Chiêm ngưỡng Hoành Sơn Quan cổng Trời của miền Trung

1 Hoành Sơn Quan ở đâu? Cánh cổng đá lặng im giữa trời cao

Hoành Sơn Quan, thuộc thôn Vĩnh Sơn, xã Phú Trạch, tỉnh Quảng Trị (trước thuộc Quảng Bình), được xây dựng từ thời Minh Mạng để kiểm soát đường qua lại Đèo Ngang. Về sau nơi này trở thành tuyến phòng thủ quan trọng trong các cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ.

Cổng xây toàn bộ bằng đá, cao hơn bốn mét, nổi bật với mái vòm cổ và kết cấu bền bỉ. Bao quanh Hoành Sơn Quan là những đoạn thành dài hơn ba mươi mét, dựa vào triền núi dựng đứng, hai bên là cả nghìn bậc đá chạy dọc sườn núi. Tất cả tạo nên một tổng thể mạnh mẽ nhưng vẫn giữ được vẻ cổ kính trang nghiêm. Dẫu qua bao biến cố Hoành Sơn Quan vẫn giữ nguyên sắc thái truyền thống, hòa cùng thiên nhiên khoáng đạt của dãy Hoành Sơn.

2 Những dấu tích lịch sử còn vang vọng tại Hoành Sơn

2.1 Biên giới tự nhiên đầy hiểm trở

Với địa thế hùng vĩ, Hoành Sơn từ lâu đã là bức tường chắn tự nhiên phân định vùng đất giữa Quảng Bình và Hà Tĩnh. Dãy núi này đóng vai trò chiến lược trong nhiều thế kỷ, là tuyến đường hiểm trở khiến quân địch khó lòng tiến sâu.

Đặc biệt Hoành Sơn Quan còn nằm đúng điểm nút nơi kiểm soát mọi sự dịch chuyển qua Đèo Ngang. Nhờ đó cổng trời đã trở thành yếu tố quan trọng trong chiến lược phòng thủ từ thời phong kiến đến các cuộc kháng chiến hiện đại.

2.2 Dấu ấn Việt – Chăm và những cuộc đối đầu nghìn năm

Trong suốt mười thế kỷ, Hoành Sơn từng là đường biên giữa Đại Việt và Chăm Pa. Những cuộc giao tranh từ đời Trần, Lý đến nhà Hồ đã để lại những câu chuyện về lòng quả cảm của người dân vùng biên giới.

Dọc theo dòng chảy dài ấy, Hoành Sơn Quan đã chứng kiến nhiều đoàn quân đi qua, nhiều cuộc chiến ngăn chặn xâm lấn, nhiều bước chân mở cõi. Có lẽ vì vậy mà nơi này luôn mang cảm giác trang nghiêm, có chút phảng phất của lịch sử vẫn còn đang kể lại câu chuyện của mình.

2.3 Phòng tuyến quan trọng thời chống Mỹ

Trong kháng chiến chống Mỹ, vị trí của Hoành Sơn Quan càng trở nên chiến lược. Núi rừng rậm rạp, đường lên xuống được che phủ bởi cây cối xanh mượt tạo điều kiện để quân ta xây dựng trận địa và triển khai chiến thuật hiệu quả. Chính từ dãy Hoành Sơn, nhiều trận đánh đã mở ra thế chủ động, góp phần quan trọng vào những chiến thắng làm nên lịch sử.

Dẫu chiến tranh đã lùi xa nhưng Hoành Sơn Quan vẫn đứng đó như một minh chứng của ý chí bất khuất. Đó cũng là lý do mà bất kỳ ai đến đây cũng dễ dàng cảm thấy sự kết nối mạnh mẽ giữa thiên nhiên và lịch sử, giữa cái đẹp hùng vĩ và lòng quả cảm của những thế hệ đi trước.

2.4 Dấu ấn của văn chương và sự vọng tưởng của bao thế hệ

Không chỉ là cửa ải mang giá trị quân sự, Hoành Sơn Quan còn gợi nhiều cảm xúc thi ca. Bà Huyện Thanh Quan từng đứng tại đây và viết nên tác phẩm “Qua Đèo Ngang”, trong đó có hai câu thơ đã trở thành ám ảnh của bao thế hệ: “Dừng chân đứng lại, trời, non, nước. Một mảnh tình riêng ta với ta”.

