Giữa vô số món đồ lưu niệm ở Nhật Bản, búp bê Daruma vẫn luôn là cái tên được nhắc đến đầu tiên. Thân hình tròn trịa, sắc đỏ nổi bật và đôi mắt trống không khiến bất kỳ ai nhìn thấy lần đầu cũng phải tò mò.

Daruma (だるま) là cách phát âm tiếng Nhật của từ Dharma trong tiếng Phạn, gọi tắt từ Bodhidharma, tức Bồ Đề Đạt Ma, vị tổ thứ 28 của Thiền tông Ấn Độ. Búp bê được tạo hình mô phỏng dáng ngồi thiền của ngài. Nó làm bằng giấy bồi truyền thống, phần đáy nặng để luôn bật thẳng dậy mỗi khi bị xô ngã. Chính đặc điểm này khiến búp bê Daruma trở thành biểu tượng của sự kiên trì, không dễ dàng gục ngã trước khó khăn.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 2

Búp bê Daruma có thân hình tròn trịa và đôi mắt trống không khiến ai cũng tò mò. Ảnh minh hoạ: Janbox

Nguồn gốc của Daruma gắn liền với cả một vị cao tăng thật lẫn một ngôi làng nghề còn tồn tại đến ngày nay.

Theo các tài liệu cổ, Bồ Đề Đạt Ma sống vào khoảng thế kỷ 5-6, rời Ấn Độ sang Trung Quốc truyền đạo. Ông dừng chân tại chùa Thiếu Lâm, ngồi quay mặt vào vách núi thiền định suốt chín năm liền, không nói, không cử động. Truyền thuyết kể rằng tay chân ông đã teo lại vì bất động quá lâu, còn đôi mí mắt bị chính ông cắt bỏ để không ngủ gật khi thiền. Hai chi tiết này giải thích vì sao búp bê Daruma không có tay chân và mang đôi mắt mở to, không tròng.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 3

Búp bê Daruma có truyền thuyết gắn với Bồ Đề Đạt Ma. Ảnh minh hoạ: Hanoitourist

Búp bê Daruma theo hình hài hiện đại xuất hiện vào thời Edo. Năm 1783, một nạn đói xảy ra ở vùng Takasaki, tỉnh Gunma. Một vị sư trụ trì chùa Shorinzan Daruma-ji đã dạy nông dân địa phương cách làm búp bê bằng giấy bồi để bán, giúp họ vượt qua giai đoạn khó khăn. Từ đó, nghề làm Daruma bén rễ và phát triển thành làng nghề truyền thống. Ngày nay khoảng 80% búp bê Daruma trên toàn Nhật Bản vẫn được sản xuất tại đây với 18 công đoạn thủ công tỉ mỉ.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 4

Takasaki là làng nghề gắn với việc sản xuất Daruma. Ảnh minh hoạ: Japan Travel

Nhìn qua, búp bê Daruma nào cũng có dáng vẻ tương tự nhau. Nhưng mỗi chi tiết trên thân búp bê đều mang một lớp nghĩa riêng, không phải trang trí ngẫu nhiên.

Dáng tròn không tay chân bắt nguồn trực tiếp từ truyền thuyết chín năm thiền định của Bồ Đề Đạt Ma. Phần đáy được làm nặng hơn phần thân để búp bê luôn tự đứng thẳng dậy dù bị đẩy ngã theo hướng nào. Đặc điểm này gắn với câu tục ngữ Nhật Bản nanakorobi yaoki, nghĩa là ngã bảy lần, đứng dậy tám lần.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 5

Phần đáy được làm nặng hơn phần thân để búp bê luôn tự đứng thẳng. Ảnh minh hoạ: iViVu

Đôi mắt không tròng là phần được chú ý nhất trên búp bê Daruma, gắn với chi tiết Bồ Đề Đạt Ma tự cắt mí mắt. Lông mày rậm vẽ theo hình dáng con hạc, còn bộ râu mô phỏng hình con rùa, hai loài vật đại diện cho trường thọ trong văn hóa Nhật Bản. Người Nhật có câu ví hạc sống nghìn năm, rùa sống mười nghìn năm, nên hai chi tiết này còn mang ý nghĩa cầu chúc sống lâu, khỏe mạnh.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 6

Đôi mắt không tròng, lông mày rậm và bộ râu mô phỏng con rùa đầy cuốn hút. Ảnh minh hoạ: Nipponclass

Màu đỏ truyền thống bắt nguồn từ chiếc áo cà sa đỏ của Bồ Đề Đạt Ma, đồng thời còn gắn với niềm tin màu đỏ xua đuổi bệnh dịch từ thời xưa. Ngày nay búp bê Daruma có thêm nhiều màu khác, mỗi màu ứng với một mong cầu riêng.

