Akabeko là hình bóng chú bò đỏ nhỏ nhắn với chiếc đầu gật gù liên tục xuất hiện ở khắp mọi nơi tại Nhật Bản. Với mình, Akabeko không đơn thuần là một món đồ chơi dân gian truyền thống, mà chứa đựng cả một kho tàng lịch sử, truyền thuyết tâm linh và tinh thần kiên cường của con người vùng Tohoku.

Khi mới nghe qua tên gọi, mình đã được các bác chủ quán nhiệt tình giải thích về ý nghĩa từng âm tiết trong tiếng địa phương vùng Aizu. Trong tiếng địa phương vùng Aizu, tên gọi của món đồ chơi này được ghép lại từ hai từ hết sức giản dị nhưng giàu ý nghĩa:

  • "Aka" (赤): Nghĩa là màu đỏ, màu sắc đại diện cho may mắn và sức khỏe.
  • "Beko" (べこ): Là từ ngữ địa phương dùng để gọi con bò.

Về cấu tạo, nghệ thuật bồi giấy Aizu Hariko mang lại cho Akabeko một nét rất riêng. Thân và đầu chú bò được chế tác hoàn toàn rỗng ruột. Điều kỳ diệu nằm ở cơ cấu kết nối giữa hai phần này bằng một sợi dây treo gân mảnh được căn chỉnh trọng lực cực kỳ tinh tế. Khi mình chạm nhẹ ngón tay vào lưng hay đầu, chú bò sẽ gật gù nhịp nhàng theo nhịp sóng cử động kéo dài rất vui mắt.

Văn hóa Akabeko và truyền thuyết chú bò đỏ may mắn vùng Fukushima 2

Những chú bò đỏ Akabeko ngộ nghĩnh với nhiều kích thước khác nhau bày bán tại Aizu. Ảnh minh hoạ: COOL JAPAN VIDEOS Eng ver.

Đi dọc các con phố cổ tại Aizu, mình nhận ra Akabeko xuất hiện ở khắp mọi góc nhỏ trong đời sống thường nhật của người dân. Hình ảnh chú bò đỏ đã vượt xa giới hạn của một món đồ chơi thông thường để trở thành biểu tượng tinh thần đại diện cho cả vùng đất:

  • Nghề thủ công di sản: Vào năm 1997, chính quyền địa phương đã chính thức công nhận nghề làm Akabeko là Nghề thủ công truyền thống của tỉnh Fukushima.
  • Biểu tượng của sự kiên cường: Đối với người dân nơi đây, hình ảnh chú bò đỏ tượng trưng cho tính cách chịu thương chịu khó, sức khỏe dẻo dai và tinh thần bất khuất trước mọi thiên tai.

Càng tìm hiểu sâu, mình càng bị cuốn hút bởi những câu chuyện cổ xưa mang màu sắc thần thoại gắn liền với sự ra đời của Akabeko.

Khi ghé thăm ngôi chùa Enzoji cổ kính bên dòng sông Tadami thơ mộng, mình đã được nghe kể về nguồn gốc xa xưa nhất của Akabeko. Chuyến hành trình tâm linh này gắn liền với câu chuyện lịch sử nhuốm màu huyền thoại về sự kiên trì của một chú bò đặc biệt.

Văn hóa Akabeko và truyền thuyết chú bò đỏ may mắn vùng Fukushima 3

Chùa Enzoji cổ kính bên dòng sông Tadami - nơi gắn liền với truyền thuyết chú bò đỏ. Ảnh minh hoạ: Fukushima

Khi thiền sư Tokuichi xây dựng chùa Enzoji, việc vận chuyển gỗ gụ lớn vượt qua địa hình núi cao hiểm trở vô cùng khó khăn khiến đoàn người và súc vật kiệt sức. Giữa lúc gian khó, một chú bò mang bộ lông màu đỏ rực rỡ bất ngờ xuất hiện, kiên trì kéo những khối gỗ nặng nề lên đỉnh núi cho đến khi ngôi chùa hoàn thành.

Khi công trình viên mãn, chú bò không rời đi mà dâng hiến linh hồn cho Phật, hóa thành đá ngay trong khuôn viên chùa. Người dân từ đó tôn vinh chú bò thành linh vật Akabeko để tri ân tấm lòng trung thành.

