Gấu trúc, từ “báu vật” núi rừng đến quốc bảo Trung Quốc

1 Đôi nét về gấu trúc, loài động vật chỉ có ở Trung Quốc

Gấu trúc lớn có tên khoa học là Ailuropoda melanoleuca, thuộc họ Gấu (Ursidae) và là loài động vật quý hiếm chỉ có ở Trung Quốc. Chúng sinh sống chủ yếu ở các vùng núi cao thuộc Tứ Xuyên, Thiểm Tây, Cam Túc và Vân Nam, trong đó Tứ Xuyên là nơi tập trung tới khoảng 80% tổng số cá thể gấu trúc trên thế giới.

Một chú gấu trúc trưởng thành thường nặng từ 70 đến 125kg, cao khoảng 1,2 đến 1,8 mét khi đứng bằng hai chân sau, tuổi thọ trung bình khoảng 20 năm trong tự nhiên và có thể lên tới 30-35 năm nếu được chăm sóc tại các trung tâm bảo tồn.

Dù được xếp vào bộ ăn thịt với cơ hàm cực khỏe, hơn 99% khẩu phần ăn hàng ngày của gấu trúc lại là tre và măng. Trung bình mỗi ngày chúng có thể ngốn từ 12 đến 38kg tre, ăn liên tục tới 12 tiếng đồng hồ vì hệ tiêu hóa không hấp thụ dinh dưỡng thực vật hiệu quả như các loài ăn chay thực thụ.

Khác với nhiều họ hàng nhà gấu, gấu trúc không ngủ đông mà hoạt động quanh năm, sống đơn độc và chỉ tụ tập vào mùa giao phối hoặc khi mẹ nuôi con nhỏ.

2 Hành trình trở thành “quốc bảo” của Trung Quốc

Ít ai biết rằng gấu trúc được thế giới biết đến phần lớn nhờ một người nước ngoài. Năm 1862, cha Armand David đã phát hiện một tấm da gấu đen trắng đặc biệt tại Trung Quốc và tin rằng đây sẽ là một loài động vật mới đầy thú vị. Thời điểm đó, Trung Quốc chưa thực sự quan tâm bảo vệ loài vật này, phải đến những năm 1940 chính phủ nước này mới bắt đầu chú ý đến tình trạng của gấu trúc.

Đến năm 1988, Trung Quốc chính thức công nhận gấu trúc là loài động vật cần bảo vệ hàng đầu quốc gia, đánh dấu thời điểm gấu trúc trở thành “quốc bảo” đúng nghĩa sau nhiều năm đối mặt với nguy cơ bị săn bắn. Nhờ các chiến lược bảo tồn hiệu quả từ chính phủ và các tổ chức quốc tế, số lượng gấu trúc hoang dã từng tụt xuống mức báo động vào những năm 1980, hiện đã phục hồi lên trên 1.800 cá thể trong tự nhiên.

3 Gấu trúc - “Sứ giả hòa bình” trên bàn cờ ngoại giao

Không chỉ là báu vật thiên nhiên, gấu trúc còn giữ vai trò đặc biệt trong chính sách đối ngoại của Trung Quốc, được gọi bằng cái tên “ngoại giao gấu trúc”.

• Lần đầu tiên Trung Quốc chọn gấu trúc làm quà ngoại giao là vào năm 1957, khi Bắc Kinh tặng Liên Xô một cá thể tên Ping Ping.
• Tháng 1 năm 1972, sau chuyến công du lịch sử của Tổng thống Mỹ Richard Nixon tới Bắc Kinh, hai chú gấu trúc đã được trao tặng cho phía Mỹ.
• Tháng 9 năm 1973, Pháp cũng nhận được cặp gấu trúc Yen Yen và Li Li nhân chuyến thăm của Tổng thống Georges Pompidou.
• Tháng 7 năm 2017, Đức đón nhận cặp gấu trúc Meng Meng và Jiao Qing tại vườn thú Tierpark ở Berlin.

Ngày nay, thay vì tặng hẳn, Trung Quốc thường cho các nước thuê gấu trúc theo hình thức hợp tác nghiên cứu và bảo tồn, vừa giữ gìn nguồn gen quý vừa củng cố quan hệ quốc tế.

4 Những sự thật thú vị ít ai ngờ về gấu trúc

Ẩn sau vẻ ngoài tròn trịa, chậm chạp là hàng loạt đặc điểm sinh học khiến giới khoa học lẫn du khách phải bất ngờ.

• Ăn chay nhưng mang cơ thể của loài ăn thịt. Cấu trúc răng, hệ tiêu hóa và cả DNA của gấu trúc vẫn giữ đặc điểm của động vật ăn thịt, đôi khi chúng còn ăn trứng hoặc động vật nhỏ để bổ sung dinh dưỡng, dù phần lớn thời gian trong ngày chỉ dành để nhai tre.
• Sở hữu "ngón tay cái giả". Gấu trúc có một cấu trúc xương cổ tay phát triển bất thường, hoạt động gần giống một ngón tay cái, giúp chúng cầm và lột tre dễ dàng hơn nhiều loài động vật khác.
• Sinh con siêu nhỏ. Gấu trúc con khi mới chào đời chỉ nặng khoảng 100g, nhẹ hơn tới 900 lần so với mẹ, chưa mở mắt và không có lông, đây là một trong những tỷ lệ chênh lệch kích thước lớn nhất trong thế giới động vật có vú.
• Bơi giỏi, trèo cây cừ. Dù trông có vẻ vụng về, gấu trúc lại là những "vận động viên" thực thụ. Ngay từ 5 tháng tuổi, chúng đã biết leo cây để tránh nguy hiểm và có thể bơi qua sông suối khi cần.
• Ngủ bất chấp hoàn cảnh. Không ngủ đông như các loài gấu khác, gấu trúc có thể chợp mắt bất cứ lúc nào và ở bất cứ đâu, từ trên cây, trong bụi rậm cho đến giữa bãi cỏ.

