Công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh, nơi đất đá kể chuyện di sản

1 Một di sản đang vươn mình ra thế giới

Mình đã cảm thấy ấn tượng ngay từ cái tên ban đầu của nơi này là Công viên địa chất toàn cầu Bình Châu – Lý Sơn. Được khai sinh từ năm 2015 với diện tích khiêm tốn, nhưng đến nay, công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh đã mở rộng quy mô lên tới 4.600 km2, ôm trọn từ Lý Sơn, Trà Bồng đến tận thị xã Đức Phổ.

Dù đại dịch từng làm gián đoạn kế hoạch công nhận chính thức của UNESCO tại Hàn Quốc, nhưng giá trị nội tại của nơi này thì không gì có thể phủ nhận. Đây là một thực thể sống động, nơi đất liền và đại dương không ngừng tương tác để tạo nên những tuyệt tác mà bạn khó có thể tìm thấy ở nơi nào khác trên bản đồ du lịch.

2 Những nét đặc sắc không thể bỏ lỡ

2.1 Dấu ấn từ miệng núi lửa triệu năm

Bạn có tin được không? Dưới chân mình chính là tàn tích của những miệng núi lửa đã tắt từ khoảng 25 đến 30 triệu năm trước. Qua 11 đợt khảo sát kỹ lưỡng, các chuyên gia đã xác định được 81 điểm di sản vô cùng độc đáo.

Tại công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh, mình thấy sự hiện diện của những cấu trúc địa chất phức tạp, có những loại đá mang niên đại từ hàng trăm triệu năm. Mọi thứ chia thành 4 cụm di sản rõ rệt: từ vùng đảo Lý Sơn kỳ ảo, vùng ven biển phía Bắc, phía Nam Quảng Ngãi cho đến khu vực Trà Bồng đại ngàn.

Xét về địa hình, công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh sở hữu sự tập trung đa dạng nhất trong bốn công viên địa chất tại Việt Nam hiện nay. Nơi đây hội tụ đầy đủ đặc điểm của núi cao, trung du, đồng bằng ven biển và hải đảo. Từ xưa, Quảng Ngãi đã danh bất hư truyền với "Cẩm Thành thập nhị cảnh". Sự đa dạng này ban tặng cho vùng đất nhiều cảnh quan ngoạn mục: từ những thác, suối hùng vĩ vùng cao đến hệ thống đầm phá rừng ngập mặn và hàng loạt bãi biển tuyệt đẹp ven bờ, đặc biệt là thắng cảnh kỳ ảo trên đảo Lý Sơn.

2.2 Công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh nơi những nền văn hóa giao thoa

Không chỉ có đá và biển, công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh còn là cuốn nhật ký bằng hình ảnh của loài người. Mình đã đứng trước đầm An Khê và cảm nhận được sự cộng sinh bền bỉ giữa con người và thiên nhiên từ thời văn hóa Sa Huỳnh cổ xưa. Tiếp đó là sự tiếp biến kỳ diệu của văn hóa Champa và văn hóa Đại Việt.

2.3 Lịch sử công viên địa chất

Tách biệt với dòng chảy văn hóa, phần lịch sử của công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh là một bản hùng ca về ý chí con người. Nơi đây ghi dấu chân của những anh hùng mở mang bờ cõi như Bùi Tá Hán, Trần Cẩm, hay những nhân tài lỗi lạc trong lịch sử cận đại như Trương Đăng Quế, Võ Duy Ninh, Trương Định. Đây cũng là mảnh đất nuôi dưỡng những nhân vật kiệt xuất của lịch sử hiện đại như Thủ tướng Phạm Văn Đồng.

Vùng đất Quảng Ngãi còn in đậm những chiến tích giữ nước như Khởi nghĩa Trà Bồng và miền Tây Quảng Ngãi, Chiến thắng Ba Gia, Vạn Tường. Và đặc biệt, nốt lặng đau thương từ vụ thảm sát Sơn Mỹ vẫn còn đó như một lời nhắc nhở, làm thức tỉnh lương tâm nhân loại về giá trị của hòa bình.

