Sốt Worcestershire là một loại gia vị dạng lỏng được lên men, có nguồn gốc từ thành phố Worcester, thuộc hạt Worcestershire của Anh. Công thức này ra đời vào đầu thế kỷ 19 nhờ hai nhà hóa học John Wheeley Lea và William Henry Perrins, cũng là những người sáng lập thương hiệu Lea & Perrins. Đến năm 1876, sau phán quyết của Tòa án Tối cao Anh, tên gọi “Worcestershire” chính thức trở thành tên gọi chung cho loại sốt này và không còn thuộc quyền sở hữu riêng của bất kỳ thương hiệu nào.

Sốt có màu nâu sẫm, kết cấu hơi sánh và thường được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực phương Tây. Đây là một loại gia vị giúp tăng chiều sâu hương vị cho món ăn, xuất hiện trong nhiều công thức quen thuộc như bánh mì phô mai xứ Wales, salad Caesar, hàu nướng kiểu Kirkpatrick hay trứng nhồi. Không chỉ vậy, Worcestershire còn mang lại vị umami đặc trưng, giúp các món như thịt bò hay chili con carne trở nên đậm đà hơn. Ngoài việc dùng trong chế biến, loại sốt này còn được rưới trực tiếp lên bít tết, bánh mì kẹp thịt và góp mặt trong các loại cocktail nổi tiếng như Bloody Mary hay Caesar.

Điểm khiến Worcestershire trở nên đặc biệt nằm ở sự hòa quyện hài hòa giữa vị chua, cay và chút ngọt nhẹ. Chính sự cân bằng này giúp nó dễ dàng kết hợp với nhiều món ăn khác nhau. Vì độ phổ biến và khả năng làm dậy vị tương tự, nhiều người còn ví Worcestershire như “nước mắm của phương Tây”.

Xem thêm: Khám phá loại sốt Béarnaise trứ danh thường ăn kèm steak

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 2

Sốt Worcestershire có màu nâu sẫm, kết cấu sánh nhẹ và thường dùng trong ẩm thực phương Tây. Ảnh minh họa: The Feedlot BBQ - The Feedlot BBQ

Từ rất sớm, các nền văn minh Hy Lạp và La Mã đã sử dụng một loại nước mắm lên men gọi là garum như thành phần quan trọng trong ẩm thực và thương mại tại khu vực Địa Trung Hải. Những ghi chép của Pliny the Elder trong Historia Naturalis hay các công thức nấu ăn của Apicius đều có nhắc đến loại gia vị này. Đến khoảng thế kỷ 17, các dạng nước sốt cá cơm lên men tương tự cũng bắt đầu xuất hiện tại châu Âu.

Đến năm 1837, thương hiệu Lea & Perrins chính thức thương mại hóa sản phẩm và trở thành loại sốt đầu tiên mang tên Worcestershire. Tuy nhiên, nguồn gốc công thức vẫn còn nhiều điều chưa rõ. Ban đầu, sản phẩm được giới thiệu là dựa trên công thức của một quý tộc địa phương. Sau đó, công ty cho biết Lord Marcus Sandys, cựu Thống đốc Bengal, đã mang công thức từ Ấn Độ về và yêu cầu hai nhà hóa học tại Worcester tái tạo lại.

Theo câu chuyện truyền thống của hãng, mẻ sốt đầu tiên có mùi vị quá nồng nên bị bỏ quên dưới tầng hầm. Vài năm sau, khi được mở ra lại, quá trình lên men tự nhiên đã giúp hương vị trở nên dịu hơn, cân bằng và hấp dẫn hơn. Từ phát hiện tình cờ này, những chai “Lea & Perrins Worcestershire Sauce” đầu tiên đã được ra mắt vào năm 1838 và nhanh chóng được đón nhận rộng rãi.

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 3

Quá trình lên men tự nhiên tạo nên hương vị đặc trưng của sốt Worcestershire. Ảnh minh họa: Tim's Food Obsession

Thương hiệu Lea & Perrins được đưa ra thị trường từ năm 1837 và đến nay vẫn giữ vị thế là dòng sốt Worcestershire nổi tiếng hàng đầu thế giới. Ngày 16 tháng 10 năm 1897, hoạt động sản xuất được chuyển từ cửa hàng thuốc trên phố Broad sang một nhà máy tại đường Midland, thành phố Worcester, nơi vẫn duy trì sản xuất cho đến hiện tại. Tại đây, sản phẩm được đóng chai sẵn để phân phối trong nước, đồng thời sản xuất dạng cô đặc phục vụ thị trường quốc tế.

