộ, thời tiết se lạnh rất hợp để cắm trại dã ngoại.

Nhiệt độ trung bình ở Lục Ngạn khoảng 23,5 độ C, lượng mưa thấp, ít bão, điều kiện này khá thuận lợi cho cây trái phát triển, cũng là lý do vùng này nổi tiếng với vải thiều đến vậy.

3 Những điểm mình đã ghé trong chuyến đi Lục Ngạn

3.1 Hồ Cấm Sơn

Đây là điểm mình thích nhất trong cả chuyến đi. Hồ Cấm Sơn có diện tích mặt nước lên tới 2.650 ha và chiều dài 25 km, nằm vắt qua ranh giới giữa Bắc Giang và Lạng Sơn. Hàng trăm hòn đảo nhỏ nhô lên giữa mặt hồ phẳng lặng, nhìn xa giống một vịnh Hạ Long thu nhỏ giữa núi rừng.

Mình thuê thuyền máy để len lỏi qua các khe núi ngắm cảnh, giá thuê dao động khoảng 300.000 đến 600.000 đồng một thuyền tùy kích cỡ và thời gian. Vé vào cổng thì miễn phí. Ngoài đi thuyền, mình còn thử câu cá tự nhiên trên hồ, không tốn phí gì cả, chỉ cần mang theo dụng cụ hoặc thuê ở gần đó. Buổi chiều mình dựng lều ngay bên bờ hồ, làm một bữa tiệc nướng nhỏ rồi ngồi đợi hoàng hôn xuống. Cảnh mặt nước phẳng lặng, ánh chiều nhuộm vàng cả vùng núi xung quanh, thật sự rất xứng đáng để ở lại qua đêm.

3.2 Hồ Khuôn Thần

Hồ Khuôn Thần ít đông đúc hơn Cấm Sơn, và chính sự yên tĩnh đó lại là điều mình thích. Năm hòn đảo nhỏ phủ rừng thông xanh quanh năm bao quanh mặt hồ, không khí mát mẻ trong lành hiếm có. Nếu đi vào mùa thu, bạn còn có thể thấy dòng thác đổ từ trên cao xuống lòng hồ, cảnh tượng khá hùng vĩ.

Vé vào cổng cũng miễn phí, thuê thuyền hoặc bè thì khoảng 50.000 đến 100.000 đồng một giờ, rẻ hơn nhiều so với Cấm Sơn. Nếu bạn muốn nghỉ dưỡng thực sự, tránh đông người, đây là lựa chọn tốt hơn.

3.3 Chùa Am Vãi

Chùa Am Vãi (hay Am Ni Tự) tọa lạc trên đỉnh núi Am Ni thuộc dãy cánh cung Đông Triều, ở độ cao 700m so với mực nước biển. Đây là một trong những địa điểm tâm linh có giá trị lịch sử sâu sắc nhất vùng Lục Ngạn, gắn liền với thiền phái Trúc Lâm Yên Tử.

Mình leo lên đến chùa vào buổi sáng, vừa được chiêm bái ngôi chùa cổ kính hàng trăm năm tuổi, vừa được nhìn toàn cảnh thung lũng trái cây bên dưới. Đường lên không quá khó nhưng cũng đủ để ra mồ hôi, nên mặc đồ thoải mái và mang theo nước uống. Vé vào cổng miễn phí, chỉ mất phí trông xe khoảng 5.000 đến 10.000 đồng.

3.4 Khu sinh thái Hồ Bầu Tiên

Hồ Bầu Tiên nằm tại thôn Đồng Dao, xã Quý Sơn, tổng diện tích mặt nước và vườn cây ăn trái lên tới 120 ha. Điểm thú vị là nơi đây kết hợp giữa không gian vườn truyền thống và các khu check-in theo phong cách du mục với đàn cừu, ngựa và lạc đà, khá hợp với những ai có trẻ nhỏ đi cùng.