Cảm giác ấy đến giờ vẫn còn nguyên. Khi người ta đặt chân lên từng bậc đá rêu phong, tiếng gió hun hút thổi qua vách núi khiến ý nghĩ về những đoàn quân xưa, những người hành hương và cả bao mặc khách tao nhân từng đi qua nơi này chợt trở nên rõ rệt. Hoành Sơn Quan vì thế không chỉ là một di tích mà còn là vùng ký ức, là chất liệu tạo nên những mạch cảm xúc lắng đọng.

Giữa tiếng sóng vỗ từ xa vọng lại và những đám mây vờn quanh đỉnh núi, nơi đây như chứa đựng đủ thăng trầm của đất nước. Không có cảm giác gấp gáp, không có sự vội vã của đời sống hiện đại, chỉ có những câu chuyện xưa nằm lại trong lớp sương mỏng của đèo.

3 Từ đỉnh Hoành Sơn Quan nhìn ra hai miền đất

Đứng từ cổng trời Hoành Sơn Quan nhìn chia về hai hướng bạn sẽ thấy: 

- Phía Bắc mở ra vùng đất Kỳ Nam thuộc thị xã Kỳ Anh của Hà Tĩnh. Ở đó là ruộng, là biển, là những dãy đồi thấp đổ về làng mạc. 

- Phía Nam là Quảng Đông của Quảng Trạch, Quảng Bình. Một vùng núi cao, dốc nối dốc, thưa thớt bóng người. 

Cổng trời đứng đúng ở ranh giới tự nhiên, như một nhân chứng của dòng chảy hai thế kỷ. Giữa hai đầu núi là con đường gió hun hút. Khi trời quang, mây vờn sát đỉnh ải. Khi chiều xuống, sắc đá ngả tối, cảm giác cổ kính càng rõ hơn. Hoành Sơn Quan không chỉ là cổng thành của một triều đại mà còn là điểm nhìn tĩnh lặng để cảm nhận sự chia đôi của miền Trung.

4 Điểm đến gần Hoành Sơn Quan – Ghé thăm những vùng đất mang đậm bản sắc

Hành trình khám phá Hoành Sơn Quan sẽ trọn vẹn hơn nếu bạn kết hợp ghé qua những địa điểm quanh đó. Tất cả đều gần đèo và phù hợp cho cả gia đình.

4.1 Đền thờ bà Liễu Hạnh

Ngay dưới chân đèo là đền Liễu Hạnh, một trong những điểm du lịch tâm linh tiêu biểu của vùng. Đền có kiến trúc giản dị nhưng trang trọng, mang đậm mỹ thuật Á Đông.

4.2 Đảo Hòn La

Cách Hoành Sơn Quan khoảng chín cây số là Hòn La, một viên ngọc nhỏ giữa biển. Ghềnh đá vôi ở đây có tạo hình lạ mắt, biển kín gió, cảnh sắc nguyên sơ. Một địa điểm lý tưởng cho những ai yêu thiên nhiên mộc mạc và muốn lưu lại những bức ảnh tràn ánh nắng biển miền Trung.

4.3 Làng chài Cảnh Dương

Làng Cảnh Dương mang vẻ bình dị, nổi bật với những bức tranh bích họa đầy màu sắc kể về đời sống ngư dân. Nơi đây không chỉ đẹp mà còn giàu truyền thống khoa bảng, từng là vùng đất chiến lược trong kháng chiến chống Pháp. Đi giữa những con đường nhỏ bạn sẽ nghe được cả câu chuyện của làng qua từng bức tường.

4.4 Vũng Chùa – Đảo Yến

Nằm cách Đèo Ngang bảy cây số, Vũng Chùa – Đảo Yến là nơi an nghỉ của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Không gian nơi đây tĩnh lặng, núi ôm biển, biển ôm cát trắng. Mang đậm hình ảnh vừa linh thiêng, vừa mang vẻ đẹp hoang sơ đặc trưng của dải đất miền Trung.