Bên cạnh câu chuyện tâm linh, Akabeko còn mang dấu ấn kinh tế lịch sử dưới thời phong kiến Nhật Bản. Vào thế kỷ XVI, Lãnh chúa Gamō Ujisato khi đến trị vì vùng Aizu-Wakamatsu đã đưa ra một quyết định có tính bước ngoặt cho làng nghề địa phương.

Ông mời các nghệ nhân làm búp bê giỏi nhất từ cố đô Kyoto về Aizu để truyền dạy kỹ thuật bồi giấy (Hariko). Các samurai cấp thấp được học nghề này để tạo ra nguồn thu nhập ổn định trong thời bình, giúp món đồ chơi Akabeko trở nên phổ biến rộng rãi.

Đối với người dân địa phương, Akabeko còn là hình ảnh đại diện cho ước vọng bình an và sức khỏe của mỗi gia đình. Vào cuối thời kỳ Edo, một trận dịch bệnh đậu mùa khủng khiếp đã bùng phát khắp vùng Tohoku, để lại nhiều mất mát.

Có một điều kỳ diệu là những gia đình sở hữu mô hình chú bò đỏ Akabeko đều bình an vô sự một cách kỳ diệu qua cơn dịch bệnh. Từ sự kiện đó, người dân tin rằng Akabeko sở hữu năng lượng tâm linh mạnh mẽ, có khả năng hút hết tà khí và bảo vệ sức khỏe cho trẻ nhỏ.

Ngắm nhìn thật kỹ một chú bò Akabeko trên tay, mình nhận ra từng đường nét hay màu sắc vẽ trên thân bò đều ẩn chứa những thông điệp phong thủy sâu sắc.

Mỗi chi tiết nhỏ trên Akabeko không phải vẽ ngẫu nhiên mà đều mang ý nghĩa gửi gắm niềm tin của nghệ nhân:

  • Sắc đỏ rực rỡ: Đại diện cho sinh khí mặt trời, ngọn lửa xua tan điềm xấu và sức mạnh đánh đuổi tà khí.
  • Đốm tròn màu đen: Mô phỏng lại những vệt sẹo của bệnh đậu mùa. Người xưa tin rằng Akabeko đã tự nguyện gánh chịu những vết sẹo này thay cho con người.
  • Họa tiết chữ "Kotobuki" (寿): Được vẽ trên viền lưng hoặc cổ bò mang ý nghĩa chúc thọ, cầu mong sự may mắn viên mãn.
Văn hóa Akabeko và truyền thuyết chú bò đỏ may mắn vùng Fukushima 4

Họa tiết chấm đen và chữ Kotobuki được vẽ tỉ mỉ trên thân Akabeko. Ảnh minh hoạ: Wikipedia

Đặt chú bò Akabeko trên bàn làm việc tại khách sạn, mình nhận ra nhịp chuyển động của nó có khả năng vỗ về tâm trạng rất tốt. Cử động lắc lư liên tục của Akabeko gửi gắm hai tầng ý nghĩa hết sức tinh tế:

  • Thư giãn tâm trí: Chuyển động gật đầu nhẹ nhàng giúp người ngắm giải tỏa căng thẳng sau những giờ di chuyển mệt mỏi.
  • Tâm linh thành kính: Nhịp gật đầu tượng trưng cho hành động cúi đầu bái Phật, đồng thời là lời hứa nhẫn nại sẽ luôn trung thành bảo vệ gia chủ.

Mình đã dành trọn một buổi sáng ghé thăm xưởng chế tác thủ công lâu đời tại Aizu, và thực sự thán phục trước sự kiên nhẫn của các nghệ nhân nơi đây.

Để tạo ra một vỏ bò giấy rỗng vừa nhẹ vừa bền, nghệ nhân phải thực hiện công đoạn bồi giấy vô cùng công phu:

  • Bồi từng lớp giấy Washi: Nghệ nhân xé nhỏ giấy Washi truyền thống, ngâm trong hồ dán làm từ bột gạo kết hợp phấn phủ rồi dán tỉ mỉ từng lớp quanh khuôn gỗ.
  • Tách khuôn khéo léo: Khi lớp giấy khô hoàn toàn, họ dùng dao sắc xẻ đôi lớp giấy bồi để lấy khuôn gỗ ra, sau đó cẩn thận dán hai nửa vỏ lại bằng một lớp giấy Washi mới.