Mình thử hái trái cây theo mùa, đạp xe quanh hồ và chèo SUP một lúc. Vé vào cổng khoảng 50.000 đồng một người lớn, trẻ em dưới 1m thì miễn phí. Nếu muốn hái vải tại vườn thì tính theo giá thị trường hoặc theo quy định riêng của nhà vườn.

3.5 Thảo nguyên thôn Đảng

Thảo nguyên thôn Đảng thuộc xã Sa Lý là địa danh còn ít người biết đến, và đó cũng là lý do mình thấy nó đáng ghé. Những thảm cỏ xanh mướt trải dài giữa các đồi núi nhấp nhô, hoàn toàn chưa có dịch vụ thương mại can thiệp, mang lại cảm giác hoang sơ rất khác so với các điểm đã được khai thác bài bản. Mình trekking tự túc qua vài triền đồi cỏ, không mất phí vào cổng, chỉ cần chuẩn bị giày phù hợp vì địa hình có chỗ dốc.

3.6 Làng nghề mỳ Chũ

Làng nghề mỳ Chũ (thôn Thủ Dương) nằm bên dòng sông Lục Nam, nổi tiếng với sản phẩm mỳ làm từ giống gạo bao thai Hồng đặc trưng của vùng đồi Lục Ngạn. Sợi mỳ Chũ có độ dai và hương vị riêng mà không loại mỳ gạo nào khác tái hiện được.

Đến đây, mình được tận mắt xem quy trình làm mỳ thủ công, từ tráng bánh, phơi khô trên các phên tre dọc đường làng, đến cắt sợi và đóng gói theo cách truyền thống của các nghệ nhân. Hình ảnh những phên mỳ trắng trải dài hai bên đường thật sự là một nét rất riêng, mình chụp ảnh ở đây nhiều nhất trong cả chuyến đi. Vé vào làng miễn phí, mua mỳ Chũ làm quà thì khoảng 35.000 đến 50.000 đồng một kg tùy loại.

3.7 Đền Hả

Đền Hả ở xã Hồng Giang là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, thờ Thượng tướng quân Thân Cảnh Phúc, người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Tống thời nhà Lý. Ngôi đền nằm dưới tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi, mang vẻ uy nghiêm cổ kính đặc trưng của kiến trúc đền thờ Bắc Bộ.

Mình ghé vào một ngày thường nên khá vắng, không khí trầm tĩnh dễ chịu. Nếu bạn đi đúng dịp mùng 8 tháng Giêng hằng năm, đây là lúc lễ hội Đền Hả diễn ra, thu hút hàng vạn người về tưởng niệm và tham dự các nghi lễ văn hóa địa phương. Vào cổng hoàn toàn miễn phí.

3.8 Chùa Sẻ

Chùa Sẻ ở xã Thanh Hải được xem là ngôi chùa có quy mô lớn bậc nhất huyện Lục Ngạn, khuôn viên rộng rãi với hệ thống tượng Phật được chế tác công phu. Không khí ở đây yên tĩnh, mát mẻ, rất hợp để ngồi nghỉ sau những đoạn đường di chuyển dài. Mình ở lại đến tối và thấy hệ thống đèn chiếu sáng biến cả ngôi chùa thành một khung cảnh lung linh hoàn toàn khác so với ban ngày, đáng để chờ thêm một chút trước khi về.

3.9 Vườn vải Chiu Bền

Vườn vải Chiu Bền được nhiều người đánh giá là điểm check-in đẹp nhất trong mùa vải chín, nhờ diện tích rộng và những gốc vải cổ thụ sai trĩu quả. Mình đi đúng tháng 6 nên được chứng kiến cảnh sắc đỏ phủ kín toàn bộ tán vườn, một khung cảnh chỉ Lục Ngạn mới có. Nhà vườn hỗ trợ đầy đủ dịch vụ hái quả trực tiếp và chụp ảnh nghệ thuật giữa không gian miệt vườn. Vé vào vườn khoảng 30.000 đến 50.000 đồng một người tùy mùa.