5 Cẩm nang khám phá hữu ích

5.1 Đường đến Hoành Sơn Quan

Xuất phát từ Đồng Hới bạn hãy đi thẳng theo Quốc lộ 1A về hướng Bắc. Đoạn đường khoảng 100km, dễ đi, thích hợp cho cả xe máy và ô tô.

Di chuyển bằng ô tô: Bạn có thể thuê xe tự lái hoặc thuê xe có tài xế. Giá trung bình 800.000 – 1.200.000 VNĐ/ngày, tùy dòng xe.

Di chuyển bằng xe máy: Nếu bạn thích sự chủ động, thích dừng lại chụp ảnh bất cứ khi nào thì xe máy là lựa chọn rất phù hợp. Giá thuê tại Đồng Hới dao động 120.000 – 200.000 VNĐ/ngày.

Cung đèo uốn cong, gió thổi từ biển lên mát lạnh. Hai bên đường là núi trùng điệp, tạo nên hành trình không chỉ đẹp mắt mà còn rất “đời”, đúng tinh thần khám phá của những người yêu đường xa.

5.2 Những điều cần lưu ý khi tham quan

Thời điểm lý tưởng: Mùa khô từ tháng 3 đến tháng 9 là thời gian an toàn nhất để khám phá Hoành Sơn Quan. Đường lúc này khô, ít trơn trượt. Nếu bạn muốn không khí dễ chịu thì hãy đi vào sáng sớm hoặc chiều muộn.

Trang phục: Hơn 1.000 bậc đá đòi hỏi giày thể thao hoặc giày leo núi có độ bám tốt. Ngoài ra trên đỉnh đèo còn có gió se lạnh, bạn nên mang áo khoác mỏng.

Vật dụng cần thiết: Mũ, kính râm, kem chống nắng, ước uống và một chút đồ ăn nhẹ, điện thoại hoặc máy ảnh đầy pin để không bỏ lỡ khoảnh khắc đẹp tại Hoành Sơn Quan.

An toàn: Không đứng sát mép vực, tránh những tảng đá gồ ghề. Không vẽ bậy hay xâm hại lên tường đá, di tích đã quá già để chịu thêm những tổn thương vô nghĩa.

6 FAQ về Hoành Sơn Quan

6.1 Hoành Sơn Quan thuộc Quảng Bình hay Hà Tĩnh?

Tranh luận này đã kéo dài suốt nhiều năm. Quảng Bình khẳng định công trình thuộc thôn Vĩnh Sơn. Hà Tĩnh đo đạc lại và cho rằng di tích nằm cách đỉnh đèo vài mét về phía Bắc, thuộc Kỳ Anh.

Dù thế nào thì giá trị của Hoành Sơn Quan vượt qua ranh giới địa lý. Nó không chỉ là cổng thành trên đèo mà còn là chứng tích 200 năm tuổi, mang hơi thở lịch sử, thuộc về toàn dân tộc. Điều quan trọng nhất là bảo tồn được vẻ đẹp nguyên bản để không đánh mất những điều thời gian đã gửi lại.

6.2 Tình trạng hiện tại của Hoành Sơn Quan ra sao?

Dù gần 200 năm tuổi, công trình vẫn giữ được nét cổ kính nhưng nhiều hạng mục đã xuống cấp. Tường thành bong tróc, cây cối phủ kín và xuất hiện vết vẽ bẩn của du khách. Việc tu bổ chưa thống nhất khiến quá trình bảo tồn chậm trễ.

6.3 Vì sao Hoành Sơn Quan chưa được xếp hạng Di tích Quốc gia?

Cả Hà Tĩnh và Quảng Bình từng gửi đề nghị công nhận, nhưng do chưa có quyết định cuối cùng về đơn vị chịu trách nhiệm quản lý, hồ sơ vẫn chưa được thông qua. Đây là lý do khiến di tích có giá trị lớn vẫn chưa được nâng tầm bảo vệ đúng mức.

Nếu bạn đang tìm một hành trình kết hợp thiên nhiên, văn hóa và lịch sử, Hoành Sơn Quan chính là nơi nên đặt vào danh sách. Và trước mỗi chuyến đi, hãy chuẩn bị vali hành lý thật chỉn chu cùng MIA.vn để hành trình được trọn vẹn hơn.