Năm 1930, dây chuyền sản xuất của Lea & Perrins được HP Foods mua lại, sau đó tiếp tục được chuyển nhượng cho Công ty Thuốc lá Hoàng gia vào năm 1967. Đến năm 1988, HP thuộc sở hữu của Danone và cuối cùng về tay Heinz vào năm 2005. Trong giai đoạn Thế chiến II, do thiếu hụt nguyên liệu, hãng đã thay thế nước tương bằng protein thực vật thủy phân để duy trì sản xuất.

Tại thị trường Hoa Kỳ, sản phẩm có cách đóng gói khác biệt so với phiên bản Anh, với chai tối màu, nhãn be và được bọc giấy bên ngoài. Theo Lea & Perrins Mỹ, chi tiết này bắt nguồn từ thế kỷ 19 khi sản phẩm được nhập khẩu từ Anh nhằm bảo vệ chai trong quá trình vận chuyển. Hãng cũng khẳng định đây là loại gia vị đóng chai thương mại lâu đời nhất tại Mỹ.

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 4

Chai sốt Worcestershire từ thương hiệu Lea & Perrins. Ảnh minh họa: Delicious

Tại Nhật Bản, sốt Worcestershire được gọi là Usutā sōsu và thường ghi nhãn là Worcester. Nhiều phiên bản tại đây phù hợp với người ăn chay, sử dụng nền từ nước, siro, giấm cùng táo và cà chua xay nhuyễn, tạo hương vị nhẹ hơn và ít cay. Theo tiêu chuẩn nông nghiệp Nhật Bản, sốt Worcester có độ sệt thấp, dưới 0,2 Poiseuille.

Ngoài ra, các loại sốt đặc hơn với độ sệt cao trên 2 Poiseuille cũng rất phổ biến, thường mang màu nâu đậm và gần giống sốt HP hơn là Worcestershire truyền thống. Một biến thể nổi bật là sốt Tonkatsu, được dùng kèm món thịt chiên cùng tên, làm từ rau và trái cây nên phù hợp với chế độ ăn chay.

Ở các khu vực này, Worcestershire có nhiều tên gọi khác nhau. Tại Thượng Hải, nó được biết đến như “nước tương cay”. Ở Đài Loan, tên gọi phổ biến là “nước sốt Worcester”, trong khi tại Hồng Kông và miền nam Trung Quốc, người ta quen gọi là “gip-sauce”. Loại sốt này thường xuất hiện trong ẩm thực Quảng Đông và phong cách Haipai, dùng kèm các món như thịt viên hấp, chả giò, sườn lợn kiểu Thượng Hải hay súp borscht.

Thành phần của các phiên bản tại đây cũng có sự khác biệt rõ rệt. Ngoại trừ sản phẩm nhập khẩu từ Lea & Perrins, nhiều loại “gip-sauce” không sử dụng cá cơm mà thay bằng nước tương hoặc bột ngọt để tạo vị umami. Phiên bản Thượng Hải thường có vị nhẹ hơn, ít umami, gần với các loại nước sốt lên men từ trái cây và rau củ của Nhật.

Tại Thái Lan, nước sốt Gy-Nguang Worcestershire được sản xuất từ năm 1917. Tương tự một số phiên bản tại Trung Quốc, loại sốt này sử dụng nước tương thay vì cá cơm để tạo vị umami.

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 5

Chai nước sốt Gy-Nguang Worcestershire từ Thái Lan. Ảnh minh họa: Lazada

Sốt Worcestershire Holbrook’s được sản xuất tại Birmingham từ năm 1875. Tuy nhiên, hiện nay chỉ còn chi nhánh tại Úc tiếp tục duy trì thương hiệu này.

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 6

Sốt Worcestershire thương hiệu Holbrook’s. Ảnh minh họa: D'Alia's

Tại Mỹ, sốt Worcestershire mang thương hiệu French’s được giới thiệu từ năm 1941. Bên cạnh đó, Heinz cũng là một trong những nhà sản xuất nổi bật trong phân khúc này.