Cảm giác đứng dưới gốc vải, bẻ một chùm quả tươi ăn ngay tại chỗ ngọt mát, hoàn toàn khác với việc mua vải ngoài chợ. Đây chắc chắn là khoảnh khắc mình nhớ nhất.

3.10 Chợ Kiên Thành

Chợ Kiên Thành là trung tâm giao thương lớn nhất của huyện Lục Ngạn, nơi tập trung đặc sản vùng cao từ vải thiều, mật ong rừng đến rượu men lá. Đây là nơi phản ánh rõ nhất nhịp sống và văn hóa chợ phiên của đồng bào các dân tộc thiểu số địa phương. Chợ đông đúc nhất vào buổi sáng sớm, lúc đó nông sản còn tươi và giá cũng tốt nhất.

Mình ghé chợ chủ yếu để mua đặc sản mang về làm quà và tìm hiểu cách người dân trao đổi hàng hóa, khá thú vị vì không khí ở đây rất khác chợ thành phố.

3.11 Làng cổ Bắc Hoa

Bắc Hoa là một bản nhỏ của người Nùng, nằm ở xã Tân Sơn, huyện Lục Ngạn, tỉnh Bắc Giang. Hơn 160 hộ dân sống quây quần giữa những đồi vải nối tiếp nhau và những thửa ruộng lúa trải rộng, tạo nên một khung cảnh làng quê còn giữ được nét nguyên sơ hiếm thấy. Điều khiến mình ấn tượng nhất là những căn nhà trình tường đắp bằng đất, mái lợp ngói âm dương, cũ kỹ theo kiểu đã đứng đó qua rất nhiều mùa.

Mình đến đây vào một buổi thu, nắng nhuộm vàng như rót mật xuống khắp bản. Màu xanh của đồi núi, màu nâu của những bức tường đất, tất cả như được ánh nắng phủ lên một lớp óng ánh rất lạ. Từ xa nhìn lên, mấy ngôi nhà nằm khép mình bên sườn đồi trông bé nhỏ hẳn đi, phía trên là cả một vùng trời rộng, phía dưới là ruộng đồng xanh mướt.

Có lẽ mình chưa từng nghĩ giữa thời này vẫn còn một nơi yên tĩnh đến mức nghe rõ cả tiếng bước chân của chính mình. Mình cứ vậy chậm rãi đi dọc con đường, đôi dép kéo lê trên mặt đất. Và mình tin chắc bất kỳ ai đặt chân đến Bắc Hoa cũng sẽ cảm nhận được sự bình yên, thư thái giống như mình lúc đó.

4 Văn hóa các dân tộc ở Lục Ngạn

Một điều mình không lường trước khi lên kế hoạch là chiều sâu văn hóa của vùng đất này. Huyện Lục Ngạn có 8 dân tộc cùng sinh sống đan xen gồm Kinh, Tày, Nùng, Sán Dìu, Sán Chí, Dao, Hoa, Cao Lan, tạo nên sự giao thoa văn hóa rất phong phú, đặc biệt thể hiện rõ vào dịp đầu xuân.

Mỗi mùa xuân về, tiếng hát dân ca của đồng bào các dân tộc lại ngân lên ở nhiều bản làng, với các loại hình hát dân ca như sình ca, sloong hao, soọng cô, hát then, hát páo dung của các dân tộc Cao Lan, Nùng, Sán Dìu, Sán Chí, Tày, Dao. Tục hát thường bắt đầu từ sau Tết Nguyên đán đến hết mùa xuân, mở đầu bằng phiên chợ vùng cao Thác Lười ở xã Tân Sơn và khép lại bằng phiên chợ ở thị trấn Chũ vào ngày 18 tháng 2 âm lịch.

