Phường Tân Định mới của TP.HCM được hình thành từ việc hợp nhất toàn bộ phường Tân Định và một phần phường Đa Kao thuộc quận 1 trước đây. Đơn vị hành chính mới có diện tích 1,23 km² với dân số hơn 48.500 người. 

Sau sáp nhập, trụ sở Đảng ủy, HĐND, Ủy ban MTTQ và các đoàn thể chính trị - xã hội của phường Tân Định đặt tại số 30 Phùng Khắc Khoan. Trụ sở UBND và Trung tâm phục vụ hành chính công đặt tại 58B Nguyễn Đình Chiểu. Trụ sở Công an phường nằm ở 162 Bà Lê Chân.

Phường Tân Định mới sau sáp nhập với những địa danh biểu tượng 2

Khu vực phường Tân Định và 3 phường còn lại thuộc quận 1 cũ sau sáp nhập. Ảnh minh họa: Uyển Nhi - Báo Thanh Niên

Trước kia, khu vực này mang tên phường Trần Quang Khải. Đây là địa bàn có truyền thống cách mạng rõ nét, từng là nơi hoạt động của nhiều cơ sở biệt động Sài Gòn. Những căn nhà bình thường từng che giấu những kế hoạch vô cùng lớn lao trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.

Theo tư liệu Lịch sử Đảng bộ phường Tân Định 1930-2010, trong Chiến dịch Hồ Chí Minh người dân phường Trần Quang Khải đã phối hợp cùng lực lượng vũ trang từ bên ngoài, chuẩn bị hậu cần và tạo điều kiện cho trận đánh cuối cùng diễn ra thuận lợi. Sáng 30.4.1975, khi các cánh quân tiến vào trung tâm thành phố, lá cờ đầu tiên tại khu vực này được treo lên lúc 7 giờ tại trụ sở khóm 6 của chính quyền cũ.

Cùng thời điểm đó, các cán bộ bám trụ trong phường vận động quần chúng nổi dậy, giành quyền kiểm soát các cơ sở hành chính và bốt cảnh sát Tân Định. Lực lượng đối phương buộc phải đầu hàng, hơn 1.400 khẩu súng bị thu giữ. 

Sau ngày đất nước thống nhất, phường Trần Quang Khải được chia thành bốn đơn vị nhỏ hơn gồm phường 1, 2, 3 và 4. Đến năm 1989, quận 1 tiếp tục điều chỉnh địa giới hành chính, sáp nhập phường 1, 3 và 4 để thành lập phường Tân Định. Tên gọi ấy tồn tại đến hôm nay, như một sự tiếp nối giữa quá khứ và hiện tại.

Sau sáp nhập, phường Tân Định không chỉ là khu vực sôi động bậc nhất quận 1 cũ mà còn là nơi lưu giữ nhiều công trình gắn với ký ức đô thị Sài Gòn.

Địa chỉ: 336 Hai Bà Trưng, Phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh

Trên trục đường Hai Bà Trưng đông đúc, chợ Tân Định như một cột mốc quen thuộc của thành phố. Theo sách Khám phá Sài Gòn - Chợ Lớn - Di sản của TP.HCM của Tim Doling, vào thập niên 1880, chợ Phú Hòa hình thành trên phần đất làng Phú Hòa thuộc vùng Tân Định. Đây từng là một khu chợ làng trù phú ở phía bắc Sài Gòn. Về sau, do nằm gần Nhà thờ Tân Định, chợ được đổi tên thành chợ Tân Định và cái tên ấy tồn tại đến hôm nay.

Năm 1926, chợ được xây dựng lại theo phong cách kiến trúc Pháp với mái vòm cao, ba tháp chuông nổi bật và mặt tiền sơn vàng đặc trưng. Thời điểm đó, chợ được xem là “chợ nhà giàu” vì hàng hóa đa dạng, giá cả cao hơn nhiều khu vực khác. Không chỉ là trung tâm mua bán, nơi đây còn từng che chở cho các chiến sĩ cách mạng trong thời chiến. Năm 2003, chợ Tân Định được công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố.

Một chi tiết ít người biết là phía sau chợ từng có con đường mang tên “Mã Lộ”, nơi xe ngựa đậu chờ khách. Cách đó khoảng 500m, khu vực bờ kênh Nhiêu Lộc gần đình Xuân Hòa từng là bến tắm ngựa. Những mảnh ghép nhỏ ấy giúp hình dung một Tân Định xưa với nhịp sống rất khác hôm nay.

Phường Tân Định mới sau sáp nhập với những địa danh biểu tượng 3

Kiến trúc Chợ Tân Định với màu vàng đặc trưng. Ảnh minh họa: Nhà Đất Hoàng Việt

Địa chỉ: 145 Trần Quang Khải, Phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh

Cách chợ Tân Định khoảng 400m là Bảo tàng Biệt động Sài Gòn - Gia Định. Ngôi nhà ba tầng xây năm 1963 này từng là cơ sở bí mật của lực lượng biệt động Sài Gòn do ông Trần Văn Lai, tức Năm Lai, phụ trách. Sau năm 1975, căn nhà được chia nhỏ để bán, nhưng gia đình ông Lai đã mua lại phần chính và phục dựng thành bảo tàng.