Màu búp bê Daruma

Ý nghĩa

Đỏ

May mắn, bình an, xua đuổi tà khí

Vàng

Tài lộc, thịnh vượng

Trắng

Thuần khiết, cân bằng

Đen

Trừ tà, xua đuổi vận xui

Xanh lá

Sức khỏe, thể chất

Tím

Sức khỏe, sự phát triển cá nhân

Hồng

Tình yêu, sự lãng mạn
>> Tìm hiểu thêm 15 biểu tượng may mắn đặc trưng của xứ Phù Tang
Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 7

Với những màu sắc khác nhau, búp bê Daruma sẽ mang những ý nghĩa khác nhau. Ảnh minh hoạ: Đức Khải gift

Một búp bê Daruma mới mua về luôn có hai mắt trống. Việc "kích hoạt" nó là cả một nghi thức nhỏ, không đơn thuần chỉ là bày lên kệ trang trí.

Trước tiên cần xác định một mục tiêu cụ thể, càng rõ ràng càng dễ theo đuổi. Sau đó vẽ mắt bên phải của búp bê trước, tức mắt trái nhìn từ phía người quan sát, bước này gọi là khai nhãn, đánh dấu thời điểm chính thức cam kết với mục tiêu.

Bạn có thể đặt búp bê ở nơi dễ nhìn thấy mỗi ngày, trên bàn làm việc hay kệ sách, để nó liên tục nhắc nhở về mục tiêu đã đặt ra. Khi mục tiêu hoàn thành, mắt còn lại mới được vẽ nốt, khép lại một vòng nguyện ước.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 8

Bạn có thể đặt búp bê ở nơi dễ nhìn thấy để nhắc nhở về mục tiêu đã đặt ra. Ảnh minh hoạ: KKday

Theo truyền thống, sau khoảng một năm, búp bê Daruma được mang trở lại ngôi chùa đã mua để đốt, bất kể mục tiêu đã đạt được hay chưa. Nghi lễ này gọi là Daruma Kuyo hoặc Dondoyaki, thường diễn ra vào đầu năm mới tại nhiều ngôi chùa lớn. Mỗi người chỉ giữ một búp bê Daruma tại một thời điểm, nên sau khi đốt, một búp bê mới sẽ được mua về cho mục tiêu tiếp theo.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 9

Tại Nhật Bản sẽ có phong tục đốt búp bê Daruma vào cuối năm và người dân sẽ mua búp bê mới với những mong ước mới cho năm sau. Ảnh minh hoạ: Cizucu

Nằm trong công viên quốc gia Minoh, cách trung tâm Osaka khoảng một giờ di chuyển, Katsuo-ji là ngôi chùa 1.300 năm tuổi được mệnh danh là "chùa Daruma". Hàng ngàn búp bê đỏ rực xếp kín các lối đi, bậc thềm và góc sân, tạo nên một khung cảnh khó quên với bất kỳ ai ghé thăm. Chùa bắt đầu bán búp bê Daruma từ khoảng 100 năm trước và từ đó trở thành điểm đến quen thuộc của người cầu may.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 10

Chùa Katsuo-ji có hàng ngàn búp bê đỏ rực xếp kín các lối đi. Ảnh minh hoạ: iViVu

Còn được gọi là Darumadera, Horin-ji ở Kyoto sở hữu khoảng 8.000 búp bê Daruma, phần lớn đặt trong một gian nhà riêng do các tín đồ góp công xây dựng. Không gian dày đặc búp bê đỏ tạo cảm giác vừa trang nghiêm vừa có phần kỳ lạ.

Nếu muốn tận mắt xem cách một búp bê Daruma ra đời, Takasaki là điểm đến không thể bỏ qua. Đây là nơi khoảng 80% búp bê Daruma của cả nước được làm ra, qua nhiều công đoạn thủ công tỉ mỉ từ tạo khung giấy bồi đến vẽ mặt. Nhiều xưởng nghề tại đây vẫn mở cửa cho khách tham quan, thậm chí trải nghiệm tự tay vẽ một búp bê Daruma của riêng mình.

Búp bê Daruma là gì? Ý nghĩa và cách dùng chuẩn Nhật 11

Khách du lịch cũng có thể đến trực tiếp làng nghề Takasaki để tận mắt chứng kiến quá trình sản xuất búp bê Daruma. Ảnh minh hoạ: VnExpress

Vẽ mắt bên phải của búp bê trước, tức mắt trái nhìn từ phía người quan sát.

Màu đỏ vẫn là màu truyền thống và phổ biến nhất, tượng trưng cho may mắn và bình an.

Sau khoảng một năm, búp bê được mang về chùa đã mua để thực hiện nghi lễ đốt. Sau đó người dùng thường mua một búp bê mới cho mục tiêu tiếp theo.

Daruma lấy cảm hứng từ Bồ Đề Đạt Ma, vị tổ Thiền tông, nên có gốc rễ từ Phật giáo. Tuy nhiên ngày nay nó được dùng rộng rãi như một vật phẩm may mắn thế tục, không giới hạn trong phạm vi tôn giáo.

Búp bê Daruma không chỉ là một món đồ lưu niệm tròn trịa, đỏ rực mà còn mang trong mình cả một câu chuyện về sự kiên trì và quyết tâm theo đuổi mục tiêu. Với những ai chuẩn bị hành trình kéo vali du lịch đến Nhật Bản, một búp bê Daruma nhỏ hoàn toàn có thể gọn gàng nằm trong vali du lịch để mang về, như một lời nhắc nhở về mục tiêu đang theo đuổi mỗi ngày.