5 Những “ngôi sao” gấu trúc đình đám hiện nay

Không chỉ là biểu tượng chung, một số cá thể gấu trúc còn trở thành "người nổi tiếng" thực thụ với lượng người hâm mộ đông đảo.

• Fubao (Phúc Bảo) chào đời năm 2020 tại công viên Everland (Hàn Quốc), là con của cặp gấu trúc Lebao và Aibao. Được mệnh danh "công chúa nhà tài phiệt" vì nhận được sự chăm sóc đặc biệt, Fubao đã trở về Trung Quốc vào đầu năm 2024 theo thỏa thuận hợp tác bảo tồn giữa hai nước, khiến người hâm mộ Hàn Quốc tiếc nuối tiễn đưa.

• Hoa Hoa sinh năm 2020, hiện sống tại Cơ sở Nghiên cứu và Nhân giống Gấu trúc Thành Đô. Với dáng vẻ tròn trịa như viên cơm nắm và chân sau bị tật bẩm sinh khiến khó leo trèo, Hoa Hoa thường bị bạn bè "cướp" mất thức ăn, những video này vô tình giúp cô nàng nổi tiếng khắp mạng xã hội.
• Manh Lan, biệt danh "Tam Thái Tử", được biết đến là một trong những chú gấu trúc thông minh nhất nhờ khả năng leo trèo và "vượt ngục" đầy ấn tượng tại sở thú Bắc Kinh.
• Phi Vân nổi bật với gương mặt tròn trịa, đôi mắt sáng và biệt danh "mỹ nữ gấu trúc ngàn năm có một", dù vẻ ngoài duyên dáng nhưng từng khiến nhân viên sở thú Đại Liên phải thay ổ khóa chuồng vì lực đấm quá mạnh.

6 Top điểm đến ngắm gấu trúc đáng đi nhất tại Trung Quốc và châu Á

Nếu muốn tận mắt gặp "quốc bảo" Trung Quốc, MIA.vn gợi ý bạn những địa điểm lý tưởng nhất.

• Cơ sở nghiên cứu nhân giống gấu trúc khổng lồ Thành Đô là điểm đến hàng đầu cho ai muốn tìm hiểu sâu về quá trình sinh sản và nuôi dưỡng gấu trúc trong môi trường bán hoang dã.
• Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia Wolong, nằm giữa dãy núi Daxiangling ở Tây Tứ Xuyên, là quê hương của gấu trúc khổng lồ với địa hình rừng rậm và đồng cỏ trải rộng, vừa là nơi sinh sống tự nhiên vừa là trung tâm nhân giống quan trọng.
• Thiên Đường Gấu Trúc Đô Giang Yển rộng khoảng 1,4km vuông, là một trong những cơ sở nghiên cứu khoa học tập trung vào phòng chống dịch bệnh và cứu hộ gấu trúc hoang dã, hiện có hơn 30 cá thể sinh sống, trong đó có cả Hoa Hoa và Hòa Diệp.
• Cơ sở gấu trúc Bifengxia và Khu bảo tồn thiên nhiên quốc gia Foping ở Tứ Xuyên cũng là những điểm dừng chân lý tưởng, nơi du khách có thể quan sát gấu trúc ăn, chơi đùa và thậm chí tham gia hoạt động chuẩn bị bữa ăn cho chúng.

>> Xem thêm 10 công viên gấu trúc nổi tiếng tại Trung Quốc

Ngoài Trung Quốc, tín đồ mê gấu trúc còn có thể ghé công viên Everland ở Hàn Quốc với khu Panda World, River Wonders ở Singapore với Giant Panda Forest, hay Adventure World Wakayama tại Nhật Bản, nơi có cả một gia đình gấu trúc khổng lồ sinh sống.

7 Lưu ý khi đi ngắm gấu trúc

• Gấu trúc thường hoạt động nhiều nhất vào buổi sáng, đặc biệt từ 7 đến 10 giờ, đây cũng là thời điểm lý tưởng để quan sát chúng ăn uống và chơi đùa.
• Khi tham quan, nên giữ im lặng, tránh dùng đèn flash khi chụp ảnh để không làm gấu trúc hoảng sợ
• Luôn tuân thủ hướng dẫn của nhân viên chăm sóc dù một số trung tâm cho phép du khách đến gần hơn với chúng.

Gấu trúc không chỉ là một loài động vật thông thường mà còn là biểu tượng văn hóa, ngoại giao và cả một câu chuyện dài về tiến hóa cùng nỗ lực bảo tồn của con người. Nếu bạn đang lên kế hoạch cho chuyến du lịch Trung Quốc để tận mắt gặp gỡ những "quốc bảo" đáng yêu này, đừng quên chuẩn bị sẵn một chiếc balo du lịch gọn nhẹ để hành trình thêm phần thoải mái, sẵn sàng cho những khoảnh khắc đáng nhớ bên chú gấu trúc mũm mĩm.