Từ cuối năm 2019, bảo tàng bắt đầu sưu tầm hiện vật và đến nay lưu giữ khoảng 300 tư liệu, hiện vật liên quan đến quá trình hoạt động nội thành của lực lượng biệt động. Cấu trúc ngôi nhà gần như được giữ nguyên, trong đó có các hầm bí mật và nhiều vật dụng từng phục vụ việc chuyển thư từ, vàng bạc, vũ khí ra vào chiến khu. Không gian trưng bày được chia theo chủ đề như vũ khí, phương tiện, thiết bị liên lạc và vật dụng sinh hoạt. Nhiều mẫu bom, súng và hình ảnh các trận tập kích được giới thiệu, tái hiện một giai đoạn đặc biệt giữa lòng đô thị.

Phường Tân Định mới sau sáp nhập với những địa danh biểu tượng 4

Bảo tàng Biệt động Sài Gòn tọa lạc tại ngôi nhà 3 tầng của ông Năm Lai. Ảnh minh họa: Báo Nhân Dân

Địa chỉ: 289 Hai Bà Trưng, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh

Nhà thờ Tân Định tuy không nằm trong khu vực phường Tân Định mới, đây vẫn là một trong những địa điểm tham quan hàng đầu khi nhắc đến phường Tân Định. Nét đặc trưng dễ phân biệt nhất nơi đây có lẽ chính là lối kiến trúc Gothic cùng tông màu hồng hiếm thấy ở các nhà thờ khác khắp cả nước.

Nhà thờ Tân Định khởi công năm 1870  là một trong những công trình tôn giáo được xây dựng sớm nhất tại Sài Gòn. Tông màu hồng ấn tượng cùng kiểu kiến trúc mái vòm hình quả trám, những chi tiết chạm khắc tỉ mỉ… đã tạo nên một điểm tham quan thật diễm lệ giữa lòng Sài Gòn. Khi tiếng chuông thánh đường vang lên vào mỗi buổi chiều tà, hình ảnh tháp chuông in dấu trên nền trời một vệt hồng thật ấn tượng. 

Phường Tân Định mới sau sáp nhập với những địa danh biểu tượng 5

Nhà thờ Giáo xứ Tân Định nổi bật với sắc hồng ấn tượng giữa lòng Sài Gòn phồn hoa. Ảnh minh họa: @greenmarketing

Địa chỉ: 159 Trần Quang Khải, Phường Tân Định, Thành phố Hồ Chí Minh

Phường Tân Định còn có đình Phú Hòa thờ thành hoàng bổn cảnh. Trong sân đình đặt bức bình phong lớn và tượng Ông Hổ phía trước, bên phải có miếu thờ Thần Nông cầu mong mùa màng thuận lợi. Công trình này góp phần giữ lại lớp văn hóa làng xã giữa khu vực trung tâm thành phố.

Phường Tân Định mới sau sáp nhập với những địa danh biểu tượng 6

Không gian đình Phú Hòa giữa lòng đô thị. Ảnh minh họa: Thúy Liễu

Từ toàn bộ phường Tân Định và một phần phường Đa Kao của quận 1 trước đây.

Sau sáp nhập, các trụ sở của phường Tân Định mới được đặt như sau:

- Trụ sở Đảng ủy, HĐND, Ủy ban MTTQ và các đoàn thể đặt tại 30 Phùng Khắc Khoan.

- Trụ sở UBND và Trung tâm phục vụ hành chính công tại 58B Nguyễn Đình Chiểu.

- Trụ sở Công an phường tại 162 Bà Lê Chân.

Khoảng 1,23 km² với hơn 48.500 cư dân.

Chợ hình thành từ thập niên 1880 và được xây dựng lại theo kiến trúc Pháp năm 1926.

Bảo tàng Biệt động Sài Gòn cơ sở bí mật cũ của lực lượng biệt động, hiện trưng bày khoảng 300 hiện vật và vẫn giữ nhiều hầm bí mật.

Giữa nhịp sống hiện đại, Tân Định vẫn giữ được những địa danh gắn với quá khứ, tạo nên bản sắc riêng cho một phường trung tâm của TP.HCM. Nếu bạn muốn cảm nhận một Sài Gòn vừa xưa vừa nay, hãy khoác balo dạo một vòng từ chợ Tân Định đến bảo tàng Biệt động, ghé đình Phú Hòa rồi ngước nhìn tháp chuông hồng giữa trời chiều. Có những điều không thể đọc hết qua trang giấy, chỉ có thể hiểu khi tự mình bước qua từng con phố.