Mỗi độ thu về, khi ngọn gió heo mây bắt đầu luồn qua từng góc phố và lá vàng trải thảm trên khắp nẻo đường, lòng mình lại trào dâng một cảm giác hoài niệm khó tả. Mùa thu không chỉ quyến rũ bởi cảnh sắc dịu dàng mà còn gắn liền với những ngày lễ đậm đà bản sắc Á Đông. Trong số đó, Tết Trùng Cửu, rơi vào ngày 9 tháng 9 Âm lịch hàng năm, luôn mang một sức hút tâm linh và văn hóa đặc biệt.

>> Khám phá các lễ hội mùa thu Đông Á với bản sắc văn hóa độc đáo

Tết Trùng Cửu là ngày gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và kinh nghiệm trải nghiệm 2

Quang cảnh thiên nhiên mùa thu se lạnh thanh bình trong ngày Tết Trùng Cửu. Ảnh minh hoạ: Sustech

Tên gọi Tết Trùng Cửu xuất phát chính từ sự trùng hợp kỳ diệu của mốc thời gian: ngày mùng 9 tháng 9 Âm lịch. Trong thuyết Kinh Dịch và triết lý Âm Dương phương Đông, các số lẻ thuộc về tính Dương, còn các số chẵn thuộc về tính Âm.

Số 9 là con số lẻ lớn nhất trong dãy số tự nhiên đơn, đại diện cho năng lượng Dương ở mức đỉnh cao (cực dương). Khi ngày 9 và tháng 9 hội tụ, hai con số Dương đè lên nhau sinh ra hiện tượng "Trùng Cửu" hay còn gọi là "Trùng Dương". Đây được coi là thời điểm năng lượng vũ trụ đạt đến độ thăng hoa, tượng trưng cho sự trọn vẹn và trường tồn.

Trong ngôn ngữ Hán cổ, chữ "Cửu" (九 - số 9) có phát âm hoàn toàn đồng âm với chữ "Cửu" (久 - có nghĩa là vĩnh cửu, lâu dài). Chính vì vậy, người xưa tin rằng ngày này mang năng lượng chúc phúc cho sự sống dài lâu, sức khỏe dồi dào và vạn sự viên mãn.

Tết Trùng Cửu là ngày gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và kinh nghiệm trải nghiệm 3

Khung cảnh ấm áp gia đình đoàn tụ và con cháu tảo mộ kính lễ ông bà nhân dịp Tết Kính Lão. Ảnh minh hoạ: Wikipedia

Chính nhờ tầng ý nghĩa nhân văn đó, ngày nay Tết Trùng Cửu ở nhiều quốc gia như Trung Quốc đã trở thành Tết Người cao tuổi hay Tết Kính Lão. Đây là khoảng thời gian lắng đọng để con cháu tạm gác lại những xô xà quay cuồng của cuộc sống, quay về bên gia đình, dâng chén trà thơm hay một bữa cơm ấm cúng để bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến công ơn sinh thành của ông bà, cha mẹ.

Theo những ghi chép trong cuốn Tục Tề Hài Ký, câu chuyện nổi tiếng nhất gắn liền với ngày 9/9 Âm lịch diễn ra vào thời Hậu Hán. Chuyện kể rằng một người đàn ông tên Hoàng Cảnh theo học đạo phép với tiên ông Phí Trường Phòng. Một ngày nọ, tiên ông bấm quẻ và cảnh báo rằng đúng ngày 9/9 Âm lịch, gia đình ông sẽ gặp một tai nạn lớn.

Tết Trùng Cửu là ngày gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và kinh nghiệm trải nghiệm 4

Tranh vẽ cảnh Hoàng Cảnh dẫn gia đình lên núi đeo túi thù du và thưởng rượu cúc lánh nạn. Ảnh minh hoạ: Royal Gift

Để thoát nạn, tiên ông dặn Hoàng Cảnh phải may cho mỗi người trong nhà một chiếc túi vải đỏ đựng hạt cây thù du, buộc vào cánh tay, rồi cùng nhau leo lên đỉnh núi cao và uống rượu ngâm hoa cúc. Hoàng Cảnh làm theo đúng lời dặn.