3 Hành trình về những nền văn hóa cổ và ký ức biển khơi của công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh

Đi về phía Nam, bạn sẽ bắt gặp sự tương tác diệu kỳ giữa đại dương và đất liền qua những doi cát nối đảo độc đáo. Đây chính là cái nôi của văn hóa Sa Huỳnh, một trong ba nền văn hóa cổ lớn nhất Việt Nam. Những mộ chum, bia ký Chăm hay giếng cổ ven biển đều kể về một thời huy hoàng.

Trong khi đó, tuyến phía Bắc lại mang đến những nốt lặng đầy suy ngẫm. Ký ức chiến tranh hiện hữu tại Sơn Mỹ, Ba Gia hay Vạn Tường nhắc nhở về một thời ngoan cường. Nhưng biển cả cũng cất giữ những bí mật lãng mạn hơn: "nghĩa địa tàu đắm" dưới lòng biển Bình Sơn. Những xác tàu cổ cùng hàng ngàn đồ gốm sứ là bằng chứng thép cho vị thế của Việt Nam trên con đường tơ lụa trên biển năm xưa.

Tóm lại, để khám phá hết cái hay bạn có thể chọn một trong bốn tuyến tham quan:

• Bí ẩn nơi đảo thiêng: Khám phá phía Đông đầy nắng gió.

• Lục địa cổ - Vũ điệu thời gian: Hành trình về phía Tây đại ngàn.

• Hành trình về những nền văn hóa cổ: Xuôi về phía Nam trầm mặc.

• Tiếng vọng của biển và Ký ức chiến tranh: Những trải nghiệm sâu sắc ở phía Bắc.

Mỗi điểm dừng chân trong số 89 điểm di sản đều được chọn lọc kỹ lưỡng để bạn hiểu rằng đây là miền đất của sự chuyển động.

4 Sự khác biệt so với các Công viên địa chất tại Việt Nam

Công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh mang một màu sắc và phong vị hoàn toàn khác biệt so với các "người anh em" khác tại Việt Nam:

• Về địa chất: Nếu công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn (Hà Giang) và Non nước Cao Bằng nổi bật với các dãy núi đá vôi hùng vĩ,  công viên địa chất Đắk Nông ghi dấu ấn bởi hệ thống hang động núi lửa dài nhất Đông Nam Á, thì Lý Sơn - Sa Huỳnh lại sở hữu một "thực đơn địa chất" đa dạng hơn cả. Nó thể hiện lịch sử kiến tạo phức tạp kéo dài từ 2.000 triệu năm trước trong đất liền đến những hoạt động núi lửa trẻ ngoài khơi chỉ mới vài nghìn năm tuổi.
• Về văn hóa: Trong khi các công viên tại Hà Giang, Cao Bằng hay Đắk Nông là những bộ sưu tập rực rỡ sắc màu của các tộc người bản địa vùng cao, thì công viên địa chất Lý Sơn - Sa Huỳnh lại kể câu chuyện về sự thăng trầm của dòng chảy văn hóa biển. Đó là sự giao hòa độc nhất giữa văn hóa cổ Sa Huỳnh, dấu ấn Champa và bản sắc Đại Việt trải dài theo mép sóng.

Để hành trình khám phá công viên địa chất Lý Sơn Sa Huỳnh trở nên trọn vẹn và nhẹ nhàng, mình luôn tin dùng vali MIA.vn. Chuyến đi Quảng Ngãi lần này với nhiều địa hình từ núi cao đến đảo xa, nhưng chiếc vali du lịch từ MIA.vn vẫn bền bỉ lạ thường nhờ chất liệu chống va đập tuyệt đối và hệ thống bánh xe xoay 360 độ cực mượt.