Khám phá 14 sa mạc khô cằn nhưng kỳ vĩ nhất thế giới

1 Sa mạc là gì? Phân biệt sa mạc và hoang mạc

Về bản chất, sa mạc và hoang mạc khá giống nhau, đều là vùng đất rộng lớn, khô cằn, có rất ít hoặc không có thảm thực vật, với lượng mưa thường dưới 250mm mỗi năm và tốc độ bốc hơi nước nhanh hơn lượng mưa rơi xuống.

Hoang mạc được chia thành hai loại chính: hoang mạc nóng nằm gần xích đạo với nhiệt độ rất cao như Sahara hay Ả Rập, và hoang mạc lạnh có nhiệt độ thấp hơn, thậm chí có tuyết vào mùa đông như Gobi hay Great Basin.

Điểm khác biệt lớn nhất giữa sa mạc và hoang mạc nằm ở mức độ khắc nghiệt. Sa mạc có lượng mưa ít hơn, lượng bốc hơi lớn hơn do nhiệt độ cao và độ ẩm gần như bằng không, cộng thêm lượng bức xạ mặt trời rất lớn khiến ngay cả những loài thực vật chịu hạn cao nhất cũng khó lòng tồn tại.

2 Sahara - Sa mạc nóng lớn nhất thế giới

Sahara là sa mạc lớn nhất thế giới, với diện tích thực tế thay đổi liên tục tùy theo sự di chuyển của bề mặt cát, ước tính khoảng 8,5-8,6 triệu km². Sa mạc này bao phủ hầu hết phía bắc châu Phi. Lượng mưa hàng năm tại đây thấp hơn 25mm, thậm chí ở phía Đông có thể giảm xuống chỉ còn 5mm. Điều thú vị là nước thường không rơi trực tiếp tạo mưa mà tạo thành sương mù, do sự chênh lệch nhiệt độ đột ngột giữa ngày và đêm. Sahara còn sở hữu một ngọn núi lửa cao mang tên Emi Koussi, nằm tại Chad, cao 3.415 mét so với mực nước biển, với những dòng dung nham núi lửa có tuổi đời khoảng 2 triệu năm.

3 Nam Cực - Hoang mạc lạnh và khô hạn nhất

Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng châu Nam Cực chính là hoang mạc rộng lớn nhất thế giới với diện tích lên tới khoảng 14-14,2 triệu km². Nam Cực là nơi lạnh nhất trên Trái đất, nhiều tháng không nhận được ánh mặt trời, với nhiệt độ trung bình khoảng âm 48 đến âm 57 độ C.

Sở dĩ nơi đây được xem là hoang mạc bởi lượng mưa trung bình hàng năm chỉ khoảng 50mm và tồn tại chủ yếu dưới dạng tuyết. Dù có tới 99% bề mặt được bao phủ bởi sông băng, nhiệt độ cực thấp đã làm chậm quá trình bay hơi, khiến tuyết tích tụ dần theo thời gian. Nơi đây chỉ có một số loài động vật đặc biệt như hải cẩu và chim cánh cụt có thể sinh tồn.

>> Kinh nghiệm thám hiểm Nam Cực: Cuộc phiêu lưu đến vùng đất băng giá

4 Atacama - Nơi khô hạn nhất Trái Đất

Nằm ở phía bắc Chile, Atacama trải dài hơn 1.600km và rộng hơn 100.000 km², được mệnh danh là nơi khô hạn nhất trên Trái Đất với lượng mưa trung bình chỉ khoảng 0,004mm mỗi năm. Một số khu vực của sa mạc này thậm chí chưa từng được ghi nhận có mưa. Dù điều kiện vô cùng khắc nghiệt, Atacama vẫn sở hữu khoảng 550 loài thực vật sinh sống. Nơi đây còn có cảnh quan độc đáo với những thung lũng muối trắng xóa, hồ nước màu hồng rực rỡ và những tượng đá Moai bí ẩn, thu hút du khách đến ngắm sao, khám phá địa chất hay leo núi lửa.

5 Những sa mạc nổi bật ở châu Mỹ

Bắc Mỹ sở hữu nhiều sa mạc với đặc điểm rất riêng biệt.

5.1 Sa mạc Mojave

Sa mạc Mojave trải dài gần 65.000 km² trên địa phận Nevada, Arizona và Utah, nổi tiếng với loài cây Joshua được đặt theo tên một bộ tộc người Mỹ bản địa.

5.2 Sa mạc Chihuahuan

Chihuahuan là sa mạc lớn nhất Bắc Mỹ, rộng hơn 647.000 km², nằm dọc biên giới Mỹ-Mexico, được bao bọc bởi dãy núi Sierra Madre và sở hữu hơn 300 hang động, trong đó có Công viên quốc gia Carlsbad Caverns nổi tiếng.

5.3 Sa mạc Sonoran

Sonoran lại là sa mạc có đời sống thực vật đa dạng nhất Bắc Mỹ, là nơi duy nhất có thể tìm thấy loài xương rồng saguaro đặc trưng.

5.4 Sa mạc Great Basin

Sa mạc Great Basin với diện tích khoảng 490.000 km², có đặc điểm khác biệt là phần lớn lượng mưa rơi xuống dưới dạng tuyết, đồng thời còn nổi tiếng với loài thông bristlecone được xem là loài cây lâu đời nhất thế giới với tuổi đời hàng ngàn năm.