Đến tối muộn khi trở về nhà, ông bàng hoàng thấy toàn bộ gia súc trong nhà đều bị dịch bệnh chết sạch, còn gia đình ông nhờ lên núi nên hoàn toàn bình an. Từ đó, tục lệ "đăng cao" (leo núi), đeo túi thù du và uống rượu cúc vào ngày Trùng Cửu ra đời như một liệu pháp tâm linh xua đuổi tà khí.

Bên cạnh các câu chuyện huyền bí, Tết Trùng Cửu còn có gốc rễ sâu xa từ đời sống văn hóa nông nghiệp lúa nước. Tháng 9 Âm lịch đánh dấu khoảng thời gian vụ thu hoạch cuối năm đã hoàn tất, kho tàng đầy ắp lúa mì, ngô hạt.

Tết Trùng Cửu là ngày gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và kinh nghiệm trải nghiệm 5

Tết Trùng Cửu gắn liền với lễ tạ ơn Thần Nông cuối mùa thu. Ảnh minh hoạ: RSI

Người nông dân thời xưa nhân dịp này tổ chức lên núi hái các loại thảo dược quý, hái trái cây rừng chín mọng và chuẩn bị mâm lễ tạ ơn Thần Nông cùng các vị thần linh đã che chở cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Đó là giây phút nghỉ ngơi thư giãn của cộng đồng sau những tháng ngày lao động miệt mài.

Một góc nhìn lịch sử khác được ghi chép lại trong cuốn sách cổ Phong Thổ Ký. Tương truyền vào thời nhà Hạ, vị vua Kiệt hung bạo tàn ác đã làm giận dữ trời đất, dẫn đến một trận hồng thủy khủng khiếp trừng phạt diễn ra đúng vào ngày mùng 9 tháng 9.

Để bảo toàn tính mạng, người dân đã phải dắt díu nhau mang theo lương thực đút túi chạy lên những đỉnh núi thật cao để lánh nạn. Sự kiện di tản lịch sử này về sau cũng hòa lẫn vào tâm thức dân gian, góp phần củng cố cho tập tục lên núi cao vào ngày Trùng Dương của người dân Á Đông.

Ở Việt Nam, người dân đón Tết Trùng Cửu vô cùng thư thái. Tục leo núi thưởng ngoạn khí trời giúp tâm hồn con người được gột rửa, đón nhận nguồn năng lượng trong lành trước khi những đợt gió mùa đông bắc rét mướt tràn về.

Tết Trùng Cửu là ngày gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và kinh nghiệm trải nghiệm 6

Mâm cúng tết Trùng Cửu với các món sản vật mùa thu. Ảnh minh hoạ: Báo Lao Động

Bên cạnh đó, chén rượu hoa cúc (hoặc trà hoa cúc) chưng cất tỉ mỉ là thứ đồ uống không thể thiếu, giúp thanh nhiệt, giải độc và bồi bổ khí huyết. Mâm cơm gia đình ngày Trùng Cửu cũng thêm phần ấm cúng với những sản vật mùa gặt như cơm gạo mới thơm dẻo, thịt gà săn chắc và đặc biệt là món chả rươi nóng hổi trứ danh.

Tại Trung Quốc, ngày 9/9 Âm lịch được nghỉ lễ chính thức và gọi là "Lễ Từ Thanh", tức buổi lễ tạm biệt thảm cỏ xanh trước khi cây cối trút lá sang đông. Hoạt động nhộn nhịp nhất chính là hành trình leo lên đỉnh núi Thái Sơn (thuộc thành phố Thái An, tỉnh Sơn Đông) để cầu may mắn.

Tết Trùng Cửu là ngày gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và kinh nghiệm trải nghiệm 7

Khung cảnh du khách leo núi Thái Sơn ngắm nhìn biển mây mùa thu bồng bềnh. Ảnh minh hoạ: Fresh International

Về ẩm thực, người dân nơi đây bắt buộc phải thưởng thức bánh Trùng Cửu (còn gọi là bánh cao hay bánh quế hoa). Chữ "cao" (bánh) phát âm giống chữ "cao" (thăng tiến), mang ý nghĩa chúc cho người ăn ngày một vươn cao, công danh sự nghiệp phát đạt.