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 7

Sốt Worcestershire mang thương hiệu French’s tại Hoa Kỳ. Ảnh minh họa: Reddit

Tại Brazil và Bồ Đào Nha, Worcestershire thường được gọi là “molho inglês”, nghĩa là nước sốt kiểu Anh.

Tại El Salvador, Worcestershire rất phổ biến với tên gọi salsa inglesa hoặc salsa Perrins. Nhiều nhà hàng luôn đặt sẵn một chai trên bàn cho thực khách. Mức tiêu thụ tại đây rất cao, với hơn 120.000 gallon mỗi năm, tương đương khoảng 71 gram/người, từng được ghi nhận là mức tiêu thụ bình quân đầu người cao nhất thế giới vào năm 1996.

Tại Costa Rica, một biến thể địa phương mang tên Salsa Lizano ra đời từ năm 1920 và trở thành loại gia vị quen thuộc trong cả gia đình lẫn nhà hàng.

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 8

Nước sốt Salsa Lizano từ Costa Rica. Ảnh minh họa: Pura Vida Moms

Ở Đan Mạch, Worcestershire thường được gọi là “Engelsk sauce”, nghĩa là nước sốt kiểu Anh.

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 9

Chai sốt Engelsk sauce từ Đan Mạch. Ảnh minh họa: REMA 1000 Danmark

- Giấm táo: 1/2 chén

- Nước tương (loại có hàm lượng Natri thấp hơn hoặc bằng 5mg): 2 muỗng canh

- Nước lọc: 2 muỗng canh

- Đường nâu: 2 muỗng canh

- Gừng băm hoặc xay nhuyễn: 1/4 muỗng cà phê

- Bột mù tạt: 1/4 muỗng cà phê

- Bột hành tây: 1/4 muỗng cà phê

- Bột tỏi: 1/4 muỗng cà phê

- Bột quế: 1/8 muỗng cà phê

- Tiêu đen xay: 1/8 muỗng cà phê

Sốt Worcestershire là gì? Nguồn gốc, cách dùng và cách làm chuẩn vị tại nhà 10

Nguyên liệu làm sốt Worcestershire đơn giản tại nhà. Ảnh minh họa: Simply Scratch

Sau khi chuẩn bị đầy đủ nguyên liệu, bạn có thể bắt tay vào chế biến với các bước rất đơn giản. Trước hết, cho toàn bộ nguyên liệu vào nồi. Đặt nồi lên bếp và đun ở mức lửa nhỏ, đồng thời khuấy đều tay để các thành phần hòa quyện. Khi hỗn hợp bắt đầu sôi và dần chuyển sang trạng thái sánh nhẹ, bạn có thể tắt bếp.

Thành phẩm thu được là phần nước sốt có màu nâu sẫm đặc trưng, hương vị hài hòa giữa chua, ngọt và chút cay nhẹ. Sau khi nấu xong, bạn nên để sốt nguội hoàn toàn rồi mới cho vào hũ sạch để bảo quản. Để giữ trọn hương vị và chất lượng, hãy đặt sốt trong ngăn mát tủ lạnh và sử dụng dần.

Sốt này thường dùng để tăng hương vị cho các món ăn như thịt nướng, salad, soup hoặc cocktail.

Sốt có vị chua nhẹ, ngọt dịu, cay nhẹ và đặc biệt là vị umami đậm đà.

Bạn có thể dùng nước tương pha giấm và đường để thay thế tạm thời khi không có sẵn.

Không, nhưng nhiều người ví nó như “nước mắm phương Tây” vì công dụng tương tự trong việc tăng vị.

Nên bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh và đậy kín sau khi sử dụng để giữ chất lượng lâu dài.

Sốt Worcestershire không chỉ là một loại gia vị mà còn là “chìa khóa” giúp nâng tầm hương vị cho nhiều món ăn quen thuộc. Nếu bạn là người thường xuyên di chuyển, du lịch hoặc dã ngoại và muốn mang theo những nguyên liệu yêu thích, đừng quên lựa chọn một chiếc vali chất lượng từ MIA.vn để bảo quản hành lý gọn gàng, tiện lợi và an toàn trong mọi hành trình.