Mình đi không đúng mùa lễ hội nên không được trực tiếp xem, nhưng người dân địa phương kể lại rằng các phiên chợ xuân chính là điểm hẹn truyền thống, nơi văn hóa được thể hiện qua ngôn ngữ, trang phục, ẩm thực, tập quán và làn điệu dân ca. Toàn huyện hiện đã thành lập và duy trì hoạt động 34 câu lạc bộ hát dân ca các dân tộc, cho thấy nỗ lực gìn giữ bản sắc văn hóa nơi đây vẫn đang được tiếp nối qua từng năm.

Nếu có dịp trở lại đúng mùa xuân, mình chắc chắn sẽ sắp xếp ghé một trong các hội hát này.

5 Ăn gì khi đến Lục Ngạn

Ẩm thực ở đây gắn chặt với sản vật vùng đồi nên có vị rất khó tìm thấy ở nơi khác. Vải thiều, cam, bưởi là những món không thể bỏ qua, nếu đến trái mùa vải tươi thì vải sấy khô Lục Ngạn cũng là lựa chọn xứng đáng với vị ngọt đậm dai đặc trưng. Cam lòng vàng ở đây mọng nước và có độ ngọt sâu hơn hẳn so với cam ở các vùng khác.

Mỳ Chũ là món mình mua nhiều nhất để mang về, làm từ gạo bao thai hồng nên sợi mỳ dai, trắng tự nhiên, nấu lâu cũng không bị bở. Gà đồi được nuôi thả tự nhiên trên các triền đồi vải, thịt chắc và thơm hơn hẳn gà nuôi công nghiệp, mình thử món gà nướng mật ong vải và thấy đây là cách chế biến ngon nhất trong những món đã ăn.

Ngoài ra còn có xôi trứng kiến, món truyền thống của đồng bào dân tộc tại đây, vị béo ngậy của trứng kiến hòa cùng xôi nếp nương tạo ra hương vị hoàn toàn khác lạ so với các món xôi thông thường mình từng ăn.

6 Lịch trình 2 ngày 1 đêm du lịch Lục Ngạn

Ngày đầu tiên mình tập trung di chuyển và trải nghiệm thiên nhiên ở hồ Cấm Sơn.

• Buổi sáng khởi hành từ Hà Nội theo Quốc lộ 1A, rẽ vào Quốc lộ 31 hướng Lục Ngạn, mất khoảng 2,5 đến 3 giờ tùy điểm xuất phát.
• Buổi trưa dừng ở thị trấn Chũ ăn món gà đồi đặc sản.
• Buổi chiều vào hồ Cấm Sơn, thuê thuyền tham quan các đảo nhỏ, chọn vị trí dựng lều và đón hoàng hôn ngay trên mặt hồ.

Ngày thứ hai mình dậy sớm đón bình minh trên hồ, sau đó di chuyển lên chùa Am Vãi vãn cảnh, chiêm bái.

• Buổi trưa ghé thăm nhà vườn tùy theo mùa, mình đi tháng 6 nên trải nghiệm hái vải và ăn trưa cùng chủ vườn.
• Buổi chiều dừng ở làng nghề mỳ Chũ mua đặc sản làm quà rồi mới khởi hành về Hà Nội.

Lục Ngạn không phải kiểu điểm đến hào nhoáng hay nhiều dịch vụ cao cấp, nhưng chính cái chân chất của người nông dân, hương vị trái chín hái thẳng từ cành và mặt hồ phẳng lặng giữa rừng núi lại là những thứ mình thấy khó tìm ở bất kỳ resort nào. Nếu bạn đang tìm một chuyến đi gần Hà Nội, không quá xa, không quá mệt nhưng vẫn đủ để đổi không khí và nạp lại năng lượng, Lục Ngạn là một lựa chọn rất đáng thử. Vì lịch trình đi nhiều điểm trong 2 ngày, mình khuyên nên mang theo một chiếc balo gọn nhẹ phù hợp cho chuyến đi ngắn ngày nhé.