Tại đất nước mặt trời mọc, ngày lễ này được gọi là Chōyō no Sekku (Trùng Dương tiết) và được chuyển sang tổ chức vào ngày 9 tháng 9 Dương lịch hàng năm. Đây là một trong 5 lễ hội chuyển mùa (Go-sekku) truyền thống quan trọng nhất tại các đền Shinto và chùa Phật giáo.

Tết Trùng Cửu là ngày gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và kinh nghiệm trải nghiệm 8

Tết Trùng Cửu tại Nhật Bản gắn liền với triễn lãm hoa cúc Kiku no Sekku. Ảnh minh hoạ: Archéo'Japon

Vào ngày này, người Nhật sẽ thả những cánh hoa cúc tươi vào chén rượu sake để thưởng thức, ăn món cơm nấu cùng hạt dẻ rừng (kuri-gohan) và thưởng thức bánh mochi bọc lá cúc nhằm gửi gắm ước nguyện về một cuộc sống trường thọ, bình an.

Người Hàn Quốc gọi Tết Trùng Cửu là Jungyangjeol. Trong ngày 9/9 Âm lịch, các gia đình thường rủ nhau đi dã ngoại, leo lên những ngọn núi rợp sắc lá đỏ lá vàng để hòa mình vào thiên nhiên mùa thu dịu mát.

Tết Trùng Cửu là ngày gì? Nguồn gốc, ý nghĩa và kinh nghiệm trải nghiệm 9

Đĩa bánh kếp hoa cúc Hwajeon rán vàng xinh xắn trong ngày lễ Jungyangjeol Hàn Quốc. Ảnh minh hoạ: Tasting History

Món ăn biểu tượng của ngày Jungyangjeol chính là bánh Hwajeon – một loại bánh kếp làm từ bột gạo nếp rán trên chảo dầu, trên mặt bánh được trang trí cẩn thận bằng những cánh hoa cúc vàng hoặc cúc trắng tươi. Bánh được ăn kèm với chút mật ong rừng thơm ngọt, tạo nên hương vị mùa thu vô cùng tinh tế.

Tết Trùng Cửu năm 2026 sẽ rơi vào Chủ Nhật, ngày 18/10/2026 Dương lịch.

Vào ngày này, bạn nên uống trà hoặc rượu hoa cúc ngụ ý kéo dài tuổi thọ, ăn bánh Trùng Cửu (bánh quế hoa) tượng trưng cho sự thăng tiến. Ngoài ra, nhiều nơi còn ăn cơm gạo mới, bánh kếp hoa cúc, cơm hạt dẻ.

Mâm lễ cúng Trùng Cửu gồm hương, hoa tươi (ưu tiên hoa cúc vàng), nến, trầu cau, gạo muối, xôi gạo mới và các món chay như chè kê, chè trôi nước hoặc canh nấm ngũ sắc. khung giờ hoàng đạo đẹp để thực hiện lễ cúng bao gồm: Giờ Bính Thìn (7h - 9h), Giờ Đinh Tị (9h - 11h) hoặc Giờ Kỷ Mùi (13h - 15h).

Mùi hương của thù du giúp xua đuổi muỗi, côn trùng, đồng thời giữ ấm cơ thể, ngăn ngừa hàn khí và dịch bệnh xâm nhập.

Tết Trùng Cửu không chỉ đơn thuần là một mốc thời gian trên tờ lịch cổ, mà còn là một khoảng lặng sâu sắc nâng niu sức khỏe, tôn vinh đạo hiếu kính lão và gắn kết con người với vẻ đẹp kiêu sa của thiên nhiên mùa thu. Hi vọng những chia sẻ chân thành trên đây của mình sẽ truyền cảm hứng để bạn lên kế hoạch cho một hành trình du lịch vãn cảnh, thưởng cúc và tận hưởng một mùa thu thật trọn vẹn bên những người thân yêu! Xách balo lên đi thôi!