5.5 Sa mạc Patagonia

Sa mạc Patagonia thuộc Argentina với diện tích khoảng 630.000 km² là vùng sa mạc trải dài từ Đại Tây Dương đến dãy Andes, nằm ở sườn ít mưa của dãy núi này nên có khí hậu vô cùng khắc nghiệt.

6 Sa mạc châu Á và châu Đại Dương

6.1 Sa mạc Gobi

Sa mạc Gobi là một trong những sa mạc nổi tiếng nhất thế giới, trải rộng khoảng 1,3 triệu km² trên lãnh thổ Trung Quốc và Mông Cổ. Trong tiếng Mông Cổ, Gobi có nghĩa là "nơi không có nước", nhưng thực tế nơi đây lại là địa điểm lý tưởng để khai quật hóa thạch khủng long, trong đó có bộ xương khủng long bạo chúa từng được bán đấu giá với giá 1 triệu đô la.

6.2 Sa mạc Ả Rập

Sa mạc Ả Rập là sa mạc lớn nhất châu Á và lớn thứ hai thế giới, rộng hơn 2,3 triệu km², bao phủ Ả Rập Saudi, Oman và một phần Iraq. Nhiệt độ tại vùng trung tâm có thể lên tới 54 độ C, trong khi lượng mưa trung bình hàng năm thấp hơn 100mm.

Nhờ hoạt động tưới tiêu của con người, nhiều phần sa mạc đã được phủ xanh, tuy nhiên các kỹ sư phải đào sâu xuống mạch nước ngầm có tuổi đời 20.000 năm để lấy nước, dự tính nguồn nước này có thể cạn kiệt trong khoảng 50 năm tới nếu tiếp tục khai thác với tốc độ hiện nay.

6.3 Sa mạc Thar

Tại Nam Á, sa mạc Thar nằm ở Ấn Độ và Pakistan sở hữu những cồn cát cao tới 152 mét với niên đại lên tới 1,8 triệu năm.

6.4 Sa mạc Great Victoria

Sa mạc Great Victoria của Úc có diện tích lên tới 647.000 km², chủ yếu là những cồn cát song song và hồ muối, nơi sinh sống của khoảng 750.000 con lạc đà hoang dã, hậu duệ của những con lạc đà được nhập khẩu từ Ấn Độ, Afghanistan và Ả Rập trong thế kỷ 19 để phục vụ di chuyển.

7 Sa mạc châu Phi

7.1 Sa mạc Namib

Namib là một trong những sa mạc lâu đời nhất thế giới, nổi tiếng với những cồn cát đỏ trải dài gần 2.000km dọc theo bờ biển Đại Tây Dương của châu Phi.

7.2 Sa mạc Kalahari

Sa mạc Kalahari với diện tích lên tới 930.000 km² bao phủ một vùng rộng lớn của Nam Phi, Botswana và Namibia, sở hữu cả hệ sinh thái savanna lẫn đồng cỏ. Đây cũng là nơi sinh sống của nhiều loài động vật hoang dã như ngựa vằn, voi, hươu cao cổ, sư tử, báo và báo đốm.

Tại hang động Wonderwerk thuộc Nam Phi, các nhà khảo cổ học từng tìm thấy bằng chứng cho thấy lửa đã được sử dụng tại đây từ khoảng 1 triệu năm trước, cho thấy con người đã có mặt ở vùng đất này từ rất lâu trong lịch sử.

8 Vẻ đẹp và hệ sinh thái đa dạng ẩn sau sự khắc nghiệt

Điều khiến sa mạc trở nên đặc biệt không chỉ nằm ở diện tích rộng lớn hay khí hậu khắc nghiệt, mà còn ở khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của các loài động thực vật sinh sống nơi đây. Từ những loài xương rồng chịu hạn, những cây thông cổ thụ hàng nghìn năm tuổi cho đến các loài động vật hoang dã lớn, mỗi sa mạc đều mang trong mình một câu chuyện sinh tồn riêng biệt.

Chính sự tương phản giữa khắc nghiệt và sức sống bền bỉ này đã tạo nên sức hút khó cưỡng của các vùng đất sa mạc đối với những người yêu thích khám phá.

Sa mạc trở nên đặc biệt với khả năng thích nghi đáng kinh ngạc của các loài động thực vật sinh sống nơi đây. Ảnh minh họa: Wildlifenomads

Sa mạc không chỉ là những vùng đất chết khô cằn như nhiều người vẫn nghĩ, mà còn là nơi ẩn chứa vẻ đẹp hoang sơ, những câu chuyện lịch sử thú vị và hệ sinh thái đa dạng đến bất ngờ. Từ cái nóng như thiêu đốt của Sahara, sự lạnh giá của Nam Cực cho đến sự khô hạn tuyệt đối của Atacama, mỗi sa mạc đều mang một vẻ đẹp riêng đáng để khám phá ít nhất một lần trong đời. Đừng quên chuẩn bị sẵn một chiếc balo dã ngoại bền bỉ của MIA.vn nếu có dịp chinh phục những vùng đất kỳ vĩ này trong hành trình sắp tới.