Sau khi có khung giấy rỗng, công đoạn hô biến màu sắc đòi hỏi sự tập trung tuyệt đối của bàn tay nghệ nhân. Sản phẩm được sơn một lớp nền đen tuyền trước khi phủ nhiều lớp sơn màu đỏ rực rỡ lên trên. 

Văn hóa Akabeko và truyền thuyết chú bò đỏ may mắn vùng Fukushima 5

Bàn tay tài hoa của nghệ nhân đang tỉ mỉ vẽ từng họa tiết lên thân chú bò Akabeko. Ảnh minh hoạ: tohoku365

Sau đó, người nghệ nhân dùng cọ vẽ tay từng chấm đen, dòng chữ may mắn và viền vàng trang trí. Cuối cùng, họ sẽ treo phần đầu vào thân rỗng bằng sợi dây gân dai chắc, căn chỉnh trọng tâm sao cho đầu bò lắc lư cân bằng nhất.

Chuyến đi của mình sẽ kém phần trọn vẹn nếu thiếu đi những hoạt động tương tác thực tế cùng hình ảnh chú bò đỏ ngộ nghĩnh này.

Trải nghiệm tuyệt vời nhất mà mình khuyên bạn nhất định phải thử khi đến Aizu-Wakamatsu là tham gia lớp học sơn vẽ Akabeko. Mình được phát một phôi bò đỏ chưa vẽ họa tiết cùng màu vẽ để tự do biến tấu theo phong cách riêng. Cảm giác tự tay hoàn thiện từng chấm đen và mang chú bò do chính mình sáng tác về nhà làm kỷ niệm thực sự rất phấn khích.

Văn hóa Akabeko và truyền thuyết chú bò đỏ may mắn vùng Fukushima 6

Du khách hào hứng tham gia trải nghiệm tự tay sơn vẽ chú bò Akabeko theo sở thích. Ảnh minh hoạ: Fukushima Travel

Nếu muốn hòa mình vào không gian rực rỡ sắc đỏ của Akabeko, bạn có thể lưu lại những tọa độ ấn tượng mà mình đã trải nghiệm:

  • Chùa Enzoji (Yanaizu): Nơi bạn có thể xoa đầu tượng bò đỏ bằng đá và đồng trong khuôn viên để cầu may mắn, sức khỏe.
  • Phố cổ Nanokamachi (Aizu-Wakamatsu): Dạo quanh các quán Akabeko Cafe rực rỡ sắc màu và thưởng thức những món bánh ngọt tạo hình bò đỏ cực kỳ đáng yêu.
  • Trạm dừng chân Roadside Station Yanaizu: Điểm check-in không thể bỏ lỡ với những mô hình Akabeko khổng lồ đón chào du khách ngay từ lối vào.
Văn hóa Akabeko và truyền thuyết chú bò đỏ may mắn vùng Fukushima 7

Tượng Akabeko khổng lồ tại chùa thu hút nhiều du khách chụp ảnh. Ảnh minh hoạ: @wanderingwises

Mức giá của Akabeko phụ thuộc vào kích thước và độ tỉ mỉ của xưởng chế tác, dao động từ 1.000 đến 3.000 Yen (khoảng 170.000 – 500.000 VNĐ) cho các kích thước phổ biến từ Size 1 đến Size 3. Bạn nên chọn Size 2 dài khoảng 10cm là vừa vặn nhất.

Bạn nên bảo quản trong hộp giấy cứng, chèn thêm hạt xốp hoặc bông xung quanh để tránh dây treo gật gù bị đứt. Đồng thời tuyệt đối không cho tiếp xúc với nước, ánh nắng mặt trời để tránh hỏng lớp sơn.

Bạn có thể đi tàu điện qua 2 chặng: Chặng 1 đi Shinkansen từ ga Tokyo, xuống ga Koriyama. Sau đó đi tuyến JR Ban-etsu West Line để đến ga Aizu-Wakamatsu.

Chuyến đi khám phá văn hóa Akabeko tại Fukushima đã để lại trong lòng mình những ấn tượng vô cùng sâu sắc. Chú bò đỏ gật gù là đại diện cho tinh thần kiên cường, tấm lòng hiếu khách và nét đẹp văn hóa lâu đời của con người vùng đất Aizu. Nếu bạn đang lên kế hoạch xách balo lên và du lịch Nhật Bản, hãy dành trọn một ngày ghé thăm Fukushima để tự tay vẽ chú bò đỏ cho riêng mình nhé!